Morgunblaðið - 01.06.2016, Side 6

6 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. JÚNÍ 2016
Viðar Guðjónsson
vidar@mbl.is
142 ára sögu fangelsisins við Skóla-
vörðustíg lýkur í dag þegar síðustu
tveir fangarnir munu yfirgefa bygg-
inguna. Hegningarhúsið var tekið í
notkun árið 1874 en strax á sjöunda
áratug síðustu aldar heyrðust þau
sjónarmið að húsið væri orðið úrelt
og gamaldags sem fangelsi.
Helst lokun fangelsisins í hendur
við opnun hins nýja fangelsis á
Hólmsheiði sem formlega verður
tekið í notkun síðar í mánuðinum.
Fangelsið var hið eina á landinu til
ársins 1929 þegar hælið á Litla-
Hrauni var tekið í notkun. Á síðustu
árum hefur Hegningarhúsið verið
notað sem móttökufangelsi og sjald-
gæft að menn dvelji þar í lengri
tíma. Magnús Páll Ragnarsson,
varðstjóri í fangelsinu, segir þó að á
þeim ellefu árum sem hann hefur
starfað þar hafi fangi dvalið lengst í
22 mánuði að eigin ósk.
Fjórmennt var í klefa
„Á tímabili var fjórmennt í hverj-
um klefa og síðan fór það niður í tvo
menn á hvern klefa og undanfarið
hefur það að einhverju leyti verið
með einstaklingsklefa,“ segir Magn-
ús sem segir hvern klefa 10-12 fer-
metra stóran. Síðustu ár hefur verið
pláss fyrir 12 afplánunarfanga og
tvo í gæsluvarðhaldi. Fyrir það voru
16 pláss en einum klefanum var
breytt í setustofu fyrir fanga að
kröfu heilbrigðiseftirlitsins. „Fang-
elsið er búið að vera á undanþágu í
15-20 ár og það var talað um að
byggja þyrfti nýtt fangelsi á sjöunda
áratugnum,“ segir Magnús Páll en
Evrópunefnd um varnir gegn pynt-
ingum hefur margsinnis gert at-
hugasemdir við aðbúnað í fangels-
inu. „Það verður kannski einhver
söknuður, því fangelsið er á mjög
sérstökum stað. Nándin við fangana
er mikil, sem og gesti og gangandi.
Nú förum við upp í sveit í stærra og
nútímalegra umhverfi,“ segir
Magnús Páll.
Að sögn Magnúar hefur það sjald-
an gerst að fangar hafi strokið úr
fangelsinu en það gerðist síðast árið
1993 þegar þrír fangar söguðu í
sundur rimil á baðherbergisglugga
fangelsisins með járnsagarblaði.
Þeir náðust þó fljótt.
Í fangelsinu hafa fangar fengið að
vera utandyra í bakgarði í klukku-
stund fyrir hádegi og klukkustund
eftir hádegi. Það teygðist þó á
sumrin þegar heitt var í veðri. Að
sögn Magnúsar verður kveðjuhóf í
fangelsinu á föstudag sem verður þó
lágstemmt. Ýmsar hugmyndir hafa
komið upp varðandi það sem gera á
við húsið. Bæði hefur verið nefnt að
gera eigi þar hótel, en einnig hafa
komið fram hugmyndir um að
þarna verði réttarsögu- og lög-
reglusafn.
 Verður Hegningarhúsið að hóteli eða safni?  Síðustu tveir fangarnir ljúka afplánun í dag
 Viss söknuður verður eftir nándinni, segir varðstjóri  Hólmsheiðin tekur við síðar í mánuðinum
142 ára sögu Hegningarhússins lokið
Morgunblaðið/Golli
Lok, lok og læs Hegningarhúsið hefur staðið við Skólavörðustíg frá árinu
1874. Líklega verður húsinu fengið annað hlutverk í framtíðinni.
Helgi Bjarnason
Skúli Halldórsson
Góður taktur var í þingstörfum í
gær og hafa þau gengið ágætlega að
undanförnu. Málin gengu áfram
hægt og bítandi, nokkur frumvörp
voru samþykkt sem lög og önnur
mál fóru áfram til annarrar, þriðju
eða seinni umræðu. Kvöldfundur var
í gærkvöldi. Þrátt fyrir góðan gang
treystir þingforseti sér ekki til þess
að fullyrða að hægt verði að standa
við nýgerða starfsáætlun þingsins,
sem gerir ráð fyrir þingfrestun fyrir
sumarhlé síðdegis á morgun.
