Morgunblaðið - 09.04.2019, Page 10

10 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 9. APRÍL 2019
GÆÐI – ÞEKKING – ÞJÓNUSTA
Eru sparifötin
hrein?
Sindragata 12c | Ísafirði | Sími 456 1300 | smidjan@velsmidjan.is
FYRIR BÍLINN
FJARLÆGIR
BLETTI EFTIR OLÍU, FITU, MALBIK
EIGINLEIKAR
NÆR TIL ERFIÐRA STAÐA
ÖRUGGT
Á ALLT PLAST
PLAST
HREINSIEFNI
FYRIR BÍLAINNRÉTTINGAR
lífeyrissparnaðar geti haft mikil áhrif
á kaupgetu margra, einkum tekju-
lágra. Þá kemur fram í skýrslunni að
árið 2017 veittu sveitarfélög og Hus-
banken í Noregi um sjö þúsund svo-
nefnd startlán, sem styðja eiga tekju-
lága til íbúðakaupa. Sá fjöldi jafngildi
um 450 lánum á Íslandi á ári hverju.
Umfangið virðist óvíst
Það er hluti af aðgerðum stjórn-
valda vegna kjarasaminga að banna
40 ára verðtryggð jafngreiðslulán frá
og með næstu áramótum. Slík lán
hafa gert tekjulágum kleift að kom-
ast á neðstu þrep fasteignastigans.
Umfang þeirra virðist ekki ljóst.
Það svar fékkst frá Seðlabankan-
um að ekki væru tiltækar upplýsing-
ar um vægi 40 ára verðtryggðra jafn-
greiðslulána á markaðnum.
Hins vegar fengust þær upplýsing-
ar hjá Íbúðalánasjóði að staða lána-
safns sjóðsins væri um 300 milljarð-
ar. Þar af eru 70%, eða um 210 ma,
verðtryggð lán til 40 ára. Ekki lá fyrir
skipting milli jafngreiðslulána og
lána með jöfnum afborgunum.
Til samanburðar segir á vef Seðla-
bankans að skuldir heimila með veð í
íbúð séu samtals 1.646 milljarðar
króna en þar af voru verðtryggðar
skuldir 1.277 ma. Benda þessar tölur
til að vægi 40 ára verðtryggðra jafn-
greiðslulána sé enn töluvert.
Leiðréttingin átti þátt í að lækka
skuldir hjá Íbúðalánasjóði.
Eigi eiginfjárlán að einhverju leyti
að þjóna sama hópi og 40 ára verð-
tryggð jafngreiðslulán þurfa þau því
að hlaupa á milljörðum, ef ekki tug-
um milljarða, í fyllingu tímans.
Íbúðalánasjóður veitir aðeins verð-
tryggð lán en hann hætti almennum
útlánum 2012. Sjóðurinn hafði ekki
upplýsingar um skiptingu lána hjá
öðrum lánastofnunum.
Yngvi Harðarson, hagfræðingur
og framkvæmdastjóri Analytica,
veitti ráðgjöf vegna skýrslu forsætis-
ráðuneytisins árið 2014 um afnám
verðtryggingar á nýjum neytenda-
lánum.
Yngvi segir aðspurður að Íbúða-
lánasjóður hafi verið ráðandi í 40 ára
verðtryggðum jafngreiðslulánum.
Hagfræðingarnir Valdimar Ármann
og Ásgeir Jónsson hafi skilgreint slík
lán sem „Íslandslán“. Samkvæmt
þeirri skilgreiningu hafi nær ein-
göngu Íbúðalánasjóður boðið slík lán.
Bankar og lífeyrissjóðir hafi á síðustu
árum endurfjármagnað stóran hluta
af lánum sjóðsins.
Hefur dregið úr þenslunni
Elvar Orri Hreinsson, sérfræðing-
ur hjá Greiningu Íslandsbanka, segir
aðgerðirnar í flestum ef ekki öllum
tilfellum eftirspurnarhvetjandi.
„Það væri meira áhyggjuefni ef við
værum staðsett á húsnæðismarkaði
eins og hann var fyrir um það bil
tveimur árum þegar hækkunartakt-
urinn var talsvert hraðari. Nú er
minni þensla á húsnæðismarkaðnum
og talsvert framboð í pípunum sem
kælir hann að öðru óbreyttu og vegur
gegn eftirspurnarhvetjandi aðgerð-
um sem þessum,“ segir Elvar Orri.
Hann segir eiginfjárlánin munu
gera tekjulágum auðveldara að fjár-
magna húsnæði. Á móti komi að tak-
marka eigi aðgengi að 40 ára verð-
tryggðum lánum. Slík lán hafi gert
tekjulágum kleift að kaupa húsnæði
með því að bjóða lægri greiðslubyrði.
