Morgunblaðið - 01.06.2016, Page 14

14 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 1. JÚNÍ 2016
Smiðjuvegi 68-72, Rvk Hjallahrauni 4, Hfj Fitjabraut 12, Njarðvík Eyrarvegi 33, Selfossi Barðinn, Skútuvogi 2
Við tökum að okkur: Peruskipti, rafgeymaþjónustu,
bremsuviðgerðir, stýrisenda, spindilkúlur, kerti,
kertaþræði, hjólalegur, fjöðrunarbúnað, viftureimar,
hjólastillingar og margt fleira.
LAGFÆRUM
BÍLINN
VIÐ
www.solning.is
Árni Grétar Finnsson
agf@mbl.is
Í nýrri skýrslu rannsóknarteymis frá
Harvard-háskóla er sett fram ný til-
gáta um uppruna og orsakir alzheim-
ers-sjúkdómsins. Þótt rannsóknin sé
á upphafsstigum hefur tilgátan þeg-
ar vakið mikla athygli á meðal sér-
fræðinga í öldrunarsjúkdómum, en
skýrslan birtist í vísindaritinu
Science Translational Medicine í síð-
ustu viku. Hugmyndin gengur út á að
sýklar, veirur eða bakteríur, komist
inn í heilann í gegnum himnu sem
nefnist heila-bróðþröskuldur. Svo-
nefnd amyloid-prótein í heilanum
taka þá til varna og mynda nokkurs
konar kóngulóarvef utan um sýk-
inguna, sem visnar þá og deyr. Það
sem eftir verður í heilanum veldur
þar viðbrögðum sem eru eins og
heilaviðbrögð í alzheimers-sjúklingi.
Í skýrslu teymisins kemur fram að
tilgátan hafi sannast á ýmsum örver-
um, þráðormum og músum, en enn
er langt í land í rannsóknir á mönn-
um.
Hugmyndin verð allrar athygli
Jón Snædal, læknir og sérfræð-
ingur í öldrunarlækningum við
Landspítalann, segir að hugmyndin
sé verð allrar athygli þótt ýmislegt sé
erfitt að sjá að geti staðist. „Ekki er
talið að þeir sýklar sem þarna eru
notaðir, eins og salmonellubakterían
sem veldur taugaveiki, geti komist
inn í heilavef nema þá í afar alvar-
legum sjúkdómum þar sem fólk lifir
ekki af. Þá er einnig talað um að
þetta séu kannski ein og ein baktería
sem komist í heilann og verði með-
höndluð á þennan hátt sem heilinn
gerir en menn eiga erfitt með að sjá
að það geti gerst vegna þess að það
þekkist ekki í raun og veru, hvað þá
yfir langan tíma,“ segir Jón. Hann
bendir einnig á að dýratilraunir hafa
ekki alltaf leitt til sömu niðurstaðna
fyrir mannfólkið. „Það er einkum
vegna þess að í mannfólkinu virðast
þessir sjúkdómar þróast á mjög
löngum tíma og það er jafnvel talað
um áratugi í því sambandi. Það eru
eiginlega engin dýr sem hægt er að
nota sem fyrirmynd hvað mannfólkið
varðar í þessum efnum. Þau dýr sem
mest eru notuð, eins og rottur og
mýs, lifa bara í örfá ár,“ bætir hann
við.
Hann nefnir að á undanförnum ár-
um hafi verið gerðar nýjar uppgötv-
anir um sjúkdóma af völdum sýkinga
þar sem læknar hafi talið að sýking
væri ómöguleg. „Þekktasta dæmið í
því sambandi er magasár. Það er af
völdum bakteríunnar helicobacter. Á
árum áður var talið að bakteríur
þyldu ekki sýruumhverfið í mag-
anum og ég lærði það á sínum tíma.
Sú baktería er aftur á móti svo sér-
hæfð að hún gerði það. Það uppgötv-
aðist ekki fyrr en löngu síðar. Þessi
nýja kenning um sýkingar er því ekki
óhugsandi. Á þessum tímapunkti er
hún bara hugmynd en það eru sann-
leikskorn í henni,“ segir Jón.
Meðferð á allra næstu árum
Þekking um alzheimers-
sjúkdóminn hefur aukist til muna á
síðustu 20 árum en það hefur reynst
þrautin þyngri að yfirfæra þekk-
inguna í raunverulega hjálp fyrir
sjúklinga. „Við erum heldur bjart-
sýnni núna en við vorum fyrir um 5
árum. Fyrsti áratugur aldarinnar
var eiginlega áratugur vonbrigða þar
sem hver rannsóknin á fætur annarri
reyndist neikvæð, sérstaklega varð-
andi lyfjarannsóknir. Fyrirtækin
hafa haldið að sér höndum en eru að
komast af stað aftur. Nú eru trúverð-
ugar vísbendingar sem benda til þess
að einhvers konar meðferð gæti
komið á næstu 2-3 árum,“ segir Jón.
