Frjáls verslun - 01.11.2013, Qupperneq 6

6 FRJÁLS VERSLUN 11. 2013
GLEÐILEGA HÁTÍÐ
VÍB styður Víking Heiðar Ólafsson til góðra verka.
Við óskum landsmönnum öllum gleðilegra jóla
og gæfu á nýju ári. Viðskiptavinum VÍB og þeim
þúsundum sem tekið hafa þátt í fræðslufundum
okkar þökkum við árangursríka samfylgd á árinu
sem er að líða.
MEÐ ÞÖKK FYRIR ÁRANGURSRÍKT SAMSTARF
Íslandsbanki | Kirkjusandi | 155 Reykjavík | Sími 440 4900 | vib@vib.is
facebook.com/VIB.stofan | @vibstofan | www.vib.is
Nýlega var VÍB valið besta íslenska eignastýringar fyrirtækið af breska
fjármálaritinu World Finance.
Horft var til margra þátta, s.s. árangurs síðasta árs, fjárfest ing ar aðferða, þjónustu
og fræðslu. Við erum afar stolt af þessum verðlaunum og ekki síður ánægð með að
Íslendingar segjast myndu leita fyrst til okkar ef þeir þyrftu á eignastýringarþjónustu að halda.*
Kynntu þér árangurinn, aðferðirnar og fjárfestingarkostina sem öfluðu okkur viðurkenningar og trausts.
* Skv. netkönnun Capacent Gallup í maí 2013.
iðhorfið til vinnu hefur breyst á Íslandi.
Lifum við til að vinna eða vinnum við til
að lifa? Það er hægt að halda því fram að
gengnar kynslóðir hafi lifað til að vinna
og ala af sér börn. Það hafi verið tilgangur lífsins.
Þetta var streð út í gegn í harðbýlu landi. Fjölskyldur
voru fjölmennar, jafnvel átta til tíu börn á heimilum,
og foreldrar höfðu lítinn tíma til að dúlla með börnum
eftir strit dagsins og lesa fyrir þau á kvöldin. Börn
höfðu meira ofan af fyrir sér sjálf. Þetta gilti langt fram
á síðustu öld en með minni fjölskyldum og aukinni
hagsæld byrjaði viðhorfið að breytast. Að vísu er það
svo að margt gamalt fólk hefur þá trú að slæmt sé fyrir
heilsuna að hætta að vinna 68 ára því það koðni þá
fljótt niður – og út frá þeirri hugsun má segja að það
vinni til að lifa.
Sú kynslóð, sem komið hefur inn á vinnumarkaðinn
undanfarin fimmtán til tuttugu ár, metur frítímann
meira. Sagt er að hún vinni til að lifa, frekar en að lifa
til að vinna. Hún skilgreinir sig meira út frá tímanum
utan vinnunnar – og tímanum með fjölskyldunni.
Auðvitað er þetta persónubundið. Fyrir nokkrum ár ­
um voru umræður á Alþingi um að ungir þingmenn
þyrftu að fara heim um fjögurleytið til að ná í börnin
á leikskólann. Svona umræður hefðu aldrei komið til
tals fyrir tuttugu til þrjátíu árum. Nýlega var haldin
ráðstefna um atið við að halda mörgum boltum á lofti
í annríki dagsins. Það kallast margt á; vinnan, áhuga ­
málin, ræktin, heimanám barnanna, skutlið með þau
í tónlistartíma og íþróttaæfingar, vinirnir, göngu ferð ­
irnar með hundinn – svo nokkur dæmi séu tekin um
að halda mörgum boltum á lofti í einu. Þetta voru
fróð legar umræður en enginn fyrirlesari sagði beint
út: fækkum boltum á lofti og drögum úr spennunni.
Þess í stað var rætt um hvernig hægt væri að koma
þessu öllu heim og saman.
Þá er það hin hliðin á peningnum. Í frægri og marg umræddri skýrslu sem McKinsey birti á árinu kom fram að framleiðni – verð ­
mæta sköpun á vinnustund – væri minni á Íslandi
en í nágrannaþjóðunum. Munar þar talsverðu, eða
allt að fimmtungi; 20 prósentum. Lengi vel ruglaði
það samanburð á þjóðartekjum milli landa að á bak
við tekjur Íslendinga voru fleiri vinnu stundir. Eina
atvinnu greinin á Íslandi sem stenst alþjóð legan
saman burð í framleiðni, samkvæmt skýrslu Mc Kinsey,
er sjávarútvegurinn. Hann gerir raunar gott betur.