„Ef sami hópur mun taka eiginfjár-
lán, sem væri hvort sem er að taka 40
ára verðtryggð lán, verða áhrifin á
húsnæðismarkaðinn sennilega ekki
mikil. Ég held þó að slík lántaka ein-
skorðist ekki við tekjulága, sumum
hugnast verðtryggð skuldsetning til
lengri tíma. Margir líta enda á hús-
næði sem verðtryggða eign og að
tekjur vaxi alla jafna í takt við verð-
lag. Því telji sumir skynsamlegt að
skulda verðtryggt,“ segir Elvar Orri.
Spurður hversu mikil áhrif eigin-
fjárlánin muni hafa á markaðinn seg-
ir hann það fara mikið eftir skilyrð-
unum, þ.e.a.s. hversu stór hópur
verði gjaldgengur til að sækja um
slík lán.
„Ef þetta verður of almenn aðgerð,
og ef margir sem þurfa ekki á þessu
að halda nýta sér þetta, mun það ýta
undir hækkun á húsnæðisverði.“
Gætu haldið að sér höndum
Hann segir aðspurður að eiginfjár-
lán geti haft áhrif á væntingar.
„Þeir sem telja sig geta nýtt þessi
úrræði til húsnæðiskaupa gætu e.t.v.
viljað halda að sér höndum þar til það
skýrist betur hvenær hægt verður að
nýta sér úrræðin og hvaða skilyrðum
þau verða háð,“ segir Elvar Orri.
Sem áður segir stendur til að
banna 40 ára verðtryggð jafn-
greiðslulán og að hámarkslánstími
verðtryggðra lána verði 25 ár.
Gunnar Bjarni Viðarsson, sérfræð-
ingur á greiningardeild Arion banka,
segir bannið munu hafa mest áhrif á
ungt fólk sem er að stíga sín fyrstu
skref á fasteignamarkaði. Þannig
muni einhverjir eiga erfitt með að
standa undir greiðslubyrði til að
komast á fasteignamarkaðinn sem
hingað til hafa getað tekið lán.
Færir vandamálið til
Hins vegar geti eiginfjárlán aukið
kaupgetu tekjulægri hóps sem hing-
að til hefur ekki getað komist inn á
markaðinn. „Þessir einstaklingar
hafa átt erfitt með að standa undir
greiðslubyrði og ekki fengið lán. Þeir
hafa því verið fastir á leigumarkaði
eða í heimahúsi. Það virðist vera ætl-
unin að hjálpa þessum einstakling-
um. Hættan er sú að verið sé að færa
vandamálið milli hópa.“
Gunnar segir fjóra þætti munu
hafa úrslitaáhrif á þróun fasteigna-
verðs á næstu misserum. Í fyrsta lagi
aukið framboð íbúða. Í öðru lagi að
Seðlabankinn skuli hafa lækkað
bindiskyldu í 0%. Það hafi aftur áhrif
til vaxtalækkunar þar sem það lækk-
ar ávöxtunarkröfu sértryggðra
bréfa. Í þriðja lagi bann við 40 ára
verðtryggðum jafngreiðslulánum. Í
fjórða lagi aðgerðir til að gera til-
teknum hópum kleift að komast á
húsnæðismarkaðinn. Vaxtalækkanir
og ívilnanir til fasteignakaupa geti
vegið á móti hinum tveimur þáttun-
um til hækkunar. Samandregið sé
ekki sjálfgefið að fram undan sé tíma-
bil þar sem fasteignaverð verður
lægra.
Gætu hlaupið á tugum milljarða
 Eigi eiginfjárlán að þjóna tekjulágum líkt og 40 ára verðtryggð jafngreiðslulán eru fjárhæðirnar háar
 Sérfræðingar telja eiginfjárlánin geta örvað eftirspurn og þar með ýtt undir íbúðaverð næstu misseri
Morgunblaðið/Hari
Uppbygging Ívilnanir frá hinu opinbera til handa tekjulágum gætu örvað íbúðamarkaðinn á næstu misserum.
Ari Skúlason,
sérfræðingur hjá
Landsbankanum,
segir mjög lítið
framboð af hús-
næði á höfuð-
borgarsvæðinu í
þeim flokki sem
hentar best
tekjulágum. Því
þurfi að byggja það til að anna
eftirspurninni.
„Slík uppbygging tekur hins
vegar tíma. Þá er ég ekki viss um
að nokkur viti hversu mikið er
verið að byggja af slíku húsnæði
sem stendur,“ segir Ari og rifjar
upp að árið 2015 hafi í tengslum
við kjarasamninga verið gefin
fyrirheit um að byggja 2.300
íbúðir. Það hafi ekki gengið eftir.
