Morgunblaðið - 26.08.2016, Blaðsíða 19

19
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 26. ÁGÚST 2016
Gengið í Gróttu Fátt er eins hressandi og göngurferð úti í náttúrunni. Borgarbúar þurfa ekki að fara út fyrir borgarmörkin til að komast út í fallega náttúru heldur nægir að rölta út í Gróttu.
Eggert
Það eru alkunn
sannindi að veröldin
er samsæri vanget-
unnar gegn snilldar-
andanum. Þannig hafa
vanmáttugir menn
barist við ofurefli
náttúrunnar öldum
saman. Stundum hafa
mennirnir betur og
beisla náttúruna. Það
fer verr þegar barátt-
an snýst um náttúrulögmál. Þá
verður hugur snillinga eins og
hugur villts manns á þokuslungnu
fjalli.
Í þingsölum
Því er þessi formáli hafður á að
nú um stundir er háð barátta í
þingsölum við margföldunartöfl-
una. Sá hluti margföldunartöflunn-
ar, sem snýst um hlutfallareikn-
ing, öðru nafni prósentureikning,
hefur leitt margan snillinginn á
þokuslungið fjall. Þegar við bætist
að reikna í tveimur víddum og að
taka tímaþátt inn í útreikningana
missa snillingarnir allar áttir. Þá
er gott að hafa þá gáfu sem fáum
er gefin, en hún er sú að sjá heim-
inn í gráthlægilegu ljósi.
Það er dapur sannleikur að allir
þurfa þak yfir höfuðið. Það er ein
af grunnþörfum mannsins. Aðrar
þarfir eru fæði og klæði, félags-
þörf, sköpunarþörf og þörfin fyrir
álit og viðurkenningu. Kostnaður
við að fullnægja þessum þörfum er
mældur og breyting á þessum
kostnaði er notaður til að leggja
mat á verðbólgu í samfélögum.
Sumum er ein-
staklega illa við
áfengi, og telja því að
verðbreytingar á
áfengi eigi ekki að
vera notaðar til að
mæla verðbólgu. Slíkt
er ósiðlegt! Nýlega er
farið að jafna húsnæði
við áfengi og að verð-
breytingar við að færa
þá fórn að eiga hús-
næði eigi ekki að vera
mælikvarði á verð-
bólgu að hluta. Hita-
stig sjúklings er jafn eðlilegt eða
sjúklegt hvort heldur mælt er á
celsíus-kvarða ellegar á kvarða
Kelvins eða Fahrenheit.
Samningsfrelsi
Það eru grundvallarmannrétt-
indi að tveir aðilar geti gert samn-
inga sín á milli. Grundvöllur samn-
inga er að þeir sem semja uppfylli
hvor sinn hluta samningsins eins
og ákvæði hans hljóða. Í íslensku
lagasafni eru samningalög. Í samn-
ingalögum segir meðal annars að:
„Samningi má víkja til hliðar í
heild eða að hluta, eða breyta, ef
það yrði talið ósanngjarnt eða and-
stætt góðri viðskiptavenju að bera
hann fyrir sig …“ Þannig er reynt
að vernda veika aðilann í samn-
ingssambandi. Það skýtur því
nokkuð skökku við þegar banka er
óheimilt að taka við láni í formi
innláns frá litlum viðskiptavini þar
sem breytilegir vextir eru ákvarð-
aðir með hlutlægri mælingu, ef
binditími innláns er skemmri en
fimm ár. Bankinn má þvert á móti
taka við innláni frá veikburða við-
skiptavini með skítavöxtum ef
binditíminn er skemmri en fimm
ár. Þannig sér löggjafinn sérstaka
ástæða til að vernda vesalings litla
bankann fyrir viðskiptavinum sín-
um!
Frumvörp
Nú liggja fyrir Alþingi tvö frum-
vörp. Annað fjallar um aðgerðir til
að styðja við kaup á fyrstu íbúð.
Þær aðgerðir byggjast á að skatt-
þegn verði heimilað að nota and-
virði séreignasparnaðar um tak-
markaðan tíma til að leggja fram
sem höfuðstól við íbúðakaup ell-
egar að greiða niður höfuðstól
lána. Nú bregður svo við að lög-
gjafinn ætlar sér að meta fyrir
skattþegninn hvers eðlis lán hann
má greiða ef hann hyggst nýta sér
heimildir samkvæmt frumvarpinu.
