Dagblaðið Vísir - DV - 21.08.2015, Side 23

Helgarblað 21.–24. ágúst 2015 Umræða 23
Rau›arárstígur 14, sími 551 0400 · www.myndlist.is
Menningardagur
í Gallerí Fold
laugardaginn 22. ágúst 11–19
Unnur Ýrr
Sýningaropnun kl. 14-15
Listamannaspjall kl. 17
Döfnun
Ratleikur fyrir börn og fullorðna
kl. 11–19
Leikurinn felst í að finna listaverk sem sýnd eru í
galleríinu. Við hvert þeirra er lítil frásögn og í
henni bókstafur sem er hluti af orði sem gestir
eiga að finna út.
Finndu myndina og skrifaðu niður titil eða
hvaða sögu þér finnst myndin segja.
Hvaða saga er í myndinni?
kl. 11–19
Skapað af list
kl. 14-16
Hrafnhildur Inga Sigurðardóttir
kl. 16-18
Þorgrímur Andri Einarsson
Listamenn vinna að verkum sínum og spjalla við gesti
Opið til kl. 19 á Menningarnótt
og 14–16 á sunnudag
Gunnella
og Lulu
Sögur
Listamannaspjall með
Gunnellu kl. 11 og 15
Ljósmyndasamkeppni
kl. 11–19
Taktu mynd í eða við Gallerí Fold þar sem
uppáhaldsverkið þitt kemur við sögu.
Sendu myndina á Instagram og merktu hana
með #gallerifold. Veitt verða verðlaun fyrir
listrænustu myndina, fyndnustu myndina og
bestu myndina.
kjarnorkuvá. Þar sagði með-
al annars: „Lítið undan og
verjið augun sem allra bezt.
HORFIÐ EKKI Í LJÓSIÐ ...
Kvikni í fötum yðar skuluð þér
reyna að slökkva eldinn með því að
velta yður á þann líkamshluta, sem
er í hættu. Liggið kyrr, unz högg-
bylgjan hefur gengið yfir. Leitið síð-
an strax betra skýlis.“ Upplýsingar
um varnir gegn kjarnorkuvá var að
finna í símaskránni allt til ársins
1989. Ef kæmi til kjarnorkuárás-
ar skyldi fólk halda sig innan dyra
og helst í múruðum kjöllurum, þar
sem geislunar gætti síður.
Um miðbik sjötta áratugarins
var talið óhætt að yfirgefa hús að
sjö dögum liðnum „með varúð“.
Við svo búið skyldi hreinsunarstarf
hefjast, götur sópaðar og vatni dælt
á hús og vegi til að skola á burt hið
banvæna geislavirka ryk. Af hér-
lendum blöðum að dæma var al-
menn vitneskja um langtímaáhrif
geislunar þegar komið var fram á
sjötta áratuginn.
Kjarnorkubyrgi á Bessastöðum
Árið 2003 var fyrst sagt opinberlega
frá skýrslum sem Almannavarnir
ríkisins sendu dómsmálaráðherra í
byrjun árs 1966 og fjalla um mögu-
lega kjarnorkuárás á varnarstöðina
á Keflavíkurflugvelli. Skýrslurnar
eru merktar sem trúnaðarmál og í
þeim kemur meðal annars fram að
lítið sem ekkert skjól var á helstu
stjórnarstofnunum fyrir geisla-
virku úrfalli kæmi til þess að atóm-
sprengju yrði varpað á Keflavíkur-
flugvöll. Þó var á það bent að með
nokkuð einföldum úrbótum mætti
útbúa hentugt loftvarnarbyrgi í
kjallara Arnarhvols. Þar kæmust
200 manns fyrir og hækka mætti
svokallaðan verndarstuðul vegna
geislunar verulega með því að
byrgja glugga á kaffistofu með 20
cm þykkri steinsteypu.
Forsetasetrið á Bessastöðum
var tekið út með tilliti til þess að
eins megatonns atómsprengja yrði
sprengd nálægt jörðu á Keflavíkur-
svæðinu og að geislavirkt úrfall
bærist frá henni til Bessastaða.
