Fréttablaðið - 19.12.2018, Blaðsíða 40

Skotsilfur Útlit fyrir minni jólaverslun í Bretlandi
Páll Harðarson
forstjóri Kaup-
hallarinnar
Vísbendingar eru um að jólasala verði heldur minni í Bretlandi í ár miðað við síðustu ár. Þannig er talið að um 0,5 prósent færri hafi heimsótt versl-
anir í helstu verslunarhverfum landsins í síðustu viku borið saman við sama tímabil í fyrra. Til samanburðar var samdrátturinn 7,6 prósent í fyrra
og 2,5 prósent árið 2016. Til viðbótar hefur einkaneysla Breta dregist umtalsvert saman undanfarið ef marka má tölur frá Visa. NordicPHotos/Getty
Í síðastliðinni viku ritaði ég um margþættan ávinning af sölu og skráningu bankanna fyrir íslenskt
efnahagslíf. En hvernig er best að
standa að málum til að hámarka
ávinning íslensks samfélags? Vel
heppnað útboð og tvíhliða skráning
Arion banka í Nasdaq kauphallirnar
á Íslandi og í Stokkhólmi sýndi með
óyggjandi hætti kosti þessarar leiðar.
Skráning á heimamarkað greiðir
aðgang að íslenskum fjárfestum og
skapar aukið traust meðal erlendra
fjárfesta. Með skráningu samhliða
í Stokkhólmi náðist til dreifðari
hóps alþjóðlegra fjárfesta en ella, en
breskir og bandarískir fjárfestar voru
fyrirferðarmiklir í útboðinu.
Raunhæft er að sala á hlutum í
bönkunum fari fram í áföngum á
nokkrum árum með hliðsjón af
umfangi sölunnar. Eignarhlutur
ríkisins gæti þó minnkað fljótt en
Bankasýsla ríkisins álítur að til að
vekja athygli allra helstu fjárfesta
þurfi frumútboð að vera um tvö-
falt stærra en nýlegt útboð Arion
banka, eða 70-105 milljarðar króna.
Auk þess að huga að markaðsað-
stæðum hverju sinni, þarf ríkið að
gera þrennt til að draga úr óvissu og
hámarka söluverðmæti hluta sinna. Í
fyrsta lagi þarf að huga að aðgerðum
til að gera samkeppnisstöðu íslensku
bankanna áþekka þeirri sem bankar
í nágrannalöndunum búa við. Í öðru
lagi þarf að liggja fyrir skýr áætlun
um söluferlið og í þriðja lagi grein-
argóð lýsing á stefnu ríkisins sem
eiganda.
Í ljósi reynslunnar er eðlilegt að
fólk spyrji hvort sagan frá því fyrir
fjármálahrunið geti endurtekið sig.
Í því sambandi er rétt að hafa í huga
að viðamiklar breytingar hafa verið
gerðar á regluverki og eftirliti á fjár-
málamarkaði frá því á árunum fyrir
hrun. Meðal þeirra eru auknar kröfur
um eiginfjárhlutföll bankanna, bann
gegn því að bankarnir láni gegn veði
í eigin bréfum, takmarkanir á lánum
til venslaðra aðila, þak á kaupauka-
greiðslur, stífari reglur um gjaldeyris-
jöfnuð bankanna, hertar reglur um
lausafjárhlutföll, stóraukið eftirlit
með fjármálafyrirtækjum og aukin
áhersla á þjóðhagsvarúð ásamt
mörgum öðrum breytingum sem
sameiginlega styrkja umgjörð um
fjármálakerfið og miða að því að
girða fyrir þá hegðun sem orsakaði
fall bankanna.
Sala bankanna er einstakt tækifæri
til að auka gagnsæi í fjármálakerfinu
og gera íslenskan hlutabréfamarkað
að enn betri aflvaka framfara og
hagsældar. Sala bankanna gæti
einnig aukið þátttöku almennings
á hlutabréfamarkaði, en í nágranna-
ríkjunum hefur þátttaka almennings
verið lyftistöng fyrir fjármögnun
smárra og meðalstórra fyrirtækja
og er því um mikilvæga hagsmuni
fyrir íslenskt efnahagslíf að ræða.
