Fréttablaðið - 07.06.2014, Blaðsíða 10

7. júní 2014 LAUGARDAGUR| FRÉTTIR |
Samskipti milli NATO og Rússlands voru að mestu sett á ís eftir
að Rússland yfirtók Krímskaga, sem áður tilheyrði Úkraínu. Einu
samskiptin sem átt hafa sér stað síðan þá eru tveir fundir sem
sendiherrar NATO-ríkjanna í höfuðstöðvum bandalagsins í Brussel
hafa átt með sendiherra Rússlands.
Seinni fundurinn fór fram að ósk rússneska sendiherrans síðast-
liðinn mánudag. Hljóðið í embættismönnum sem sátu fundinn var
afar þungt að honum loknum. Háttsettur embættismaður NATO
sagði, í samtali við Fréttablaðið, að það virtist hafa lítinn sem engan
tilgang að eiga í þessum samskiptum. Rússneski sendiherrann hefði
aðeins endurtekið „áróðurinn“ sem áður hefði komið frá Pútín
Rússlandsforseta.
Rætt er um það í fullri alvöru að skera algerlega á öll samskipti
NATO við Rússland, en engin ákvörðun hefur enn verið tekin um
það. Flestir þeirra, sem Fréttablaðið hefur rætt við, telja mikilvægt
að halda þessari samskiptaleið opinni. Það bíður nú leiðtogafundar
aðildarríkja NATO, sem haldinn verður í Wales í Bretlandi í byrjun
september, að ákveða hvernig samskipti bandalagsins við Rússland
verða á næstunni.
Ljóst er að innrás Rússa á Krímskaga og stuðningur við átök að-
skilnaðarsinna í austanverðri Úkraínu er áfall fyrir þá sem stóðu að
samskiptum við Rússland innan NATO. Rússland var fram að því í
afar góðu sambandi við NATO, jafnvel betra en ríki eins og Georgía,
sem sækjast eftir því að fá aðild að bandalaginu.
Ekkert útlit er fyrir að samskiptin við NATO muni aukast á
næstunni. „Komið ykkur burtu frá Krímskaga, þá skulum við ræða
málin,“ sagði háttsettur embættismaður NATO, sem var í talsverðu
uppnámi eftir fundinn með sendiherra Rússlands á mánudag.
„Komið ykkur burtu frá Krímskaga“
HERNAÐUR Í ÚKRAÍNU Aðferð rússneskra
stjórnvalda við að innlima Krímskaga og skapa
óstöðugleika í Úkraínu kom aðildarríkjum NATO
í opna skjöldu. NORDICPHOTOS/AFP
NATO gerði við Rússland árið 1997
skuldbindur bandalagið sig til að
staðsetja ekki varanlega hersveitir
sem búnar eru til bardaga í nýjum
aðildarríkjum NATO í Austur-Evr-
ópu, til dæmis Rúmeníu, Póllandi og
Eystrasaltslöndunum. Rússar hafa
raunar rofið það samkomulag, til
dæmis með því að virða ekki landa-
mæri Úkraínu, en aðildarríki NATO
hyggjast enn um sinn standa við
sinn hluta samkomulagsins.
Aðgerðir Rússlands komu á óvart
Andrúmsloftið í höfuðstöðvum
NATO er talsvert breytt eftir
aðgerðir Rússlands í Úkraínu.
Eftir endalok kalda stríðsins þurfti
bandalagið að endurskilgreina hlut-
verk sitt, og lagði í kjölfarið áherslu
á hreyfanlegan herafla og hernaðar-
aðgerðir utan bandalagsríkjanna, til
dæmis í Afganistan.
Nú virðist áherslan vera að breyt-
ast aftur og aðildarríkin munu
leggja áherslu á uppbyggingu varna
bandalagsríkjanna gegn utanað-
komandi ógn. Eftir að hafa dreg-
ið úr útgjöldum til varnarmála er
líklegt að mörg aðildarríkjanna
kjósi að auka útgjöldin á ný, og hafa
stjórnvöld í Póllandi þegar lýst því
yfir að útgjöldin verði aukin umtals-
vert.
Áhersla NATO hefur verið á
aðgerðir bandalagsríkja í Afganist-
an, en beinum hernaðaraðgerðum
á að öllu óbreyttu að ljúka fyrir lok
árs. Eftir það er áformað að aðeins
ráðgjafar af ýmsu tagi verði eftir
í landinu til að aðstoða stjórnvöld,
þótt það velti á því að sá sem nær
kjöri sem forseti að lokinni ann-
arri umferð í forsetakosningum í
landinu á næstunni samþykki slíka
aðstoð.
