Útsýn - 15.10.1945, Blaðsíða 2

Útsýn - 15.10.1945, Blaðsíða 2
ORÐSENDING BANDARÍKJANNA, frh. Þœr sögusagnir, sem gengið hafa manna á milli undanfarna daga, fengu byr undir báða vængi við það, að á þriðjudaginn, 2. þ. m., skömmu fyrir hádegi gekk forsœtisráðherra á fund forseta íslands og nokkru síðar ýmsir aðrir stjórnmalamenn. Ennfremur var síðari hluta þriðjudags haldinn lok- aður fundur í Sameinuðu Alþingi, eins og dagblöðin hafa skýrt frá. Þá fréttist það og, að sendiherra Sovjetríkjanna, Krassilnikov, fór á- leiðis til Moskvu á þriðjudaginn, og er það eðlilega sett i samband við þetta raál. Enn þá hefur engin opinber til- kynning verið gefin" um málið, en það er nú þegar á fjölda manna vit- orði, að Bandaríkjastjórn hefur sent íslenzku ríkisstjórninni orðsendingu, um hervernd íslands í framtíðinni. Með því að full vissa er fyrir því, að þingmenn og ráðherrar hafa skýrt frá efni þessarar orðsendingar, og sú leynd, sem kynni að hafa verið talin æskileg um máiið á þessu stigi þess, með öllu rofin, en jafnframt farnar að myndast hinar ótrúlegustu sögu- sagnir út af þessu máli, telur þetta blað sér frjálst að segja frá því eins og það veit sannast og réttast eftir góðum heimildum. Orðsending sú, sem sendiherra Bandaríkjanna aThenti forsætisráð- herra á mánudagsmorguninn, 1. þ. mán., er alllangt skjal, en efni þess er í stuttu máli það, að ríkisstjórn Bandaríkjanna telur sér nauðsyn að halda bækistöðvum hér á landi, bæði fyrir flugher og flota. Fer hún því fram á, að Islendingar leigi sér bækistöðvar í þessu skyni til langs tíma. Myndu Bandaríkin þar með- taka að sér hervernd landsins. Bækistöðvar þær, sem hér er um að ræða, eru fyrst og fremst hinn mikli flugvöllur á Beykjanesskaga, sem amerískir sérfræðingar hafa lýst sem einum hinum stærsta í heimi og telja hafa kostað um 100 millj. króna, flughöfn í Fossvogi og síðást en ekki sizt herskipalægið í Hvalfirði, sera brezki flotinn hefur nýlega yfirgefið. Hins vegar hafa Bretar ekki enn yfirgefið flugvöllinn í Beykjavík og ekkert heyrzt um, hvenær það muni verða. Hefur það vakið athygli, að þeir halda áfram að reisa þar bygg- ingar, sem virðast ætlaðar til fram- búðar, svo sem sjúkrahús og fleira. Um þetta mál ganga nú hinar furðu- legustu sögusagnir hér í bænum, og má það merkilegt heita, að víst er, að þær komu á kreik áður en orðsending Bandaríkjanna hafði borizt ríkisstjórn- inni. Meðal annars er fullyrt manna á meðal, að í orðsendingunni séu boðin stórkostleg fríðindi til handa fslendingum, svo sem 300 millj. doll- ara; kaup á öllum afurðum lands- manna o. s. frv. Fullvíst er, að þetta er algerlega tilhæfulaust. 1 orðsend- ingunni er ekki minnzt á neinar greiðslur af hálfu Bandaríkjanna. Þá eru og tilhæfulausar sögusagnir um, að raikill herskipafloti sé kominn 1 Hvalfjörð. Herverndarsainningarnir. Eins og öllum er kunnugt, voru á árinu 1941 (8. júlí) gerðir samningar við Bandaríkin um hervernd lands- ins á meðan á heimsstyrjöldinni stæði. Þessir samningar voru gerðir í því formi, að ísland fól Bandaríkjunum varnir landsins með ákveðnum skil- yrðum. Þessi skilyrði voru m. a.: 1. „Bandaríkin skuldbinda sig til að hverfa burtu af Islandi með allan herafla^sinn, á landi, í lofti og á sjó, undireins og núverandi ófriði er lokið. 2. Bandaríkin skuldbinda sig enn- fremur til að viðurkenna algert frelsi og fullveldi Islands og að beita öllum áhrifum sinum viði þau ríki, er standa að friðarsamn- ingunum, að loknum núverandi ófriði, til þess, að friðarsamning- arnir viðurkenni einnig algert frelsi og fullveldi lslands". • Bandaríkin féllust á öll þessi skil- yrði með orðsendingu, sem forseti Bandaríkjanna, Franklin D. Boose- velt, sendi forsætisráðherra íslands. 1 þessari orðsendingu sagði forset- inn m. a.: „Mér er það ánægja að staðfesta 2 hér með við yður, að skilyrði þau, sem sett eru fram í orðsendingu yðar, er ég hef nú móttekið, eru fyllilega aðgengileg fyrir ríkisstjórn Bandaríkjanna og að skilyrða þess- ara mun verða gætt í viðskiptunum milli Bandaríkjanna og íslands . . . Síðar í orðsendingunni lofar for- setinn því fyrir hönd Bandaríkjanna: „að strax og núverandi hættuástandl í milliríkjaviðskiptum er lokið, skuli allur slíkur herafli og sjóher lát- inn hverfa á brott þaðan, svo að íslenzka þjóðin og ríkisstjórn henn- ar ráði algerlega yfir sínu eigin landi". • 1 sambandi við þessa hervernd voru af Bretlands hálfu gefnar eftir- farandi yfirlýsingar: „1. Bretland lofar að viðurkenna al- gert frelsi og fullveldi íslands og að sjá til þess, að ekki verði gengið á rétt þess i friðarsamn- ingunum né á nokkurn annan hátt að ófriðnum loknum. 2. Bretland lofar að hverfa burtu héðan af landinu með allan her- afla sinn jafnskjótt og flutningi Bandarikjahersins er svo langt komið, að hernaðarlegur styrkur þess er nægilegur til að verja landið, enda verði vörnum lands- ins þannig hagað á meðan á skiptunum stendur, að þær verði aldrei rainni en þær eru nú . . ." Þann 16. ágúst 1941 kom Winston Churchill, þáverandi forsætisráðherra Bretlands í heimsókn til Beykjavíkur. Hann var þá að koma frá því að und- irrita Atlantshafssáttmálann fræga, ásamt Boosevelt forseta, en í honum var því lýst yfir af hálfu Breta og Bandaríkjamanna (og síðar af Búss- um, er þeir gerðust aðilar að sátt- raálanum), að þessir bandamenn óski ekki eftir neinum ávinningi af styrj- öldinni sér til handa, hvorki með landvinningum eða á annan hátt", og „að þeir óski eftir því, að allar þjóð- ir sem sviptar hafa verið fulFveldi sínu og sjálfstjórn öðlist það á ný að stríðinu loknu". (Frh. á 4. bls.). ÚTSÝN

x

Útsýn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Útsýn
https://timarit.is/publication/1267

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.