Hóflegar skattalegar ívilnanir til
almennings vegna hlutabréfakaupa
gætu riðið baggamuninn en á hinum
Norðurlöndunum hafa nú þegar
verið innleiddar eða stendur til að
innleiða slíkar ívilnanir.
Skráning og gagnsæi við sölu bankanna eykur traust og eflir markaðinn 
Ríkið getur lækkað vexti. Þetta er rökstutt í hvítbók um fram-tíðarsýn fyrir fjármálakerfið
sem kom út nýlega. Fjármálakerfi á
að þjóna heimilum og fyrirtækjum
á skilvirkan og hagkvæman hátt
og þar eru tækifæri til umbóta,
tækifæri sem verður að nýta nú
þegar leiðin til umbóta hefur verið
vörðuð. Bætt samkeppnishæfni
Íslands er kappsmál allra lands-
manna. Samkeppnishæfni er nokk-
urs konar heimsmeistaramót þjóða
í lífsgæðum þar sem aukin sam-
keppnishæfni leiðir til meiri verð-
mætasköpunar og þar af leiðandi
aukinnar velmegunar. Skilvirkt,
hagkvæmt og stöðugt starfsum-
hverfi er mikilvægur liður í að efla
samkeppnishæfni og þar spilar fjár-
málakerfið stóran þátt.
Vextir hér á landi eru umtals-
vert hærri en í nágrannaríkjum.
Þeir landsmenn sem tóku lán hjá
bönkunum í fyrra greiða 45 krónur
í álagningu bankanna af hverjum
100 sem þeir greiða í vexti. Þetta
er hátt í alþjóðlegum samanburði.
Annar hluti skýringarinnar er sá að
grunnvextir eru hærri hér en annars
staðar, meðal annars vegna þess að
efnahagsástand hefur almennt verið
betra hér og stýrivextir Seðlabank-
ans því háir í alþjóðlegum saman-
burði. Hinn hluti skýringarinnar
er sá að álagning banka er meiri á
Íslandi en á hinum Norðurlönd-
unum. Að hluta til er það vegna
smæðar íslensku bankanna þriggja.
Þó þeir séu stór fyrirtæki á íslenskan
mælikvarða eru þeir litlir í saman-
burði við erlenda banka. Eftir stend-
ur þó munur og getur ríkið beitt sér
á a.m.k. fernan máta til að auka
hagkvæmni og skilvirkni á fjármála-
markaði, fyrir utan að selja eignar-
hluti sína og tryggja samkeppni á
markaði þannig að lægri álagning
skili sér til heimila og fyrirtækja.
Í fyrsta lagi eru sértækir skattar á
fjármálastarfsemi hærri hér á landi
en annars staðar. Hér á landi eru
sértækir skattar 0,55% af meðal-
stöðu eigna en eru um 0,07% að
meðaltali í samanburðarlöndum
samkvæmt hvítbókinni. Stjórnvöld
hafa áform um að lækka banka-
skattinn  úr 0,376% í 0,145% sem
er engu að síður hátt í alþjóðlegum
samanburði. Þessi lækkun vegur þó
þungt og bent er á að fyrirhuguð
lækkun bankaskattsins skili álíka
lækkun á rekstrarkostnaði og 15%
fækkun starfsfólks bankanna, sem
jafngildir um 400 stöðugildum hjá
bönkunum þremur. Það munar um
minna.
Í öðru lagi er bent á að með sér-
hæfingu og útvistun verkefna megi
hagræða í rekstri. Bankarnir þrír
bjóða allir upp á alhliða þjónustu og
er viðskiptalíkan þeirra að mörgu
leyti flókið. Skýrsluhöfundar telja
að með skýrri sérhæfingu og ein-
faldara rekstrarlíkani megi hagræða
í fjármálakerfinu. Sem eigandi getur
ríkið beitt sér þarna.
Í þriðja lagi er það staðreynd að
íslensku bankarnir hafa verið mun-
aðarlausir meira og minna frá stofn-
un þeirra 2008. Annars vegar vegna
þess að eigendur þeirra máttu ekki
skipta sér af rekstri þeirra og hins
vegar þar sem eigendur vildu sem
minnst skipta sér af rekstri þeirra.
