Útsýn - 15.10.1945, Blaðsíða 13

Útsýn - 15.10.1945, Blaðsíða 13
NÝJUNGAR ÍTÆKNI OG VISINDUM ALDREI leggja menn fram önnur eins ógrynni af orku lífs og sálar sem á styrjald- artímum, og þvi síður ein- beita menn henni nokkurn- tíma eins að settu marki og þá. Og þótt mikið af þessari fimbulorku fari til þess forða sér og sínum málstað. slysum, og menn uppgötvi þess vegna geysimargt þarf- legt í þá átt, þá er hitt hryggi- leg staðreynd, að fyrst og fremst beinist hún að því að tortíma náunganum. •— Á, friðartímum eru mýmargar stríðsþarfastofnanir lagðar að velli, samvinnuhópar ágœt- ustu vísindamanna tvístrast, orkan dreifist, hver juðar í sínu horni, og mannkyninu seinkar á framvinduskeiðinu að sama skapi. Á tiltölulega stuttum tíma á nýliðnum ófriðarárum vannst það hópi vísinda- manna, knúðum til samvinnu í tortímingarskyni, sem fjölda þeirra, dreifðum um allan heim, hafði ekki tekizt á, •miklu fleiri friðarárum: að, beizla kjarnorkuna. Með þeirri stórfenglegu uppfynd- ingu hefur manninum loks tekizt að finna vopn, sem) auðveldlega virðist geta af- máð sjálfan hann af jörðinni, ef laglega er á haldið. Um allan heim bera nú hundruð milljóna ugg í brjósti, að svo kunni að fara. Engilsaxneskir visinda- menn báðum megin Atlants- hafs unnu þetta afreksverk* að beizla jörmunorku efnis- kjarnans, og komu með því skyndilega á kné dýrslega öflugum andstæðingi. Við það komst á alheimsfriður, og hinir samvinnindi vísinda- menn fóru hver til síns heima. Hið opinbera kostar ekki lengur hugvitsamlega samvinnu þeirra, né annarra jafngildra stofnat-a. Og þó hafa fróðustu merin það fyr- ir satt, að með líku samstarfi mætti koma á kné langtum. mannskæðari óvini en Japan-I ÚTSÝN .r eru, þar sem er krabba- mein, einhver mannskæðasti og hryllilegasti óvinur mann- Jegrar heilbrigði. • í ÞEIRRI TRÚ tilkynntu þeir Alfred P. Sloan yngri, forstjóri, og dr. Charles F« Kettering, rannsóknarstjóri K eneral Motors bílasmiðjanna, um líkt leyti og kjarnorku- sprengjunum var kastað á Japan, að stofnun Alfred P. Sloan hefði gefið fjórar mill- jónir dala, eða 26 milljónir króna, til þess að koma upp svonefndri „Sloan-Kettering- stofnun til krabbameins- rannsókna". Þessi stofnun verður í sambandi við „Man- hattan's Memorial Hospital", sem við þá aukningu verð- ur stærsta rannsóknarstöð og sjúkrahús heimsins fyrir krabbameinssjúklinga. Dr. Kettering er mjög kunnur maður. Hann hefur stjórnað vísinda- og tækni- rannsóknum General Motor's bílasmiðjanna síðustu 25 ar- in. Þeir, Sloan og hann, eru sannfærðir um það, að mjög skjótt tækist að vinna bugi á krabbameinunum, ef að því væri beint þeirri orku, gáf- um og fjármagni, sem sam- einað var til þess að smíða kjarnsprengjuna. Gjöf þeirra til hinnar nýju rannsóknar- stofnunar tryggir henni $ 200,000 á ári í tíu ár sam- fleytt, og þeir "gera sér von- ir um, að aðrar gjafir komi þeirri upphæð í $ 500,000. Með þvi fé telja þeir, að fá megi til varanlegrar sam- vinnu nokkra mestu afreks- menn á sviði krabbameins- rannsóknanna, hvaðanæva. Dr. Kettering er vongóður um árangurinn. „Mr. Sloan og ég", sagði hann nýlega við blaðamenn, „höfum á, Iiðnum árum unnið í sam- einingu að því að leysa margar tæknilegar þrautir, sem í fyrstu virtust óræðar, en nú liggja í augum uppi að kallað er". B Æ K U R Á undanfarandi árum hafa bókaútgefendur hér á landi verið mjög umsvifamiklir og mikilvirkir. Enn er ekki vit- að, hvort nokkuð dregur úr bókaútgáfunni á þessu