Morgunblaðið - 10.08.2016, Qupperneq 19

19
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 10. ÁGÚST 2016
Vinir í aftanskini Hjólreiðamaður og fjórfættur vinur hans njóta sumarblíðunnar í
geislum kvöldsólar innan um fjölskrúðugan gróður í Laugardalnum í Reykjavík.
Golli
Skattaskjól eiga
sér fáa formælendur.
Stjórnmálamenn eru
duglegir að gagnrýna
lönd sem veita skjól.
Fjölmiðlar taka ekki
aðeins undir heldur
hafa þeir, með ýms-
um hætti og aðferð-
um, dregið fram í
dagsljósið upplýs-
ingar um hvernig
einstaklingar og fyr-
irtæki koma sér með skipulegum
hætti undan því að greiða skatta.
Stjórnmálamenn sem tengst hafa
skattaskjólum eða lágskattaríkj-
um hafa neyðst til að segja af sér
embættum.
Réttlætiskennd almennings er
misboðið. Ríkisstjórnir á Vest-
urlöndum, og Evrópusambandið
sérstaklega, hafa í orði skorið
upp herör gegn skattaskjólum og
segjast vinna sameiginlega að því
að koma í veg fyrir að þau séu
nýtt til að komast undan skatt-
greiðslum. Á sama tíma er reglu-
verk nokkurra ESB-landa hannað
með það sérstaklega í huga að
hægt sé að fela eignarhald fyr-
irtækja, leyna fjármunum og
koma fé í skjól fyrir ágengum
skattheimtumönnum annarra
landa.
Saga um Jón og séra Jón
Í baráttunni við skattsvik hafa
ríkisstjórnir margra landa Í Evr-
ópu keypt upplýsingar um eignir
borgaranna í lágskattaríkjum.
Upplýsingarnar sem fengnar eru
með vafasömum hætti – svo ekki
sé dýpra í árinni tekið – hafa ver-
ið nýttar til að hefja umfangs-
miklar rannsóknir á skattskilum
einstaklinga og fyrirtækja. Skjöl-
um um bankareikn-
inga og aflandsfélög í
lágskattaríkjum hef-
ur verið lekið og fjöl-
miðlar flutt af þeim
ítarlegar fréttir.
Þótt ekki sé það
ólöglegt að eiga
bankareikninga eða
félög í lágskattaríkj-
um og þekktum
skattaskjólslöndum,
er það sögð vísbend-
ing um einbeittan
vilja til að fela eignir
og koma sér undan
skattgreiðslum, jafnvel með
skipulegum skattsvikum. Og ekki
sitja allir við sama borð. Hinir
efnameiri hafa tækifæri til að
nýta sér sérhæfða þjónustu al-
þjóðlegra banka og lögmanna við
að stofna bankareikninga og afla-
ndsfélög. Almenningur á þess
ekki kost – hefur ekki til þess
fjárhagslega burði. Stórfyrirtæki
nýta sér kosti þess að stofna
dótturfélög í lágskattaríkjum með
einfalt regluverk. Lítil og með-
alstór fyrirtæki verða að gera sér
að góðu flókið regluverk heima-
landsins.
Þetta er gamalkunnug saga um
Jón og séra Jón. Ég hygg að fátt
þoli Íslendingar verr en mis-
munun, ekki síst á grunni mennt-
unar, stéttar og efnahags.
Tvöfalt skattkerfi
Það er því merkilegt hve Ís-
lendingar eru umburðarlyndir
þegar skipulega er unnið að því
að búa til tvöfalt skattkerfi – mis-
muna fyrirtækjum og athafna-
mönnum. Allt samkvæmt lögum
og ákvörðunum stjórnvalda á
hverjum tíma. Jafnræðisreglan
var numin úr gildi af vinstri of-
stjórninni 2009 til 2013, þegar er-
lendum fjárfestum var boðið að
kaupa eignir hér á landi með 20%
afslætti í gegnum Seðlabankann.
Þá nutu þóknanlegir auðmenn og
þekktar Hollywood-stjörnur sér-
stakrar ríkisverndaðrar velvildar
í formi skattfríðinda. Vinstri
stjórn norrænnar velferðar inn-
leiddi ójöfnuð og óréttlæti, setti
íslenska framtaksmanninn út í
horn og taldi rétt að launafólk
stæði skörinni lægra en þekktar
kvikmyndastjörnur. Nú er komin
meiri formfesta á forréttindin.