Lítil framleiðni er alvarlegt umhugsunarefni fyrir
okkur Íslendinga um þessi áramót. Það ætti að vera
eitt af heitunum að auka hana. Við berum okkur
saman við aðrar þjóðir í lífskjörum en sköpum ekki
sömu verðmæti og þær í vinnunni. Hvað veldur?
Erum við löt eftir allt saman? Erum við á sam ­
félags miðlunum í vinnutímanum? Sitjum við fundi
svar andi tölvupósti í stað þess að einbeita okkur að
fundunum? Í fyrirlestrum í háskólum merkja kennarar
minni athygli og áhuga – skynja að nemendur „eru
fjarverandi“ þótt þeir mæti í tímana. Þeir senda
skila boð með símum eða með tölvunni í stað þess
að hlusta. Líklegast er sagan um að við Íslendingar
sé um svo duglegir í vinnu ekki rétt. Sennilega höld ­
um við okkur ekki jafnmikið að verki og aðrar þjóðir.
Hugsanlega stafar lítil framleiðni af því að við fram ­
leiðum ekki réttu hlutina í atvinnulífinu þótt við
séum iðin við að gera þá rétt. Í þeim efnum er frelsi
markaðsaflanna besti leiðarvísirinn og segir til um
hvaða vörur eigi að framleiða. Við erum fámenn
þjóð og getum þess vegna aldrei notið hagkvæmni
stærðarinnar í framleiðslu. En við búum yfir auðlind ­
um sem nýta þarf á sem arðbærastan hátt með nýj ­
ustu tækni og vísindum.
Framleiðni og hagvöxtur eru systkini. Á Íslandi hefur hagvöxtur í heila öld orðið til vegna sterkra út flutningsgreina og fjárfestinga at ­
vinnu lífsins í tekju skapandi framleiðslutækjum.
Því miður eru fjár festingar langtum minni núna en
áður sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Það eru mikil
hættu merki. Á sama tíma þurfum við sárlega að auka
framleiðni til að bæta lífskjörin. Í þeim efnahagsbata
sem náðst hefur á Íslandi undanfarin ár hafa
sjávarútvegur, áliðnaður og ferðaþjónusta lagt mest
af mörkum og skapað flest þau störf sem hafa orðið
til – auk þess sem ferða þjónustan hefur búið til fjölda
starfa í verslun en erlendir ferðamenn eyða meira en
áður. Það er knýj andi fyrir atvinnulífið að fjárfesta
meira í tækni, vísindum og menntun til að auka
framleiðni. Ekkert hagkerfi getur hækkað laun nema
framleiðni hafi aukist – annað leiðir til verðbólgu
og hvað þá þegar arfavitlaus spírall verðtryggingar
er fyrir hendi og skrúfar allt upp. Stóra þverstæðan
við þessar aðstæður er að litlar launahækkanir auka
kaupmáttinn mest. Nágrannaþjóðir okkar leggja
ofuráherslu á hóflegar launahækkanir og samninga til
langs tíma og upp skera meiri kaupmátt.
Margt ungt fólk segist vilja flytja til útlanda því
þar séu hærri laun fyrir minni vinnu. Það ætti frekar
að segja hærri laun fyrir styttri vinnutíma og meiri
afköst í vinnunni. Fróðlegt verður að sjá hvernig
áramótaheitið um aukna framleiðni á vinnumarkaði
næst þegar kynslóðin, sem skilgreinir sig meira út frá
rauðum dögum og frítíma, gerir sig æ meira gildandi
í atvinnulífinu. Vonandi dregur það úr slugsi á vinnu ­
stöðum og hvetur alla til að nýta tímann betur í vinn­
unni og huga að ábatameiri framleiðslu. Lifum við til
að vinna eða vinnum við til að lifa? Það er nú það;
lífið sjálft er meginmarkmiðið. Njótum þess – bæði í
vinnunni og heima.
Jón G. Hauksson
Fróðlegt verður
að sjá hvernig
áramótaheitið um
aukna framleiðni
á vinnumarkaði
næst þegar kyn ­
slóðin, sem skil ­
greinir sig meira
út frá rauðum
dögum og frítíma,
gerir sig æ meira
gildandi í
at vinnu lífinu.
Leiðari
Lifum við til að vinna?