ári, því að jafnan er bókaflóðið mest síðustu mánuði ársins. Bókmenntaþjóð, eins og Is- lendingar telja sig vera frá fornu fari, getur ekki verið tómlát um það, hvers konar bækur eru hér gefnar út, nq heldur um hitt, hvers konar bækur erlendar íslenzkir bók- salar hafa á boðstólum. Norska skáldið, Árni Gar- borg, sagði eitt sinn, þegar rætt var um „Den Frem- synte" (Davíð skyggna), hina ágætu skáldsögu eftir skáld- bróður hans og samlanda, Jónas Lie: „Slíka eldraun standast fáar bækur. Maður les þær á ungum aldri og þær hrifa og heilla. Svo les maður þær eftir tuttugu ár og verður jafn hrifinn. Þær virðast jafn glænýjar og við fyrsta lestur". Til er önnur eldraun, sem bækur standast mjög sjaldan: Vér Iesum bók og verðum- hrifnir. Vér lesum hana nokkrum árum seinna og oss finnst hún vera allt önnur bók. Nýr heimur opnast, og oss verður ljóst, að við fyrsta lestur sáum vér aðeins út- jaðra hans. Aukin lífsreynsla áranna, sem liðu á milli þess, að lesið var, hafa veitt skil- yrði til aukinnar tileinkunar á efninu og fullkomnara skilnings á gildi 'bókarinnar. Þannig áhrif hefur lífið sjálft og hið hærra veldi lífsins: Hin mikla list. Um allar bækur, hverrar tegundar sem þær eru, gilda þessi tvö sjónarmið: 1. Bækur, sem eldast ekki, eru allt af jafn æskuhressar og heillandi. Það eru bæk- urnar, sem allir vildu skrifað. hafa, og allir vilja lesa. 2. Bækur, sem öndvegis- snillingar einir rita. Það eru bækurnar, sem ritaðar hafa verið með blóði úr lífsstraum- unum sjálfum og á þann hátt, að fullnægt var öllu réttlæti. Þessar bækur eru ekki mjög margar, og þeir eru heldur ekki mjög margir, sem hafa þeirra full not. Út frá þessum sjónarmiðum! tveimur verða allar bækur að dæmast. Og hafi verið gefnar út bækur, sem ekki fullnægja þessum skilyrðum, þá eiga þær ekkert erindi til þjóðar- innar. Það eru þá bækur, sem, ekki eru leyfilegar, og mætti því til hægðarauka um flokk- un bóka bæta við þriðju skil- greiningunni. Hún yrði þái þannig: 3. Bannaðar bækur. Vegna sakleysingja skal sú skýring gefin, að ekki er,með þessu lagt til, að bókabrenn- ur séu hafnar að dæmi kirkj- unnar né nazista. En þegar það er vitað, að bæði út- lendar og innlendar bækur, í, stórum stíl, eru lesnar einu sinni og sumar ekki það, þá Virðist skilgreiningin: „Bann- aðar bækur" eiga fyllsta rétt á sér. Þó að þessi mælikvarði umi flokkun bóka sé algildur, þáj er þó málum þannig háttað, að um kröfurnar, sem gerðar eru til bóka, fer nokkuð eftir aldaranda, þeim sérstöku þörfum um bókakost, sem eru á hverjum tíma. Ungur ís- Jmzkur rithöfundur hefur rit- að í bókmenntatímarit um, þessar sérstöku þarfir íslend- inga, eins og þær eru nú. 1 fyrsta lagi sé þörf á heim- speki- og vísindaritum. I öðru lagi sé þörf á ritum urn samfélagsmál. í þriðja lagi sé) þörf á skáldskaparritum. Og í fjórða lagi sé þörf á ís- lenzkri söguritun. Hallazt er að þessari sund- urliðun hér, þótt hún sé stuttaraleg, af því, að hún er greinagóð og glögg. En hvernig hefir þá verið full- nægt þessum fjórum greinum bókmennta, sem oss skiptir mestu máli? Heimspekiritun og önnur vísindaritun er ekki fjöl- skrúðug. Sjálfstæð islenzk rit af þessari gerð eru teljandi. Til þess að fylla hið opna skarð, þarf því að bæta úr, a. m. k. í svipinn, á þá lundi að sækja úrvalsrit um þessi 13

x

Útsýn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Útsýn
https://timarit.is/publication/1267

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.