Einar K. Guðfinnsson, forseti Al-
þingis, segist hafa sett á dagskrá í
gær þau mál sem tilbúin voru til af-
greiðslu í þinginu. Verið sé að ganga
á dagskrána. Hann tekur fram að
talsverðar umræður hafi verið um
einstök mál. Mesta umræðan var um
frumvarp fjármálaráðherra um að-
gerðir gegn skattsvikum, sem var til
1. umræðu, en yfir 50 ræður voru
fluttar í umræðunni ef tekin eru með
andsvör og svör við andsvörum.
Lagafrumvörp samþykkt
Frumvarp iðnaðarráðherra um
heimagistingu og fleira var meðal
þeirra frumvarpa sem samþykkt
voru. Þingsályktunartillaga um
rannsókn á erlendri þátttöku í kaup-
um á 45,8% eignarhlut í Búnaðar-
banka Íslands hf. á sínum tíma var
tekin á dagskrá og vísað til seinni
umræðu. Vigdís Hauksdóttir, þing-
maður Framsóknarflokksins, gerði
athugasemdir við að tillaga hennar
um rannsókn á einkavæðingu bank-
anna eftir bankahrun hefði ekki
komist samhliða á dagskrá. Þing-
forseti sagðist beita sér fyrir að til-
lagan kæmi til umræðu í dag.
Samkvæmt starfsáætlun þingsins
er gert ráð fyrir þingfrestun fyrir
sumarhlé síðdegis á morgun. Ekki
mun hafa verið gert samkomulag
milli stjórnar og stjórnarandstöðu
um afgreiðslu mála svo það sé tryggt
og því hugsanlegt að þingfundir
verði eftir helgi. Stjórnarmeirihlut-
inn er með nokkur mál sem hann
leggur áherslu á að komist áfram
fyrir frestun. Frumvarp mennta-
málaráðherra um breytingar á
Lánasjóði íslenskra námsmanna er
dæmi um mál sem ágreiningur er
um en ráðherra leggur áherslu á að
mæla fyrir því og koma því til nefnd-
ar fyrir þingfrestun.
Ræðir mest um fundarstjórn
Lítið hefur verið um umræður og
athugasemdir undir liðnun fundar-
stjórn forseta síðustu vikurnar, eða
frá miðjum maímánuði. Þó hefur alls
tæpum sólarhring, eða 23,1 klukku-
stund, verið varið í þennan lið á yfir-
standandi löggjafarþingi.
Samkvæmt upplýsingum á vef Al-
þingis hefur Svandís Svavarsdóttir,
þingflokksformaður Vinstri grænna,
varið mestum tíma allra í ræður
undir þessum lið það sem af er þessu
löggjafarþingi, eða alls 109 mín-
útum.
Morgunblaðið/Styrmir Kári
Alþingi Mikið er rætt um málin í þingsal og jafnframt vel unnið í nefndum. Málin renna áfram.
Góður taktur í þing-
störfum þessa dagana
 Tæpur sólarhringur í umræður um „fundarstjórn“ í vetur
Ræður og athugasemdir um fundarstjórn forseta
Löggjafarþing 2015-2016
Heimild: Alþingi
109 mínútur
Svandís Svavarsdóttir
75 mínútur
Lilja Rafney Magnúsdóttir
77 mínútur
Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir
79 mínútur
Össur Skarphéðinsson
75 mínútur
Katrín Júlíusdóttir
Árni Grétar Finnsson
agf@mbl.is
Seðlabanka Íslands eru veittar víð-
tækar rannsóknarheimildir með af-
landskrónufrumvarpi sem nýlega var
samþykkt á Alþingi. Með lögunum er
Seðlabankanum veitt heimild til að
krefjast upplýsinga sem bankinn tel-
ur nauðsynlegar
af hverjum sem
er, en upplýsing-
arnar þurfa ekki
að tengjast af-
landskrónum með
beinum hætti.