Í frumvarpinu er gert ráð fyrir
að skattþegninum sé einungis
heimilt að greiða lán sem kölluð
eru „óverðtryggð lán“ án þess þó
að slík lán séu skilgreind sér-
staklega í frumvarpinu. Leiða má
líkur að því að átt er við lán með
breytilegum vöxtum þar sem
breytileiki vegna verðbólgu er
ákveðinn með ógagnsærri ágiskun
fram í tímann. Nafnið „óverð-
tryggt lán“ er því í eðli sínu rangt.
Slík lán virðast eiga vera andstæða
við „verðtryggð lán“ þar sem
breytileiki vaxta er áætlaður með
hlutlægri mælingu á vísitölu
neysluverðs. Hvað varðar löggjaf-
ann um vaxtakjör? Er ekki aðal-
atriði málsins að lánið sé veitt til
fasteignakaupa?
Í frumvarpi um breyting á lög-
um um vexti og verðtryggingu er
lagt bann við því að þeir sem eru
eldri en 35 ára megi taka lán með
„verðtryggðum“ kjörum til 40 ára.
Þeir sem eru 40-44 ára mega að-
eins taka „verðtryggð“ lán til 30
ára. 10 ára stytting lánstíma hefur
í för með sér þyngri greiðslubyrði
sem nemur 15% miðað við 3,5%
vexti. Er það til þæginda fyrir lán-
takann? Eða er verið að vernda
vesalings bankann fyrir viðskipta-
vininum? Er ekki lánstími eðlileg-
ur þáttur í samningi lántaka og
lánveitanda?
Ekki eru gefnar upp
málefnanlegar ástæður fyrir af-
námi samningsfrelsis þeirra sem
komnir eru um miðan aldur. Hvert
er löggjafinn kominn ef frum-
varpið verður þannig samþykkt?
Reynsluvísindi
Það er eðlilegt að löggjafar-
valdið spyrji: Hvering hafa kjör
svokallaðra „óverðtryggðra“ lána
verið í samanburði við svokölluð
„verðtryggð“ lán á liðnum árum?
Fulltrúi forsætisráðuneytisins upp-
lýsir að „óverðtryggð“ lán hafi ver-
ið með hálfu til einu prósentustigi
hærri ávöxtun en „verðtryggð“ lán
á síðustu 25 árum. Athugun þess
er þetta ritar bendir til að þessi
mismunur sé meiri á síðustu fimm
árum. Löggjafinn ætlar því að
beina lántakendum til að taka lán
með kjörum sem eru þeim óhag-
stæðari en þörf er á. Vissulega er
bjánaskapur góður fyrir þann sem
hefur gagn af honum. Sá sem hef-
ur gagn af bjánaskapnum er bank-
ar. Enn leggst löggjafinn í að
vernda vesalings bankana fyrir
viðskiptavinum sínum.
Hver er þá vandinn?
Vissulega er vandi á húsnæð-
ismarkaði. Það er vandi að hús-
næðisverð hefur hækkað að raun-
verði um 60% frá aldamótum. Í
þeim frumvörpum sem fjallað er
um hér að framan er ekki að finna
orð um skort á framboði á íbúðar-
húsnæði. Það er hægt að eiga við
þætti sem hafa áhrif á eftirspurn
til þess eins að hækka verðið ef
ekki er átt við framboð á fast-
eignamarkaði. Um síðustu aldamót
vantaði um 1.500 íbúðir á fast-
eignamarkað á höfuðborgarsvæð-
inu. Úr þeim skorti hefur ekki ver-
ið bætt og vísbendingar eru um að
skorturinn hafi aukist fremur en
minnkað. Ekki er tekist á við
þennan vanda í margnefndum
frumvörpum.
Það er með öllu óþarft að skak-
ast við margföldunartöflu eins og
gert er í frumvarpi um breytingu á
lögum um vexti og verðtryggingu.
Markmiði frumvarps um stuðning
við kaup á fyrstu íbúð má ná fram
með smávægilegum breytingum.
En eins og góða konan sagði:
Allir sem bera sig vel verða að
manni. Þegar á allt er litið þá er
meira undir því komið hvernig
maður ber sig en hvað maður er í
raun og veru. Framsóknarmenn
bera sig alltaf vel.
Eftir Vilhjálm
Bjarnason » Vissulega er bjána-
skapur góður fyrir
þann sem hefur gagn af
honum. Sá sem hefur
gagn af bjánaskapnum
er bankar.
Vilhjálmur Bjarnason
Höfundur er alþingismaður.
Barátta við margföldunartöflu