Bændablaðið - 17.11.2016, Side 8

8 Bændablaðið | Fimmtudagur 17. nóvember 2016
Fréttir
Landbúnaðarháskóli Íslands hefur
sent frá sér skýrslu með greiningu
á losun gróðurhúsalofttegunda frá
íslenskum landbúnaði. Skýrslan
er hluti af verkefni innan
sóknaráætlunar stjórnvalda í
loftslagsmálum.
Í skýrslunni kemur fram að
ýmis tækifæri eru til að draga úr
losun gróðurhúsalofttegunda frá
landbúnaði til dæmis með vinnslu
metans úr búfjáráburði og með því
að draga úr eldsneytisnotkun. Einnig
kemur fram að frekari rannsókna
er þörf til að leggja mat á umfang
losunar gróðurhúsalofttegunda úr
beitilandi.
Losun í landbúnaði
Samkvæmt því sem segir í skýrslunni
tengist losun gróðurhúsalofttegunda
í landbúnaði tveimur meginþáttum.
Annars vegar er um að ræða losun úr
framræstum jarðvegi sem notaður er
til ræktunar. Hins vegar er losun sem
verður vegna annarra þátta innan
hvers býlis. Þar af vega þyngst losun
metans vegna innyflagerjunar búfjár
og losun vegna áburðarnotkunar. Við
það bætist losun vegna geymslu og
meðhöndlunar búfjáráburðar og
losun vegna eldsneytisnotkunar.
Losun úr túnum á framræstum
jarðvegi hér á landi metin ígildi
tæplega 1.800 kílótonn (kt) CO2.
Losun vegna annarra þátta innan
býla er metin sem ígildi 734 kt
CO2. Þar af vega þyngst losun
metans vegna innyflagerjunar
búfjár 294 kt CO2 ígildi, og losun
vegna áburðarnotkunar 260 kt CO2
ígildi. Það sem eftir stendur er losun
vegna geymslu og meðhöndlunar
búfjáráburðar 92 kt CO2 ígildi, og
losun vegna eldsneytisnotkunar
88 kt CO2 ígildi. Þessu á móti
kemur örlítill þáttur þ.e. binding
kolefnis í þann hluta túna sem eru
á steinefnajarðvegi. Þessi binding
er metin upp á 0,7 kt CO2.
Metanvinnsla
Í skýrslunni segir að ýmis
tækifæri sé til að draga úr losun
gróðurhúsalofttegunda frá býlum.
Þar má meðal annars nefna vinnslu
metans úr búfjáráburði. Mögulega
má vinna úr þeim búfjáráburði sem
hér fellur til um 17 kt CH4. Þessi
metanvinnsla svarar til orkuinnihalds
í 20 kt af díselolíu, en áætluð notkun
á allar dráttarvéla í landbúnaði hér á
landi er 12,8 kt af díselolíu.
Metanvinnsla úr búfjáráburði
getur einnig verið farvegur fyrir
önnur lífræn úrgangsefni og bætt
þannig næringarefnum inn á býlin,
sem ella væru ekki nýtt. Með þessu
mætti því bæði draga úr þörf á
tilbúnum áburði og bæta hringrás
mikilvægra næringarefna eins og
til dæmis fosfórs.
Endurheimt votlendis
Draga má úr losun með því að draga
úr framræslu votlendis og beina
nýrækt fremur að öðrum jarðvegi
og huga að því hvort ekki sé unnt
að væta aftur í mýrum sem þegar
hafa verið ræstar fram og minnka þar
með losun frá þeim. Þessar aðgerðir
gætu verið liður í því að innleiða
meðhöndlun ræktarlands sem hluta
af aðgerðapakka Íslands innan
loftslagssamningsins sem gerður
var í París á síðasta ári.
Losun frá beitarlandi
Mat á losun gróður húsalofttegunda
úr landi, sem nýtt er til beitar, er í
skýrslunni annars vegar byggt á mati
á losun og bindingu úr öllu landi
utan býlanna, að undanskildum,
ám og vötnum, uppistöðulónum og
búsetulandi. Hins vegar er það byggt
á mati á því hve stór hluti þessa lands
er nýttur til beitar.
Samkvæmt einni sviðsmynd
sem sett er fram í skýrslunni gæti
losun frá landi utan býlanna svarað
til ígilda 47.500 kt CO2. Af þeirri
losun eru um ígildi 18.100 kt CO2
áætluð innan beitarlanda. Í annarri
sviðsmynd er heildarlosun úr landi
utan býla metin ígildi 10.800 kt
CO2 og þar af um 6.000 kt CO2
úr landi sem nýtt er til beitar. Þarna
munar mjög miklu og brýnt að bæta
mat á losun úr almennu mólendi, en
óvissa í þeim þætti ræður mestu um
þennan mun.
