Fréttablaðið - 28.02.2020, Qupperneq 11

Í DAG
Þórlindur
Kjartansson
BL ehf
Sævarhöfða 2 / 110 Reykjavík
525 8000 / www.bl.is
Bílasalan Bílás
Akranesi
www.bilas.is
431 2622
Bílasala Akureyrar
Akureyri
www.bilak.is
461 2533
Bílaverkstæði Austurlands
Egilsstöðum
www.bva.is
470 5070
IB ehf.
Selfossi
www.ib.is
480 8080
BL söluumboð
Vestmannaeyjum
481 1313
862 2516
Bílasala Reykjaness
Reykjanesbæ
www.bilasalareykjaness.is
419 1881
Don't enlarge the this template.
The size of this template can be reduced.
Nýr Nissan JUKE er einn tæknilegasti bíll sem Nissan hefur kynnt, öll ljós á ytra
byrði eru LED og á aðalljósum er að auki sjálfvirk birtustýring á háum og lágum
geisla. Neyðarhemlun og tengingar við Apple CarPlay og Android Auto eru
staðalbúnaður og nýtt ProPilot akstursöryggiskerfi fylgist með akstri ökumanns
og stýrir ef þörf krefur, dregur úr eða eykur hraðann þegar á þarf að halda.
NISSAN JUKE ACENTA, bensín, sjálfskiptur
Verð frá: 3.790.000 kr.
NÝR NISSAN JUKE
SKARTAR ÖLLU ÞVÍ NÝJASTA
E
N
N
E
M
M
/
S
ÍA
/

N
M
9
8
1
0
6
N
is
s
a
n
J
u
k
e
5
x
2
0
f
e
b
Það er erfitt að gera sér almennilega grein fyrir því hversu hræddur maður á að
vera við COVID-19 veiruna. Örugg
leið til þess að fara fullkomlega
yfirum af áhyggjum er að liggja
yfir netfréttum, einkum eftir því
sem fjær dregur því sem kallast
mættu ábyrgir fjölmiðlar. Alls kyns
kenningar og misvísandi tölfræði
er á reiki og þegar óttinn byrjar að
hreiðra um sig virðist gjarnan nær-
tækast að trúa helst því sem felur í
sér mesta voðann.
Það er því skiljanlegt að þessa
vikuna séu allir að tala um COVID-
19 veiruna. Í síðustu viku voru hins
vegar allir að tala um persónuleika-
próf Íslenskrar erfðagreiningar og
við fyrstu sýn virðist þetta ekkert
tengjast. En persónuleikaprófið
gæti veitt óvænta innsýn því í
gegnum það tókst mörgum að læra
sitthvað um sjálfa sig sem hugsan-
lega hefur áhrif á hversu miklar
áhyggjur þeir ættu að hafa af
veirum á borð við COVID-19.
Vonandi þarf ekki að taka fram að
þessar glannalegu kenningar hér
ber því ekki að taka alvarlega, ólíkt
leiðbeiningum sóttvarnalæknis
sem allir ættu auðvitað að hlýða.
Þröngsýnir og
ófélagslyndir sleppa vel
Reyndar má hafa ýmsar athuga-
semdir við framsetninguna á
prófinu og einkum þýðingarnar á
persónueiginleikunum sem gerð
var tilraun til að mæla. Það kann til
dæmis að virðast mjög eftirsóknar-
vert í prófinu að vera „víðsýnn“
enda er andstaða þess líklega sú
að teljast þröngsýnn—sem verður
seint talið til aðlaðandi persónu-
kosta. En það sem raunverulega
var verið að mæla í þeim hluta
könnunarinnar kallast á ensku
„openness“ og hefur meira að gera
með það hversu mikinn áhuga fólk
hefur á að prófa nýja hluti. Líklegt
er að þeir sem hafa komist að því í
prófinu að þeir séu „lágir í víðsýni“
séu ólíklegri til þess að fá smitsjúk-
dóma heldur en þeir sem stöðugt
vilja vera að prófa eitthvað nýtt,
kynnast nýjum hlutum og komast í
tæri við nýtt og framandi fólk.
Annar angi persónuleikans sem
gæti haft áhrif á smithættuna er
það sem kallað var „úthverfa“ í
prófinu og er þýðing á enska hug-
takinu „extroversion“. Sá þáttur
mælir í raun einna helst hversu
vel fólki líður í fjölmenni. Í svona
prófum gefur framsetningin
gjarnan í skyn að eftirsóknar-
verðara sé að mælast félagslyndur
en hlédrægur þótt augljóst sé
að heimurinn þurfi á alls konar
týpum af halda. Veröldin væri ekk-
ert endilega betri ef allir væru eins
hressir og Gísli Marteinn, eða ef
allir væru eins hlédrægir og Megas.
Best að hafa mátulega mikið af
hvorri týpunni fyrir sig. En þegar
kemur að smitsjúkdómum þá má
líklega slá því föstu að „úthverfan“
geti komið mönnum í koll. Þeir
sem enda einir úti í horni í öllum
partíum geta líklega huggað sig
við að það er ólíklegra að þeir fái
COVID-19 veiruna heldur en stuð-
pinnarnir sem allir vilja heilsa upp
á og hósta yfir.
