Málfregnir - 01.12.1997, Page 9

Málfregnir - 01.12.1997, Page 9
svefninn. Gesturinn er sagður hafa hugsað sig um andartak en svarað svo: „Þakka þér fyrir, það væri þá helst ef þú ættir handa mér góða orðabók." Nú sel ég þessa sögu ekki dýrara en ég keypti. Kjami hennar felst auðvitað í óvæntu og nokkuð ólíkindalegu svari gests- ins. En forsenda þess að úr þessu litla efni verður góð saga er það almenna viðhorf að orðabækur séu ekkert lestrarefni, og víst er um það að þær heyrast ekki nefndar þegar spurt er í virðulegum fjölmiðlum: „Hvaða bók ertu nú með á náttborðinu um þessar mundir?" - þótt menn nefni þá vísast ekki ómerkilegri bækur en efni standa til. Við verðum að una því að orðabókum er fremur skipað í flokk þeirra bóka sem eiga sinn kunnasta fulltrúa í símaskránni, bóka sem eru ómissandi en eru helst dregnar fram af illri nauðsyn. Gárungamir eiga það svo til að segja að orðabækur standi símaskránni að því leyti að baki að þær veiti oftar en ekki óskýr og jafnvel engin svör, enda hafa menn leyft sér að kalla orðabækur geitarhús í óvirðingarskyni. En allt eru þetta vangaveltur og tilfinning og því miður vantar sárlega allar rannsóknir á þessu efni í íslensku málsamfélagi. Slíkar rannsóknir gætu óefað haft hagnýtt gildi með tilliti til útgáfu nýrra orðabóka og endurskoðunar annarra, fyrir utan fræði- legan ávinning ef vel væri að rannsóknunum staðið. 1.2 Nýjungar og umbœtur Þrátt fyrir allt hef ég þá trú að orðabókar- höfundar geti að vissu marki mótað, breytt og endurnýjað gamlar og grónar notkunar- venjur, og eins og nú háttar til komast þeir varla hjá því að freista þess því að um þessar mundir eru að verða stórfelldar breytingar á sniði og búningi orðabóka. Nýjar notkunar- leiðir em að opnast sem kalla munu á efnis- legar breytingar þó ég sé þar með ekki að spá því að prentaðar orðabækur, eins og við þekkjum þær nú, verði brátt úreltar. Við þessum vanda og þessari áskorun verða þeir sem standa að íslensku orðabókarstarfi að bregðast og vonandi verður árangurinn fljótlega sýnilegur í nýjum og betri orða- bókum. En hvernig standa íslenskir orðabókar- menn og útgefendur að vígi í þessu efni, hverjar eru forsendur þess að þeir fái einhverju áorkað og hvar er helst framfara og umbóta þörf til að orðabækur geti gegnt margþættu hlutverki sínu? Sumpart er staða orðabókarhöfunda erfið eðli málsins sam- kvæmt, kraftar þeirra og athygli beinist óhjákvæmilega að öðm en að virða verkið fyrir sér frá sjónarhóli notenda, samband þeirra við notendur er í besta falli slitrótt og tilviljanakennt og leiðsögn og skilaboð höf- unda í inngangi og notkunarvísum orðabóka vilja fara fyrir ofan garð og neðan hjá mörgum, um það vitna a.m.k. rannsóknir í öðrum löndum. Höfundar verða og að búa við það hlutskipti að fáum þykir verk þeirra áhugavert í heild sinni nema þá helst smá- smugulegum og oft meinfýsnum gagnrýn- endum sem eiga það til að henda á lofti lítilvæga ágalla sem þá geta hæglega orðið megineinkenni bókarinnar í augum notenda fremur en það sem gefur henni gildi í stærra og almennara samhengi. En staða íslenskra orðabókarhöfunda er ekki síður erfið að því leyti að þeir búa ekki að neinni verulegri umfjöllun um aðferðir við samningu orðabóka og um fræðilega undirstöðu orðabókargerðar. Slík umfjöllun hefur lengst af verið heldur fátækleg á íslensku og lítil hefð er fyrir því hér á landi að nálgast orðabækur og orðabókargerð sem fræðilegt viðfangsefni. En þess er varla að vænta að miklar framfarir verði í íslenskri orðabókargerð nema hér verði ráðin bót á og fræðileg sjónarmið fái að njóta sín og móta orðabókarstafið. Segja má að lengi hafi verið þörf en nú sé beinlínis nauðsyn ef okkur á að takast að aðlaga orðabækur og framsetningu þeirra þeim nýju möguleikum og raunar kröfum sem leitt hefur af nýrri tækni. I rauninni er að tvennu að hyggja í þessu sambandi. Annars vegar þarf að draga 9

x

Málfregnir

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Málfregnir
https://timarit.is/publication/1146

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.