Endalok þátttöku NATO í hern-
aðaraðgerðum í Afganistan hefði
undir venjulegum kringumstæðum
verið stærsta umræðuefnið í höf-
uðstöðvum bandalagsins, en þessa
dagana kemst varla annað málefni
en aðgerðir Rússlands í Úkraínu að.
Frá því Rússland innlimaði Krím-
skaga hafa sérfræðingar bandalags-
ins rætt fátt annað en viðbrögð við
þessum óvæntu hernaðaraðgerðum.
Það er óhætt að segja að segja
að aðgerðir Rússlands hafi komið á
óvart. Einn heimildarmaður Frétta-
blaðsins orðaði það þannig að aðeins
nokkrir kaldastríðsjálkar innan
NATO hefðu spáð því að Rússland
hygðist innlima Krímskaga, en á þá
hefði lítið verið hlustað.
Vladimír Pútín Rússlandsforseti
hefur reynst óútreiknanlegur, og þó
það gæti verið freistandi að reyna
að meta hvað hann gæti tekið sér
fyrir hendur næst er lítil áhersla
lögð á það innan NATO að rýna í þá
kristalkúlu, segir háttsettur emb-
ættismaður innan NATO. Áherslan
er þess í stað lögð á að treysta varn-
ir aðildarríkjanna.
Ástandið við Eystrasaltið ólíkt
NATO þarf ekki aðeins að móta póli-
tísk viðbrögð við aðgerðum Rúss-
lands, heldur þarf einnig að ákveða
hvernig hægt er að bregðast við
verði svipaðar aðferðir notaðar til
að ráðast á bandalagsríki og Rúss-
land hefur beitt í Úkraínu. Þar hefur
rússneskumælandi minnihluta verið
beitt gegn stjórnvöldum, hann vopn-
aður og studdur frá Rússlandi, undir
því yfirskini að verja þurfi rúss-
neskumælandi íbúa fyrir yfirgangi
stjórnvalda í Kænugarði. Þetta
vekur óhjákvæmilega ugg í brjóst-
um stjórnvalda í Eystrasaltsríkjun-
um, sem eru með stóran minnihluta
rússneskumælandi íbúa.
Rússneska þingið hefur veitt for-
seta landsins heimild til að ráðast
inn í önnur ríki til að verja rúss-
neskumælandi íbúa þeirra, sem
hefur vakið vægast sagt litla hrifn-
ingu meðal stjórnvalda í Moldóvu,
Eystrasaltsríkjunum og víðar. Mun-
urinn á Úkraínu og Moldóvu annars
vegar og Eystrasaltsríkjunum hins
vegar er að þau síðarnefndu eru
aðilar að NATO, og í stofnsáttmála
bandalagsins er það skýrt að árás á
eitt ríki jafngildi árás á þau öll.
Heimildarmenn Fréttablaðsins
í höfuðstöðvum NATO voru sam-
mála um að þótt aðgerðir Rússlands
í Úkraínu væru ekki hernaðarað-
gerðir í venjulegri skilgreiningu
þess orðs, enda ekki um eiginlega
innrás merktra hermanna að ræða,
væri líklegt að sams konar aðgerðir
í aðildarríki NATO yrðu tilefni til
þess að beita fimmtu grein stofn-
sáttmála bandalagsins. Þar segir að
árás á eitt ríki jafngildi árás á þau
öll. Því ákvæði hefur aðeins verið
beitt einu sinni í sögu NATO, eftir
hryðjuverkaárásirnar í Bandaríkj-
unum 11. september 2001.
Gera ráð fyrir hinu óvænta
Ástandið í aðildarríkjum NATO er
þó að mörgu leyti ólíkt ástandinu í
Úkraínu og erfiðara að beita sömu
aðferðum til að draga úr stöðugleika
þar. Stjórnmálaástandið í Úkraínu
var mjög óstöðugt þegar aðskilnað-
arsinnar hófu baráttu sína á Krím-
skaga. Eystrasaltsríkin eru öll aðil-
ar að Evrópusambandinu og NATO,
og stjórnarfar þar hefur verið
stöðugt.
Þetta þýðir að sömu aðferðir
munu ekki hafa jafn mikil áhrif og
í Úkraínu. En ef Pútín Rússlands-
forseti hefur sýnt eitthvað á undan-
förnum mánuðum þá er það það að
andstæðingar hans þurfa að gera
ráð fyrir hinu óvænta.
Heimsmynd aðildarríkja Atlants-
hafsbandalagsins (NATO) var
umturnað svo að segja á einni nóttu
eftir að Rússland sendi ómerkta
hermenn yfir landamæri Úkraínu
og vopnaði rússneskumælandi
aðskilnaðarsinna í landinu, fyrst á
Krímskaga og síðar í austanverðri
Úkraínu.
