Fréttablaðið - 04.04.2020, Blaðsíða 30

Á prestastefnu sumarið 1969 hvöttu prestar landsins
kirkjuna til að koma á legg hjálparstofnun er sinnti hjálpar-
starfi og líknarmálum á hennar vegum. Þeir ákváðu jafn-
framt að leggja 1% af launum sínum til hjálparstarfsins.
Þjóðkirkjan hafði árin á undan meðal annars tekið virkan
þátt í aðstoð við sveltandi fólk í Bíafrahéraði í Nígeríu.
„Það nægir ekki í heimi nútímans að vakna upp með andfæl-
um, þegar neyðin hrópar svo, að jafnvel dauðir hljóta að
heyra, en sofa á milli. Þetta skilur kirkjan í öllum löndum í
vaxandi mæli. Vér skiljum það líka. Íslenska kirkjan þarf að
eignast sína hjálparstofnun eða hjálparsamtök,“ sagði dr.
Sigurbjörn Einarsson, biskup, í skýrslu til kirkjuráðs árið
1969. Á fundi sínum þann 9. janúar 1970 ákvað kirkjuráð
formlega að stofna Hjálparstofnun kirkjunnar sem svo hét
en nafninu var síðar breytt í Hjálparstarf kirkjunnar.
Skipulag og hlutverk
Hjálparstarf kirkjunnar er sjálfseignarstofnun með eigin
stjórn sem er í höndum fulltrúaráðs en í því er kirkjufólk af
öllu landinu. Frá upphafi hefur hlutverk þess verið að starf-
rækja mannúðar- og hjálparstarf í nafni íslensku þjóðkirkj-
unnar hérlendis og á alþjóðavettvangi.
Nú starfa þrír félagsráðgjafar að verkefnum stofnunar-
innar á Íslandi, tveir fulltrúar á skrifstofu ásamt fræðslu-
fulltrúa og framkvæmdastjóra. Hjálparstarfið nýtur auk
þess ómetanlegs vinnuframlags sjálfboðaliða sem vinna í
fatamiðstöð stofnunarinnar.
Síaukin skilvirkni
Fyrstu árin var neyðaraðstoð veitt jafnt innanlands sem
utan. Innanlands var einstaklingum veitt aðstoð fyrir milli-
göngu presta en auk þess studdi stofnunin ýmis líknarfé-
lög með fjárframlögum. Aðstoð var meðal annars veitt í
kjölfar eldgossins í Vestmannaeyjum og í kjölfar snjóflóða á
Neskaupsstað og í Súðavík.
Eftir því sem árin hafa liðið hefur hjálparstarf innanlands
orðið hnitmiðaðra. Líknarfélög sem fengu aðstoð í upphafi
eru orðin sjálfstæð og Hjálparstarfið einbeitir sér nú að því
að aðstoða fólk í félagslegri neyð. Eftir að félagsráðgjafi
var ráðinn til starfa á tíunda áratug síðustu aldar fór af
stað greiningarvinna sem leiddi til þess að hægt var að
ráðast í meira mæli að rótum vandans með fólkinu sjálfu.
Þjónustan varð notendastýrðari með árunum og aðferð í
starfi hefur í sífellt auknum mæli snúist um valdeflingu
þeirra sem starfað er með.
Neyðarstoð var veitt erlendis í kjölfar náttúruhamfara og
vegna stríðsátaka eftir því sem efni leyfðu. Fyrstu ára-
tugina fólst hún mikið til í því að matvæli og hjálpargögn
voru send frá Íslandi. Með aukinni samvinnu kirkjutengdra
hjálparstofnana og stofnana Sameinuðu þjóðanna og með
meiri þekkingu breyttist framlag Hjálparstarfsins sem nú
sendir fjármagn til hjálparstarfs sem heimamenn sinna að
mestu og hjálpargögn eru keypt svo nærri vettvangi sem
unnt er. Styrkur Hjálparstarfs kirkjunnar felst meðal
annars í því að vera hluti af tengslaneti grasrótarsamtaka
sem þekkja staðhætti á hverjum stað.
Fyrsta langtíma þróunarsamvinnuverkefni sem Hjálpar-
starfið tók þátt í var í samstarfi við Hjálparstarf norsku
kirkjunnar í Suður-Súdan og þangað fóru líka fyrstu
starfsmenn til starfa á vegum stofnunarinnar árið 1982,
þau Samúel Ólafsson viðskiptafræðingur og Elísabet
Júlíusdóttir hjúkrunarfræðingur. Alls áttu hátt í þrjátíu
starfsmenn eftir að starfa á vegum Hjálparstarfsins á
alþjóðavettvangi fyrstu áratugina. Verkefni á sviði
þróunarsamvinnu eru nú einn af meginþáttum í allri
starfseminni. Markmiðin eru skýr og snúast um hjálp til
sjálfshjálpar.
Fólk vill hjálpa!
Hjálparstarf kirkjunnar hefur frá upphafi reitt sig á frjáls
framlög frá þjóðkirkjunni og prestum hennar, fyrirtækjum,
félagasamtökum og í auknum mæli síðustu ár á framlög frá
stjórnvöldum. Mestu hefur þó munað um ótrúlegan stuðn-
ing alls almennings sem hefur allt frá byrjun svarað kalli í
sérstökum söfnunarátökum og með því að gerast regluleg-
ir styrktaraðilar sem nú hafa hlotið heitið Hjálparliðar, en
þeir eru nú um 2.200 talsins.
Hjálparstarf í fimmtíu ár
Dr. Sigurbjörn Einarsson, biskup, var einn helsti hvatamaður að skipulögðu hjálparstarfi á vegum íslensku þjóðkirkjunnar
og varð hann fyrsti formaður stjórnar Hjálparstofnunar kirkjunnar sem stofnuð var þann 9. janúar 1970.
Mynd: Kristinn Ingvarsson/Morgunblaðið
„Mannkyn lifir ekki,
eins og nú er komið málum,
nema með samhjálp.“
Dr. Sigurbjörn Einarsson, biskup,
í skýrslu til kirkjuráðs árið 1967.
4 – Margt smátt ...