Skiptir ekki máli í
því sambandi
hvort upplýsing-
arnar eða gögn
varða þann aðila
sem beiðinni er
beint til eða aðra sem hann getur veitt
upplýsingar um og varða athuganir
og eftirlit Seðlabankans, til dæmis
fjölskyldumeðlimi eða lögmenn.
Ákvörðun Seðlabankans um slíka
upplýsingaöflun er endanleg á stjórn-
sýslustigi, en í því felst að ekki er
mögulegt að skjóta ákvörðuninni til
ráðherra. Þá frestar málskot til dóm-
stóla ekki réttaráhrifum slíkrar
ákvörðunar. Komi til þess að aðili
neiti Seðlabankanum um upplýsingar
eða gögn getur bankinn lagt dagsekt-
ir á viðkomandi, 50 þúsund til 50 millj-
ónir króna á dag.
Andstætt mannréttindareglum
Að sögn Reimars Péturssonar, for-
manns Lögmannafélags Íslands, bera
lögin vott um vanþekkingu á íslenskri
réttarskipan. „Ef lögmaður hefur
veitt skjólstæðingi sínum ráðgjöf um
einhver málefni sem tengjast þessum
aflandskrónum og hefur verið trúað
fyrir upplýsingum sem tengjast því,
þá getur hann aldrei afhent Seðla-
banka Íslands slíkar upplýsingar. Ef
hann gerði það myndi hann ekki ein-
ungis brjóta gegn siðareglum lög-
manna heldur einnig gegn ákvæðum
um réttláta málsmeðferð og friðhelgi
einkalífs sem njóta verndar Mann-
réttindasáttmála Evrópu og stjórnar-
skrárinnar,“ segir Reimar.
Dagsektir notaðar sem refsing
Hann lýsir undrun sinni yfir þeim
ákvæðum laganna sem lúta að dag-
sektum, en dagsektir falla alla jafnan
niður eftir að aðilar hafa efnt þá
skyldu sem stjórnvöld hafa lagt á þá.
„Venjulega er þetta þannig að dag-
sektir eru tæki til að knýja fram efnd-
ir og eru ekki greiddar nema í undan-
tekningartilvikum. Hérna er gengið
miklu lengra, vegna þess að jafnvel
þótt þú sért búinn að afhenda upplýs-
ingarnar, þá falla dagsektirnar ekki
niður. Í þessu tilviki eru dagsektirnar
því ekki tæki til að knýja aðila til
efnda á skyldu heldur eru þær not-
aðar sem bein refsing. Það er óhugs-
andi að refsing af þessum toga verði
lögð á nema af sjálfstæðum og óvil-
höllum dómstól að undangenginni
rannsókn og réttlátri málsmeðferð
þar sem verjandi hefur verið skipað-
ur,“ segir Reimar. Hann telur ótækt
að refsa aðilum fyrir það eitt að láta
reyna á hvort Seðlabankinn eigi í
raun og veru rétt til að kalla eftir upp-
lýsingum.
Lögin geta alls ekki staðist
Reimar segir laganefnd Lög-
mannafélagsins ekki hafa fengið
tækifæri til að gera athugasemdir við
frumvarpið, en frumvarpið var lagt
fyrir á föstudegi og samþykkt á
sunnudegi, og bætir við að hann telji
ólíklegt að gengið verði hart fram á
grundvelli umræddra ákvæða. „Ein-
hverjir af þeim sem fara með fram-
kvæmd þessara mála hljóta að gera
sér grein fyrir, ef allt er með felldu, að
þetta getur aldrei virkað eins og þetta
er skrifað og það er alvarlegt að á Al-
þingi séu samþykkt lög sem geta með
engu móti staðist.“
Segir lögin
um aflands-
krónur afleit
 Heimildir Seðlabanka of víðtækar
Reimar
Pétursson
Morgunblaðið/Golli
Seðlabankinn Fær rúmar heimildir
til að afla upplýsinga.