Af heildarlosun lands utan
býlanna eru ígildi 8.000 kt CO2
metin vegna framræstra votlenda
og af því eru 4.500 kt CO2 ígildi
metin innan beitarlanda. Þar sem
endurheimt votlenda er orðið
sérstakt átaksverkefni má gera ráð
fyrir að þeim þætti verði sinnt. Eftir
stendur samt umtalsverð losun sem
mikilvægt er að reyna að draga úr.
Losum úr mólendi
Losun úr almennu mólendi eru
metin í skýrslunni á tvenns konar
hátt. Annars vegar vegna beins taps
á jarðvegi af þessum svæðum í
gegnum margskonar rof á landinu.
Hins vegar er losun vegna þess að
gróður á landinu hefur rýrnað og
nær ekki að halda í við niðurbrot
á lífrænum efnum í jarðvegi. Þetta
umfram kolefni sem er að brotna
niður hefur væntanlega safnast
í jarðveginn þegar gróðurinn
var öflugri. Með öðrum orðum
kolefnisforði jarðvegsins er að
minnka á ákveðnum hlutum þessa
lands.
Verndun jarðvegs
Landgræðsla er vel þekkt aðgerð
til að endurheimta gróður á lítt eða
ógrónu landi. Það er einnig vel
staðfest að með þeim hætti binst
kolefni bæði í gróðri og jarðvegi.
Landgræðsla er talin binda um 150
kt CO2 á ári miðað við árið 2014.
Þessi binding svarar til upptöku
á 560 kt CO2. Með því að beina
landgræðslu í auknum mæli að því
að stöðva rof í grónu landi og styrkja
gróður þar sem hann nær ekki að
viðhalda kolefnisforða jarðvegsins má
mögulega draga stórlega úr núverandi
losun úr almennu mólendi.
Skógrækt er einnig vel þekkt
aðferð til að binda kolefni. Bindingin
er mest í viði trjánna en einnig í
steinefnajarðvegi. Binding í skógum
landsins er bæði vegna ræktaðra skóga
og vaxtar náttúrulegra birkiskóga.
Skógar á Íslandi voru árið 2014 taldir
binda um 80 kt CO2, sem svarar til
upptöku á 300 kt CO2.
Í þessu ljósi þá er tvennt sem blasir
við sem aðgerðir til að draga úr þessari
losun. Í fyrsta lagi að hindra með
öllum ráðum að jarðvegur tapist úr
landinu. Í öðru lagi að styrkja gróður
á þeim svæðum þar sem hann nær
ekki að vega upp á móti þeirri losun
sem er þar vegna niðurbrots lífrænna
efna.
Verkefnastjórn um loftslagsvænni
landbúnað
Greining Landbúnaðarháskólans
var unnin fyrir verkefnisstjórn
um loftslagsvænni landbúnað
og er liður í samstarfsverkefni
umhverfis- og auðlindaráðuneytisins,
Bændasamtaka Íslands og
atvinnuvega- og nýsköpunar-
ráðuneytisins um gerð
vegvísis um minnkun losunar
gróðurhúsalofttegunda frá
landbúnaði.
Skýrsluna í heild má finna á vef
umhverfisráðuneytisins https://
www.umhverfisraduneyti.is/frettir/
taekifaeri-til-ad-draga-ur-losun-fra-
landbunadi
Skoða mögulegar lausnir
Næstu skref í verkefninu er að skoða
betur mögulegar lausnir til að draga
úr losun og hvar þekkingu vantar,
en kolefnisbókhald sem tengist
landbúnaði og landnotkun er um
margt flóknara en á öðrum sviðum.
Einnig er gert ráð fyrir að leitað verði
samstarfs við bændur um greiningu
á losun frá einstökum búum og
möguleikum til að draga úr henni.
/VH
Sala á kjöti beint frá býli:
Hægur vöxtur er í
heimtöku á kjöti
Greining á losun gróðurhúsalofttegunda frá íslenskum landbúnaði:
Ýmis tækifæri til að draga
úr losun frá landbúnaði
Svipað magn af lambakjöti fór
í heimtöku á liðinni sláturvertíð
og undanfarin ár. Forstöðumenn
sláturhúsa eru sammála að hægur
vöxtur hafi verið í heimtökunni
undanfarin ár.
Forstöðumaður Sláturhússins á
Hellu segir aukningu í heimtöku á
nautakjöti vera talsverða.
Forstöðumenn sláturhúsanna
á landinu segja heimtöku á
lambakjöti vera svipaða eða
lítillega meiri í ár en undanfarin
ár. Flestir þeirra eru sammála um
að aukning hafi verið í heimtökunni
undanfarin ár og að hluti hennar
tengist ferðamennsku og aukinni
sölu á kjöti beint frá býli.