Ari bendir á að hátt hlutfall
þeirra sem hafa keypt fyrstu íbúð
á síðustu árum hafi fengið aðstoð
vina og ættingja. Í því sé fólgin
viss stéttaskipting.
Fyrri loforð voru ekki efnd
ÍBÚÐIR OG KJARASAMNINGAR
Ari Skúlason
Gistinóttum á hótelum og gisti-
heimilum fjölgaði um 5,1% á síðasta
ári. Á sama tíma fækkaði gistinótt-
um í Airbnb um 3,3%.
Í nýrri Hagsjá Landsbankans
kemur fram að fækkun gistinátta í
Airbnb megi einungis rekja til
fækkunar gistinátta á höfuðborg-
arsvæðinu og Suðurnesjum. Fækk-
unin nam 9,4% á höfuðborgarsvæð-
inu og 11,4% á Suðurnesjum en
gistinóttum fjölgaði á öðrum svæð-
um. Mest hlutfallsleg fjölgun var á
Vesturlandi, 18,6% en einnig var
mikil fjölgun á Norðurlandi vestra
(15,6%) og Austurlandi (12,3%).
Aukin skilyrði og eftirlit virðast
hafa dregið úr áhuga einstaklinga á
því að standa í Airbnb-leigu-
starfsemi. Eftirlit með starfseminni
hefur verið eflt og sett þrengri skil-
yrði fyrir Airbnb-starfsemi, m.a.
tímamörk á útleigu.
Færri gistu í Airbnb
en fleiri á hótelum
og gistiheimilum
BAKSVIÐ
Baldur Arnarson
baldura@mbl.is
Umfang eiginfjárlána til stuðnings
húsnæðiskaupum tekjulágra einstak-
linga gæti hlaupið á milljörðum, jafn-
vel tugum milljarða, sé tekið mið af
markmiðum umræddra lána.
Sérfræðingar sem Morgunblaðið
ræddi við treystu sér ekki til að áætla
eftirspurn eftir eiginfjárlánum.
Til dæmis taldi Magnús Árni
Skúlason, framkvæmdastjóri
Reykjavík Economics, að vinna
þyrfti ítarlegri greiningu á eftirspurn
tekjulægstu hópa áður en nokkuð
væri fullyrt í þessu efni.
Sé ónóg framboð af ódýrum íbúð-
um sé hætt við að fjármunirnir fari til
framkvæmda- eða söluaðila og komi
þá ekki kaupendum til góða.
Starfshópur sem skipaður var af
félagsmálaráðherra skilaði á föstu-
daginn var skýrslu um leiðir til að
lækka þröskuld ungs fólks og tekju-
lágra inn á húsnæðismarkað. Rætt er
um að ríkið veiti 15-30% lán af kaup-
verði, svonefnd eiginfjárlán.
Eins og fram kom í samtali
Morgunblaðsins við Ásmund Einar
Daðason félagsmálaráðherra á laug-
ardaginn hyggst ríkisstjórnin skoða
eiginfjárlánin sérstaklega.
Ekki náðist í ráðherrann í gær
vegna fyrirspurnar um umfang og út-
færslu lánanna. Fram kom í kynn-
ingu hans á föstudag að það ætti eftir
að útfæra tillögurnar. Stefnt væri að
lagasetningu á grunni þeirra í haust.
Ekki hlutverk starfshópsins
Frosti Sigurjónsson, formaður
starfshópsins, segir það ekki í verka-
hring hópsins að útfæra tillögur.
Fram kemur í skýrslu hópsins að
hlutfall fólks í lægstu tekjubilunum á
leigumarkaði hafi hækkað mikið frá
árinu 2004. Árið 2016 hafi um 35 þús-
und heimili verið á leigumarkaði, eða
72% fleiri en áratug áður, samkvæmt
lífskjararannsókn Hagstofunnar.
Leiddar eru líkur að því að slíkum
heimilum hafi fjölgað á leigumarkaði.
Var það hluti af markmiðum hópsins
að gera hópum sem hafa átt erfitt
með að eignast íbúð kleift að kaupa.
Fram kemur í skýrslunni að meðal-
verð í fyrstu íbúðakaupum á höfuð-
borgarsvæðinu á fjórða fjórðungi í
fyrra var 40,7 milljónir. Miðað við að
ríkið leggi til 20% þeirrar fjárhæðar í
formi eiginfjárláns, eða um átta millj-
ónir, myndi stuðningur við þúsund
slík íbúðakaup kosta átta milljarða.
Skilja má á markmiðum starfs-
hópsins að ætlunin sé að hjálpa mun
fjölmennari hópi að kaupa íbúð. Ljóst
sé að auknar heimildir til ráðstöfunar