Fréttablaðið - 09.06.2016, Blaðsíða 19

Meðal þeirra tíu þjóðríkja sem eiga mestar olíulindir í tunnum talið er aðeins eitt
lýðræðisríki, Kanada. Hin níu eru
ýmist einræðisríki (Sádi-Arabía, Íran,
Kúveit, Sameinuðu furstadæmin) eða
fáræðisríki (Venesúela, Írak, Rússland,
Nígería). Líbía er utan flokka, stjórn-
laust land í uppnámi.
Af þessum tíu löndum á Venesúela
mesta olíu. Þar ríkir nú öngþveiti í efna-
hagsmálum og stjórnmálum. Fólkið
lifir frá hendinni til munnsins. Hill-
urnar í mörgum búðum standa auðar.
Hvernig gat þetta gerzt? Svarið er
óstjórn, knúin áfram af auðfengnum
olíugróða sem kynti undir ábyrgðar-
leysi og fyrirhyggjuleysi. Vitfirringin
í hagstjórninni lýsir sér m.a. í því að
bensínlítrinn í Caracas kostar túkall.
Vandinn er ekki bundinn við Venesú-
elu. Öll hin löndin á listanum nema
Sameinuðu furstadæmin hafa átt í
ófriði ýmist út á við eða innan lands.
Það er ekki tilviljun að sex þessara tíu
landa eru í Austurlöndum nær, helzta
ófriðarbæli heimsins. Átökin þar
snúast að miklu leyti um yfirráð yfir
olíulindum þótt annað sé látið í veðri
vaka. Það er ekki heldur tilviljun að
lýðræði á undir högg að sækja í öllum
þessum löndum nema Kanada. Það
stafar einkum af því að ríkjandi vald-
hafar reyna eftir föngum að sitja einir
að auðlindunum og mega ekki til þess
hugsa að hleypa öðrum að.
Fjórar tölur: 80, 20, 10, 90
Þessi lýsing á erindi við Ísland.
Alþingismenn kjósa enn að traðka á
lýðræðinu til að þóknast sjálfum sér
og útvegsmönnum frekar en að virða
kröfu kjósenda um réttmætan arð
almennings af auðlindum í þjóðareigu.
Í þjóðaratkvæðagreiðslunni um nýja
stjórnarskrá 2012 lýstu 83% kjósenda
stuðningi við auðlindir í þjóðareigu.
Áratugum saman hafa skoðanakann-
anir leitt til svipaðrar niðurstöðu. Vilji
þjóðarinnar blasir við.
Fjórar aðrar tölur segja meira en
mörg orð. Í Noregi hefur réttur eigandi
olíuauðsins, norska þjóðin, leyst til sín
að jafnaði um 80% af olíurentunni frá
öndverðu og látið öðrum eftir 20% af
rentunni. Á Íslandi er annað uppi: hér
fær réttur eigandi sjávarauðlindarinnar
aðeins 10% af sjávarrentunni í sinn hlut
og Alþingi afhendir útvegsmönnum
bróðurpartinn á silfurfati, 90%. Þessar
fjórar tölur vitna um einbeittan ásetn-
ing – mér liggur við að segja brotavilja
– Alþingis allar götur frá 1984. Hvað var
nærtækara en að sækja fyrirmynd að
hagkvæmri og réttlátri auðlindastjórn
til Noregs? Áskoranir um það voru að
engu hafðar. Norðmenn standa með
pálmann í höndunum.
Að kaupa sér atkvæði með annarra fé
Orkan í iðrum Íslands hefur með líku
lagi verið seld útlendingum um ára-
tugaskeið á of lágu verði, svo lágu að
því þurfti að halda leyndu fyrir réttum
eiganda, þ.e. almenningi, þar til nýlega
að stíflan brast. Stjórnmálamenn lof-
uðu kjósendum stóriðju fyrir kosningar
til að kaupa sér atkvæði með annarra
fé og tefldu þannig frá sér getunni til
að semja um rétt verð fyrir orkuna
sem er í orði kveðnu sameign fólksins
í landinu og verður það fyrir víst þegar
nýja stjórnarskráin nær loksins fram
að ganga. Nær hefði verið að leita fyrir-
myndar að heilbrigðum orkubúskap
í Noregi. Hvað er sjálfsagðara en að
réttur eigandi fái að vita á hvaða verði
eigur hans eru seldar?
Ísland skiptir máli
Við þessa ófremd alla verður ekki
lengur unað. Mælirinn er fullur.
Alþingi er laskað líkt og löggjafarþing
flestra olíulanda, þó ekki Noregs og
Kanada. Útvegsfyrirtæki sem þekkja
ekki annað en margra áratuga ríkis-
framfæri í gegnum kvótakerfið ausa fé
í stjórnmálamenn og flokka, einkum
núverandi ríkisstjórnarflokka svo sem
fram kemur nú orðið í skýrslum Ríkis-
endurskoðunar, og halda úti siðvilltum
dagblaðssnepli í þokkabót. Siðaveiklun
Alþingis lýsir sér m.a. í því nú að margir
þingmenn ræða nú upphátt og opin-
skátt hvort það borgi sig fyrir þá að
efna hátíðlegt loforð ríkisstjórnarinnar
um þingkosningar í haust.
Alþingi á tveggja kosta völ. Annað-
hvort þarf þingið að virða vilja þjóðar-
innar í auðlindamálum og varðandi
nýja stjórnarskrá eða lýðræðið í
landinu heldur áfram að laskast með
illum afleiðingum. Umheimurinn
fylgist nú grannt með þróun mála hér
heima vegna þess að Ísland skiptir
máli þegar öllu er á botninn hvolft. Það
verður að teljast framför frá fyrri tíð
þegar íslenzkir stjórnmálamenn þótt-
ust geta farið sínu fram án þess að það
spyrðist til útlanda. Svo er ekki lengur.
Grímulaus spilling í stjórnmálum og
viðskiptum á Íslandi vekur athygli um
allan heim. Löskun lýðræðisins mun
skaða álit Íslands enn frekar út á við
og slíta sundur friðinn heima fyrir ef
Alþingi sér sig ekki um hönd í tæka tíð.
Auðlindir, ófriður, spilling
Þorvaldur
Gylfason
prófessor
Í dag
Í Noregi hefur
réttur eigandi
olíuauðsins,
norska þjóðin,
leyst til sín að
jafnaði um 80%
af olíurentunni
frá öndverðu
og látið öðrum
eftir 20% af
rentunni. Á
Íslandi er
annað uppi:
hér fær réttur
eigandi
sjávarauð-
lindarinnar
aðeins 10% af
sjávarrentunni
í sinn hlut.
af öllum tram
pólínum
frà föstudeg
i til sunnuda
gs
SPARIÐ
25 %
IT DOESN’T GET BIGGER THAN THIS!
Ti
lb
oð
in
g
ild
a
10
.0
6-
12
.0
6
20
16
.
s k o ð u n ∙ F R É T T a B L a ð i ð 19F i M M T u d a g u R 9 . j ú n Í 2 0 1 6
0
9
-0
6
-2
0
1
6
0
4
:3
4
F
B
0
6
4
s
_
P
0
4
6
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
3
5
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
1
9
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
6
4
s
_
P
0
3
0
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 1
9
A
F
-C
1
B
8
1
9
A
F
-C
0
7
C
1
9
A
F
-B
F
4
0
1
9
A
F
-B
E
0
4
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
4
A

F
B
0
6
4
s
_
8
_
6
_
2
0
1
6
C
M
Y
K