Þar með hefur skort nauðsynlegt
aðhald eigenda á stjórnendur bank-
anna og því minni krafa en ella um
skilvirkni og hagkvæmni í rekstri.
Sem eigandi getur ríkið krafist auk-
ins aðhalds í rekstri bankanna.
Í fjórða lagi má ná fram aukinni
hagræðingu á íslenskum fjármála-
markaði með samstarfi um sameig-
inlega innviði þar sem stærðarhag-
kvæmni er mikil. Þetta hefur raunar
verið til umræðu um nokkurra ára
skeið en ekki orðið að veruleika.
Markmið slíks samstarfs getur verið
að draga úr kostnaði, draga úr kerf-
isáhættu, auka þægindi og lækka
aðgangshindranir. Þarna getur ríkið
beitt sér bæði sem eigandi banka
sem og í gegnum regluverk.
Í hvítbókinni er leiðin að skilvirk-
ari og hagkvæmari fjármálamarkaði
vörðuð. Íslensku bankarnir eru að
mestu leyti í eigu ríkisins sem auk
þess setur leikreglurnar á markaðn-
um. Stjórnvöld hafa það nú í hendi
sér að láta verkin tala og vinna að
nauðsynlegum umbótum á íslensk-
um fjármálamarkaði. Til mikils er
að vinna fyrir íslenskt samfélag.
Svona getur ríkið lækkað vexti 
sigurður
Hannesson
framkvæmda-
stjóri Samtaka
iðnaðarins
Einhyrningur
Alvotech, sem róbert Wessman
stofnaði árið 2013,
er verðmetið á
um 150 milljarða
króna sé tekið
mið af kaup-
verði japanska
fyrirtækisins Fuji
Pharma á ríflega
fjögurra prósenta
hlut í íslenska líftæknifyrirtækinu.
Er félagið þar með orðið verð-
mætara en nær öll félög á íslenska
hlutabréfamarkaðinum. Að sögn
kunnugra gæti Alvotech jafnframt
mögulega verið fyrsti íslenski
einhyrningurinn en það nýyrði er
notað yfir óskráð nýsköpunarfyrir-
tæki sem hafa aflað hlutafjár á
verðmati umfram milljarð dala.
Þröngar skorður
Fyrirhuguðum þjóðarsjóði gæti
verið sniðinn þröng-
ur stakkur til þess
að fjárfesta í
skuldabréfum
útgefnum
af erlendum
ríkjum, ef marka
má greinargerð
sem fylgir frumvarpi
Bjarna Benediktssonar fjármála-
ráðherra um sjóðinn. Þar segir að
sjóðurinn skuli útiloka með öllu
fjárfestingar í fjármálagerningum
sem gefnir eru út af fyrirtækjum
eða stofnunum sem eru við-
riðin starfsemi sem telja má að
stangist á við góða siði, svo sem
sölu vopna sem nýtt eru í hernaði.
Þetta kann að þýða að sjóðurinn
mun ekki mega kaupa bandarísk,
bresk eða sænsk ríkisskuldabréf,
svo dæmi séu tekin.
Engir aukvisar
Viðskiptafélagarnir
Baldur Guðlaugs-
son, fyrrverandi
ráðuneytisstjóri,
og Halldór J. Krist-
jánsson, fyrrver-
andi bankastjóri
Landsbankans, koma
að nýja fyrirtækinu Alísu sem hóf
nýverið samkeppni við Lykil og
stóru viðskiptabankana á sviði
tækja- og vélafjármögnunar. Báðir
sitja þeir í stjórn fyrirtækisins og er
Baldur jafnframt stjórnarformaður
þess.
1 9 . d e s e m b e r 2 0 1 8 m I Ð V I K U d A G U r14 markaðurinn
1
9
-1
2
-2
0
1
8
0
4
:2
6
F
B
0
5
6
s
_
P
0
4
0
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
5
6
s
_
P
0
2
9
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
5
6
s
_
P
0
1
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
5
6
s
_
P
0
2
8
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 2
1
D
9
-7
6
4
4
2
1
D
9
-7
5
0
8
2
1
D
9
-7
3
C
C
2
1
D
9
-7
2
9
0
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
4
A

F
B
0
5
6
s
_
1
8
_
1
2
_
2
0
1
C
M
Y
K