„Af hverju eru Tom Cruise og
Russell Crowe jafnari en við
hin?“ var yfirskrift Morgunblaðs-
greinar sem ég skrifaði í maí á
síðasta ári. Þar var gagnrýnt
hvernig skattalegir ívilnunar-
samningar hefðu brotið gegn
jafnræðisreglu, sem við Íslend-
ingar viljum þó halda í heiðri –
a.m.k. í orði. Orðrétt sagði:
„Skattalegar ívilnanir eru
draugar sósíalismans. Eitt hlut-
verk hægri manna er að kveða
niður slíka drauga og byggja upp
heilbrigt skattaumhverfi sem örv-
ar allt efnahagslífið. Þetta gerði
Sjálfstæðisflokkurinn þegar hann
tók við forystu í ríkisstjórn og
fjármálaráðuneytinu árið 1991.
Umfangsmiklar breytingar á
skattkerfinu, þar sem skattar
voru ýmist lækkaðir eða felldir
niður, skiluðu ríkissjóði auknum
tekjum. Frá 1991 til 2007 tvöföld-
uðust tekjurnar að raunvirði.
Meiri hófsemd í tekjuskatti fyr-
irtækja skilaði öllum meira. Árið
1985 var tekjuskatturinn 50% en
var kominn niður í 18% árið 2003.
Skatttekjur ríkisins af fyrir-
tækjum hækkuðu engu að síður
úr 0,9% í 1,5% sem hlutfall af
vergri landsframleiðslu.“
Grænt ljós á forréttindi
Í liðinni viku gaf ESA – Eftir-
litsstofnun EFTA – grænt ljós á
ívilnunarsamning sem íslensk
stjórnvöld gerðu við Silicor Mat-
erials vegna byggingar sólarkís-
ilverksmiðju á Grundartanga.
Samningurinn tryggir eigendum
verksmiðjunnar skattalegt hag-
ræði og sérreglur um leigu og
fyrningu í tíu ár. Þannig er búið
til sérstakt „skattaskjól“ fyrir
sólarkísilverksmiðju upp á 4.640
milljónir króna samkvæmt mati
ESA.
Samningurinn gerir ráð fyrir
að tekjuskattur fyrirtækisins
verði 15% í stað 20% líkt og ís-
lensk fyrirtæki þurfa að greiða.
Þá fær verksmiðjan sérstakan
50% afslátt af tryggingagjaldi
sem reiknast af launagreiðslum
til starfsmanna og einnig 50% af-
slátt af fasteignagjöldum.
Áætlanir Silicor Materials gera
ráð fyrir að um 450 starfsmenn
verði á vegum fyrirtækisins þeg-
ar verksmiðjan tekur til starfa.
Ívilnunarsamningurinn jafngildir
því 10,3 milljónum króna á hvert
starf. Sjálfstæði atvinnurekand-
inn sem hefur hug á því að fjölga
starfsmönnum hefði örugglega
ekkert á móti því að fá rúmlega
tíu milljónir króna í meðgjöf með
hverju nýju starfi, ekki síst á
meðan tryggingagjaldið lækkar
ekki meira. En athafnamann-
inum, með litla fyrirtækið, stend-
ur ekki slíkur samningur til boða,
ekki frekar en sérstakir
þjálfunarstyrkir sem ríkið er
tilbúið að veita á grunni ívilnana.
Forskrift að skattkerfi
Það er fullkomlega eðlilegt og
skiljanlegt að eigendur Silicor
Materials gangi til samninga við
stjórnvöld um skattalegar íviln-
anir og komi sér í skattalegt skjól
í áratug. Allir atvinnurekendur
myndu grípa slíkt tækifæri. En
tækifærin standa ekki öllum til
boða. Í því felast óréttlætið og
ójöfnuðurinn. Kannast einhver
við söguna um um Jón og séra
Jón?
Auðvitað er það rétt og skyn-
samlegt að ýta undir fjárfestingu
í atvinnulífinu með skattalegum
hvötum. Þannig er byggt undir
bætt lífskjör landsmanna. For-
réttindi útvalinna er hins vegar
versta aðferðin. Einföld reglu-
setning og hófsöm skattlagning,
þar sem allir lúta sömu leik-
reglum, eru efnahagslegir hvatar
sem brengla ekki ákvarðanir og
tryggja hagkvæma nýtingu fjár-
muna.
Á undanförnum árum hafa ver-
ið gerðir fleiri ívilnunarsamn-
ingar s.s. um álþynnuverksmiðju,
fiskvinnslu, gagnaver, stálendur-
vinnslu, fiskeldi og kísilver. Það
er umhugsunarvert af hverju sér-
stöku skattaskjólin sem búin hafa
verið til hér á landi vekja litla
eða enga athygli. Fjölmiðlar
beina fremur kastljósinu að
aflandseyjum, sem fáir þekkja
nema af afspurn. Stjórn-
málamenn halda áfram að und-
irrita forréttindasamninga í stað
þess að ganga hreint til verks og
sníða hagstætt skattaumhverfi.
Forskriftin liggur fyrir í íviln-
unarsamningunum sjálfum.