Persónuleikaprófið sem tug-
þúsundir einstaklinga féllust á að
taka, og margir birtu niðurstöður
á netinu, lagði líka mælistiku á það
hvort þátttakendur teldust vera
samvinnuþýðir eða ekki. Reyndar
má leiða líkur að því að þýðið
kunni að vera skakkt, því ólík-
legt er að allra ósamvinnuþýðasta
fólkið láti sér detta í hug að taka
prófið. Forstjórinn sjálfur, Kári
Stefánsson, sagðist til dæmis sjálfur
ekki hafa tekið prófið, enda líklegt
að ósamvinnuþýði hans félli utan
allra hefðbundinna skala. Í mæl-
ingu á þessum þætti má líka velta
vöngum yfir framsetningunni,
þar sem prófið gefur til kynna að
það sé eftirsóknarverðara að vera
samvinnuþýður heldur en ekki.
Spurningarnar virtust nefnilega
alveg eins geta gefið tilefni til þess
að flokka fólk eftir því hvort það sé
sjálfstætt í hugsun eða leiðitamt.
Og það er ekki víst að eins margir
hefðu gumað sig af góðri niður-
stöðu í prófinu ef skilgreiningarnar
hefðu verið þannig.
Fjórða persónuleikaeinkennið
sem var mælt snerist um samvisku-
semi. Niðurstaðan virðist fyrst og
fremst snúast um það hvort fólk
standi við það sem það annars
vegar segist ætla að gera og hins
vegar það sem það ætlar sér. Þeir
sem starfa í mikilli óvissu, glíma
við verkkvíða—eða eiga það til að
skrópa og skila ekki verkefnum—fá
skráða lélega einkunn í gagna-
grunni Íslenskrar erfðagreiningar
fyrir samviskusemi.
Þegar kemur að hættunni á því
að smitast af COVID-19 þá er líklegt
að þeir sem neita að hlusta á fyrir-
mæli og ráðleggingar séu líklegri
til að fá veiruna heldur en þeir sem
hlýða ráðleggingum sérfræðinga;
og eins hljóta þeir samviskusömu,
að standa betur að vígi heldur en
þeir sem eiga það til að gleyma að
þvo sér um hendurnar.
Taugaveiklaðir líka?
Þegar maður hugsar út í persónu-
einkennin myndu eflaust flestir
komast að þeirri niðurstöðu að
hægt sé að finna kosti og galla við
að vera hvar sem er á öllum sköl-
um. Við þurfum bæði fylgjendur og
leiðtoga, hlédrægt fólk og félags-
málatröll, kærulausa sveimhuga og
samviskusamt nákvæmnisfólk; og
líka varkára íhaldsmenn og ævin-
týragjarnt byltingarfólk.
En ein persónugerðin virðist
þó við fyrstu sýn einungis fela í
sér ókosti. Í prófi ÍE var það kallað
„jafnaðargeð“ sem á ensku er nefnt
„neuroticism“—og gæti líklega
útlagst sem taugaveiklun. Það mun
til dæmis vera algengt að listafólk
mælist með mikla taugaveiklun,
sem gæti gefið til kynna bæði frjótt
ímyndunarafl og mikla með-
líðan—en almennt séð þvælist
það frekar fyrir fólki ef það hefur
ekki sæmilegt jafnaðargeð til þess
að takast á við það sem lífið lætur
að höndum bera. Þegar kemur að
smitsjúkdómum gæti hins vegar
verið undantekning á þessu. Sá sem
af tilefnislítilli ofsahræðslu setur
sjálfan sig í sóttkví er auðvitað mjög
líklegur til þess að komast hjá því
að smitast af veiru sem yfirvegaðra
fólk er berskjaldað fyrir.
Út frá persónuleikaprófi Íslenskr-
ar erfðagreiningar finnst mér líklegt
að þeir sem eiga minnsta hættu á
að smitast séu þeir sem flokkuðust
sem ómannblendnir (lágir í
úthverfu) af því að þeir hitta sjaldan
annað fólk; taugaveiklaðir (lágir í
jafnaðargeði) því þeir fara enn var-
legar en þörf er á; íhaldssamir (lágir
í víðsýni) því þeir vilja sjaldan prófa
nýja hluti og umgangast framandi
fólk; og svo þeir sem eru bæði sam-
viskusamir og samvinnuþýðir, því
þeir hlýða óbrigðult fyrirmælum
um handþvott, ferðalög og hvað-
eina annað sem sóttvarnayfirvöld
mæla fyrir um.
Ef COVID-19 veiran er ekki
komin nú þegar til landsins þá er
það líklega bara tímaspursmál
hvenær hún greinist eða kemur.
Eftir því sem meiri tími líður, þeim
mun líklegra er að vísindafólk og
læknar nái að finna leiðir til þess
að fyrirbyggja og lækna veikindin
sem veiran veldur. Vonandi bless-
ast það sem best. En fram að því
er vitaskuld best að fylgja þeim
fyrirmælum sem gefin eru út; þvo
hendur, vera heima ef maður er
veikur og hósta frekar inn í oln-
bogann en í lúkurnar, og það ætti
meira að segja ósamvinnuþýðasta
fólk að láta sig hafa.
Persónuleiki og smitsjúkdómar
S K O Ð U N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð 11F Ö S T U D A G U R 2 8 . F E B R Ú A R 2 0 2 0