„Það er fleira en eitt og fleira en
tvennt í pípunum en svo veit maður
ekki hvernig þetta lítur út þegar nið-
urstöður koma í ljós. Þetta er þess
eðlis að við bíðum þar til einhverjir
rannsakendur eru búnir að fara yfir
allar sínar niðurstöður og kynna þær
og þá taka lyfjayfirvöld við og fara
vel yfir áður en þau ákveða að eitt-
hvað fari á markað.“
Segja sýkingar valda alzheimer
 Ný tilgáta um orsakir sjúkdómsins  Sérfræðingur í öldrunarlækningum segir hugmyndina góða
þótt nokkuð langt sé í land  Rannsóknum miðar vel og búist er við meðferð á næstu 2-3 árum
Morgunblaðið/RAX
Heili Alzheimer er algengastur hinna svokölluðu taugahrörnunarsjúkdóma og þeirra sjúkdóma sem oft eru kallaðir
minnissjúkdómar og valda heilabilun. Einkenni sjúkdómsins birtast hægt og þróast yfirleitt á mörgum árum.
Alzheimer
» Alzheimer er ágengur sjúk-
dómur sem veldur dauða
taugafrumna og þar með rýrn-
un í heila.
» Ný tilgáta segir sýkingar í
heila valda sjúkdóms-
einkennum.
» Jón Snædal, læknir og sér-
fræðingur í öldrunarlækn-
ingum við Landspítala, segir
kenninguna afar áhugaverða.
» Töluvert vaxandi eftirspurn
eftir þjónustu við alzheimers-
sjúklinga hér á landi.
Stórar rannsóknir, óháðar hvor annarri, sem sýna fram
á fækkun alzheimers-tilvika hafa farið fram bæði aust-
an- og vestanhafs. Jón Snædal segir vísbendingar um
að þar sem samfélög hafi töluvert batnað á síðustu 20-
30 árum fari tilvikum fækkandi. „Þar sem fólk lifir heil-
brigðara lífi, æðakölkun er meðhöndluð og forvörnum
er beitt í miklum mæli hafa þessu mál verið í nokkuð
góðu lagi,“ segir Jón. Það er raunin í rannsókn sem
gerð var í Kungsholmen í Stokkhólmi í Svíþjóð. „Ég held
að það sé ekki ósvipað hjá okkur og því sé munurinn lít-
ill. Við verðum þó vör við það hér á landi að það er töluvert vaxandi eftir-
spurn eftir þjónustu af þessu tagi,“ segir Jón.
Tilvikum virðist fara fækkandi
HEILBRIGT LÍFERNI OG FORVARNIR SKIPTA MESTU MÁLI
Jón Snædal
Aldrei hafa fleiri tekið þátt í
Hreyfiviku Ungmennafélags Ís-
lands (UMFÍ), sem stóð yfir 23. til
29. maí. Alls tóku 42 þúsund þátt á
55 þéttbýlisstöðum á landinu og
voru viðburðirnir samtals 450 víða
um land.
„Það er gaman að sjá hversu
margir tóku þátt og viðburðirnir
fjölbreyttir. Fólk nálgast verkefnið
alfarið út frá því hvað sveit-
arfélögin hafa upp á að bjóða. Við
vitum að Hreyfivikan hefur mikil
áhrif, sérstaklega í minni sveit-
arfélögum, þar sem aðildarfélög að
ungmennafélaginu eru fleiri á
landsbyggðinni,“ segir Sabína
Steinunn Halldórsdóttir, lands-
fulltrúi UMFÍ.
Einn liður í Hreyfiviku var sund-
keppni sveitarfélaga, og tóku 38
sveitarfélög þátt í ár en 28 árið
áður. Samkvæmt sex þúsund skrán-
ingum voru syntir rúmlega 4.000
km, sem er svipuð vegalengd og til
Möltu. Rangárþing ytra bar sigur
út býtum aftur í ár; syntir voru
401,2 km og er það bæting um 89
km á milli ára. Samanlagt voru
þetta 487 metrar á hvern íbúa í
sveitarfélaginu.
„Markmiðið er að fá fleiri til að
finna uppáhaldshreyfingu sína og
stunda hana að minnsta kosti í 30
mínútur á dag. Öll hreyfing telur.
Það skiptir máli að fá aukin hjarta-
afköst,“ segir Sabína Steinunn.
Hreyfivikan var fyrst haldin hér
á landi árið 2012 og er hluti af stóru
alþjóðlegu lýðheilsuverkefni. Mark-
mið verkefnisins er að fá hundrað
milljónir fleiri Evrópubúa til að
hreyfa sig reglulega fyrir árið
2020, en þá lýkur verkefninu. Yf-
irleitt hefur Hreyfivikan verið hald-
in á haustin en eftirleiðis verður
hún haldin á vorin. 40 Evrópulönd
tóku þátt í ár. thorunn@mbl.is
Aldrei fleiri tekið
þátt í Hreyfiviku
 Rangárþing ytra vann sundkeppni
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Hella Rangárþing ytra sigraði í
sundkeppni sveitarfélaga.