Viðmælendur Bændablaðsins
segja að vegna lágs verðs á ærkjöti
í ár hafi verið minna um að eldra
fé væri sent til slátrunar á þessu ári
en oftast áður. Minni heimtaka á
lambakjöti en búast hefði mátt við
skýrist því hugsanlega af aukningu
í heimaslátrun.
Minna en búist var við hjá KS
Ágúst Andrésson, forstöðumaður
hjá Kaupfélagi Skagfirðinga, segir
að hann hafi reiknað með að magnið
af dilkum sem færu í heimtöku yrði
meira en raunin varð á. Á síðasta
ári var slátrað 99.888 fjár hjá
Kaupfélagi Skagfirðinga og af því
fóru 3.686 skrokkar í heimtöku,
eða 3,39%. Sláturfjöldinn í ár var
100.455 og af því tóku bændur
heim 3.781 skrokk, eða 3,53%.
Andrés segir að þrátt fyrir minni
aukningu en hann hafi átt von á sé
greinileg stígandi í heimtökunni
því hún hafi verið undir 3% árið
2013 en sé komin í rúm 3,5% á
þessu ári.
Svipað magn hjá Sláturfélagi
Vopnfirðinga
Þórður Pálsson, skrifstofustjóri
hjá Sláturfélagi Vopnfirðinga,
segir að heimtaka á lambakjöti frá
þeim sé svipuð og undanfarin ár.
„Hér er eitt býli í Möðrudal með
ferðaþjónustu sem hefur tekið allt
sitt kjöt heim í tuttugu ár og annað
sem tekur hluta kjötsins auk þess
sem bændur taka alltaf eitthvað til
heimabrúks. Magnið er bilinu 160
og 170 skrokkar á ári og hefur verið
svipað undanfarin ár.“
Að sögn Þórðar er lógað um
þrjátíu þúsund lömdum á ári
hjá Sláturfélagi Vopnafjarðar og
heimtakan því ekki nema brot af
magninu, milli 0,5 og 1%.
15 til 20 tonn hjá Fjallalambi
„Fjöldi heimtökuskrokka er
svipaður í ár og það hefur
verið á liðnum árum,“ segir
Björn Víkingur Víkingsson,
framkvæmdastjóri Fjallalambs á
Kópaskeri. „Munurinn milli ára
er að minnsta kosti ekki stór og
magnið hefur verið 15 til 20 tonn
á ári undanfarin ár en mest hefur
það farið upp í um 30 tonn.
Heildarsláturmagn í skrokkum
talið er um 500 tonn þannig að
magnið sem fer í heimtöku er ekki
nema lítið brot af því.
Aukning hjá SS
Steinþór Skúlason, forstjóri
Sláturfélags Suðurlands, segir að
heimtaka á kjöti sé að aukast.
„Heimtakan á dilkum á þessu ári
er rúm 7% og rúm 18% á fullorðnu
fé en var 6,33% af dilkakjöti og
15% af fullorðnu á síðasta ári.
Heimtaka á kjöti hefur verið
mjög svipuð í gegnum árin en í
kjölfar umræðna um að bændur
geti hugsanlega aukið tekjur sínar
með því að selja kjötið sjálfir hafa
fleiri reynt fyrir sér með það. Ég
tel að áhugi og markaður fyrir
kjöt beint frá býli sé til staðar en
ég efast um að allir bændur geti
selt sitt kjöt þannig. Salan er líka
auðveldari fyrir bændur sem eru í
ferðamennsku samhliða búskap og
reka veitingasölu.“
Steinþór segir að SS sé hlynnt
heimtöku bænda og að fyrirtækið
hafi lagt talsvert á sig til að
styðja við bakið á henni með því
að bæta frágang á hráefninu
og pakkningum. „Við lítum á
sölu beint frá býli sem hluta af
markaðinum þar sem fólk vill hafa
samskipti við þá bændur sem ala
lömbin og ekkert nema gott um
það að segja.“
15% af heildarmagninu
Guðmar Tómasson, sláturhússtjóri
hjá Sláturhúsinu á Hellu, segist
finna fyrir aukningu í heimtöku á
nautgripakjöti en í sláturhúsinu er
eingöngu slátrað nautgripum og
hrossum.
„Ég er ekki að tala um mikla
aukningu milli ára en hún er
talsverð og það hefur verið stígandi
í heimtökunni undanfarin ár. Fljótt
á litið myndi ég segja að heimtakan
í ár sé um 15% af heildarmagninu
af nautgripakjöti sem eru um 4.200
gripir á þessu ári.“ /VH
Forstöðumenn sláturhúsanna á landinu segja heimatöku á lambakjöti vera
svipaða eða lítillega meiri í ár en undanfarin ár.
Losun úr túnum á framræstum jarðvegi hér á landi er metin ígildi tæplega
1.800 kílótonn CO2.
á ári.