Eftir Óla Björn
Kárason » Sjálfstæði atvinnu-
rekandinn sem hefur
hug á því að fjölga starfs-
mönnum hefði örugglega
ekkert á móti því að fá
rúmlega tíu milljónir
króna í meðgjöf.
Óli Björn
Kárason
Höfundur er varaþingmaður
Sjálfstæðisflokksins.
Innlend skattaskjól fá staðfestingu
Í ritstjórnar-
grein Frétta-
blaðsins hinn 8.
ágúst sl. er gefið
til kynna að það
horfi til þjóðar-
hags að halda
uppboð á afla-
heimildum og
m.a. er fullyrt að
svo virðist sem
að nýleg tilraun
Færeyinga til að
bjóða út fiskveiðikvóta hafi
gengið vel og „hafi þegar auk-
ið hagnað Færeyinga af auð-
lindinni svo miklu munar“.
Hér er víðtæk ályktun dregin
á forsendum sem í besta falli
eru hæpnar. Þannig er engra
heimilda getið um þennan
aukna hagnað Færeyinga af
uppboðsleiðinni fyrir utan að
of snemmt er að dæma um
efnahagsleg og samfélagsleg
áhrif þessarar leiðar fyrir
Færeyinga (uppboðin fóru
fram á tímabilinu 14.-22. júlí
síðastliðinn).
Varfærni í þessum efnum er
þörf, ekki síst vegna þess hve
uppboð á aflaheimildum á
heimsvísu eru fátíð og þau
sem hafa komist til fram-
kvæmda hafa ósjaldan gengið
brösuglega (sjá t.d. umfjöllun
í skýrslu sem unnin var fyrir
ESB og gefin var út árið
2009: An analysis of existing
Rights Based Management
(RBM) instruments in Mem-
ber States and on setting up
best practices in the EU – Fi-
verður ekki annað ráðið en að
efnahagslegur afrakstur þess-
ara veiða hafi lengi verið slak-
ur í heildarlegu tilliti, meðal
annars vegna aflasamdráttar.
Hvers vegna að leita í
smiðju Færeyinga?
Þrátt fyrir þessa „ferilskrá“
vina- og frændþjóðar okkar
við stjórn botnfiskveiða á
heimamiðum sínum, hefur það
ósjaldan tíðkast hér á landi að
ýmsir hampi aðgerðum fær-
eyskra stjórnvalda í þessum
málaflokki, nú síðast með
þeirri takmörkuðu uppboðsleið
sem valin var þar í landi.
Þótt sumir vilji umbylta ís-
lenska fiskveiðistjórnkerfinu
þá hygg ég að leitin að farsæl-
um umbótum á því kerfi sé
ekki að finna í smiðju Fær-
eyinga. Enn síður er líklegt að
hægt sé að finna þess dæmi í
heiminum að uppboð á öllum
aflaheimildum í aflakvótakerfi
hafi verið reynd og án efa örð-
ugt að sýna fram á að slík að-
gerð horfi í raun og veru til
þjóðarheilla.
nal report: Part I,
bls. 21-22).
Enn frekari
ástæða er til að
draga varfærnis-
legar ályktanir af
tilraunum Fær-
eyinga í ljósi þess
að téð uppboð lutu
að takmörkuðu
magni aflaheimilda
á tegundum nytja-
stofna sem aðallega
veiðast utan fær-
eyskrar lögsögu og
tegunda sem veið-
ast bæði innan eða utan lög-
sögu, svokallaðra deilistofna,
svo sem eins og makríls og
norsk-íslenska síldarstofnsins
(sjá t.d. fisk.fo, skoðuð síðast
8. ágúst 2016). Þrátt fyrir
þessa skipan mála er því gefið
undir fótinn í fyrrnefndri rit-
stjórnargrein að uppboðið hafi
lotið að fiski á færeyskum
miðum.
Hver er staðan á heima-
miðum Færeyinga?
Þegar rætt er um færeysk
mið í þessu sambandi ber til
þess að líta að þau hafa í
sögulegu tilliti verið gjöful
fyrir verðmætar botnfiskteg-
undir á borð við þorsk, ýsu og
ufsa. Veiðum í þær tegundir
hefur síðan árið 1996 verið
stjórnað með sóknardagakerfi
eða fiskidagakerfi. Um langt
árabil hefur legið fyrir það
mat vísindamanna að ástand
þessara stofna sé óviðunandi
og þeir séu ofveiddir (sjá t.d.
heimasíðu Alþjóðlega hafrann-
sóknaráðsins, ices.dk). Einnig
Horfir uppboð á afla-
heimildum til þjóðarheilla?
Eftir Helga Áss
Grétarsson »Uppboð á öllum
aflaheimildum
verndar vart þjóðar-
hag og óskynsamlegt
er að draga víðtækar
ályktanir af færeysku
uppboðsleiðinni.
Helgi Áss
Grétarsson
Höfundur er dósent við Lagadeild
Háskóla Íslands.