Talið var að kjallari undir þvotta- og
geymsluhúsi staðarins gæti hentað
sem „geislunarskýli“. Þar væri fyr-
ir hendi vatnslögn og niðurfall, en
gera þyrfti gólfplötu 10 cm til 20 cm
þykkari og ráðast í frekari steypu-
vinnu til að hindra að geislun bær-
ist inn.
Til að vernda stjórnvöld lands-
ins var kannaður möguleiki á að
flytja æðstu embættismenn út fyrir
Reykjavík, en ekki hefur verið gefið
upp hvaða staður var hafður í huga
í því efni.
Mögulegt mannfall reiknað út
Í skýrslunni frá 1966 eru ýmsar frek-
ari úrbætur nefndar, en að sögn
Guðjóns Petersens, sem starfaði
hjá Almannavörnum frá 1971 til
1996, var ekki ráðist í neinar þeirra.
Viðamikil úttekt á öllu húsnæði í
landinu sem hugsanlega gæti var-
ið fólk gegn geislavirku úrfalli hefði
leitt í ljós að hægt væri að verja alla
Íslendinga í því húsnæði sem þegar
væri til staðar. Almannavarnir létu
gera ýmsar frekari úttektir á áhrif-
um atómsprengju. Þar á meðal var
mögulegt mannfall reiknað út með
tilliti til ólíkra vindátta.
Hljóðviðvörunarkerfi Almanna-
varna var komið upp í Reykjavík
á sjöunda og áttunda áratugnum
en frá 1980 var ekki unnið frekar
að uppbyggingu þess vegna fjár-
skorts. Lúðrarnir voru þeyttir árs-
fjórðungslega í könnunarskyni og
þá átti fólk að fletta upp í síma-
skránni til að kynna hvað hvert
hljóðmerki táknaði. Merkin voru
þrjú og táknuðu „áríðandi tilkynn-
ing í útvarpi“, „hætta yfirvofandi“
og „hætta liðin hjá“. Hljóðmerki Al-
mannavarna voru prófuð reglulega
allt fram til ársins 1997.
Árið 1988 var þess getið í Degi að
Sovétmenn, Svisslendingar og Sví-
ar verðu hlutfallslega nífallt meiri
fjármunum til almannavarna en Ís-
lendingar og Danir og Norðmenn
sexfallt meira. Um líkt leyti fékk
ríkissjónvarpið leyfi til að mynda
neðanjarðarbyrgi undir Lögreglu-
stöðinni við Hverfisgötu sem átti
að vera stjórnstöð ef landið yrði
fyrir kjarnorkuárás. Þar var útvarps-
sendir og hægt hefði verið að senda
út upplýsingar á miðbylgju. Geisl-
un af úrfellinu dvínar hratt og ekki
var gert ráð fyrir að menn þyrftu
að hafast við í byrginu lengur en 72
klukkustundir.
Flauturnar eru þagnaðar
Hættan af kjarnorkusprengjum var
enn talin vera til staðar árið 1985
þegar Almannavarnir æfðu stjórn-
un brottflutnings allra íbúa úr Aust-
ur-Skaftafellssýslu með tilliti til þess
að atómsprengju hefði verið varpað
á ratsjárstöðina á Stokksnesi. Í æf-
ingunni var gert ráð fyrir að um 120
kílótonna sprengju væri að ræða. Í
fréttum af æfingunni kom fram að
fyrsta aðgerð í ófriði yrði að flytja
fólk burt af svæðum nærri ratsjár-
stöðvum.
En þess var skammt að bíða
að Sovétríkin féllu og þar með var
hættan á kjarnorkustyrjöld liðin hjá.
Flautur Almannavarna eru þagnað-
ar. Vonandi fyrir fullt og allt. n
„Nefndin lagði að
auki til að útbúið
yrði stórt loftvarnarbyrgi
undir Arnarhóli. Þá voru
keyptar rafknúnar loft-
varnarflautur frá Dan-
mörku.
Keflavíkurstöðin Ein helsta röksemd herstöðvaandstæðinga gegn veru varnarliðsins var
sú árásarhætta sem það skapaði kæmi til styrjaldar.
Forsíða Frjálsrar þjóðar Stjórnvöld voru gagnrýnd fyrir sinnuleysi gagnvart kjarnorkuvá.
„HORFIÐ EKKI Í LJÓSIГ