Frá lokum kalda stríðsins hefur
NATO reynt að finna sér hlutverk
í breyttum heimi, með aukinni
áherslu á aðgerðir utan bandalags-
ríkjanna. Hafi NATO verið í tilvist-
arkreppu er henni lokið, enda fór
Rússland frá því að vera samstarfs-
aðili bandalagsins í hlutverk and-
stæðings þess, svo að segja á einni
nóttu.
Varnarmálaráðherrar aðildar-
ríkja NATO hittust í höfuðstöðvum
bandalagsins í vikunni. Þetta var
fyrsti fundur ráðherranna frá því
að Rússland innlimaði Krímskaga
í lok febrúar síðastliðins. Ráðherr-
arnir ræddu viðbrögð við aðgerðum
Rússlands og áhrif þeirra á stöðug-
leika í Evrópu á fundum á þriðjudag
og miðvikudag. Fyrir fram var ekki
búist við því að ráðherrarnir tækju
stórar ákvarðanir á fundinum, enda
fundurinn meðal annars haldinn til
að undirbúa leiðtogafund NATO sem
haldinn verður í Wales í Bretlandi
í byrjun september þar sem stóru
ákvarðanirnar verða teknar.
Stærsta ógnin við stöðugleikann
„Það er of snemmt að segja til um
langtímaáhrifin af þessum aðgerð-
um Rússlands nú þegar um það bil
90 dagar eru liðnir frá því þessi
atburðarás fór af stað, en það er
ljóst að þetta er stærsta ógnin við
stöðugleika í Evrópu frá tímum
kalda stríðsins,“ sagði Douglas
Lute, sendiherra Bandaríkjanna hjá
NATO, í samtali við fjölmiðlamenn
á mánudag.
Hann sagði leiðtoga bandalags-
ríkjanna þurfa að ákveða hver við-
brögð NATO til lengri tíma verði.
Þegar hafi verið brugðist við með
því að aðstoða stjórnvöld í Úkraínu
eftir megni, auka loftvarnir Eystra-
saltsríkjanna og standa fyrir sam-
eiginlegum æfingum bandalags-
ríkja í Póllandi og Rúmeníu.
Háttsettur embættismaður hjá
NATO sagði að meðal þess sem
bandalagið muni íhuga sé að fjölga
heræfingum í bandalagsríkjum sem
eiga landamæri að Rússlandi, og
bæta í herafla NATO í þeim ríkjum.
Samkvæmt samkomulagi sem
Tilvistarkreppa NATO á enda
Atlantshafsbandalagið er ekki lengur í þeirri stöðu að finna sér nýtt hlutverk í breyttum heimi eftir að rússneski björninn sýndi klærnar í
Úkraínu í febrúar. Hernaðaraðgerðir Rússlands í Úkraínu þykja sýna fram á þörfina fyrir bandalagið og hefðbundnar varnir bandalagsríkja.
ÚKRAÍNA Í FORGRUNNI Varnarmálaráðherrar aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins funduðu í Brussel í vikunni og fjölluðu meðal annars um langtímaviðbrögð NATO við inn-
limun Rússlands á Krímskaga. Anna Jóhannsdóttir, sendiherra Íslands hjá Atlantshafsbandalaginu, sem situr fyrir miðri mynd, sat fundinn fyrir Íslands hönd. MYND/NATO
Brjánn
Jónasson
Skrifar frá Brussel
brjann@frettabladid.is
Það er
ljóst að þetta er
stærsta ógnin
við stöðugleika
í Evrópu frá
tímum kalda
stríðsins.
Douglas Lute,
sendiherra Bandaríkjanna hjá NATO
VITA er lífið
VITA | Skógarhlíð 12 | Sími 570 4444
Skráðu þig
í netklúbbinn - VITA.is
Tilboðsverð á mann frá 99.900 kr.
ÍS
L
E
N
S
K
A
S
IA
.I
S
V
IT
6
94
79
6
/2
01
4
Örfá sæti laus
Bodrum á tilboði
12.–26. júní
m.v. 2 fullorðna og 2 börn, 2ja til og með 11 ára, 12. júní í 2 vikur.
Verð á mann m.v. 2 fullorðna 135.500 kr. – Flugsæti 49.900 kr.
Innifalið: Beint flug og gisting í herbergi á hótel Eken með „öllu inniföldu“ í 2 vikur.
ASKÝRING | 10
RÚSSAR UMBYLTU HEIMSMYND NATO-RÍKJANNA Á EINNI NÓTTU