Bændablaðið - 17.11.2016, Side 20

20 Bændablaðið | Fimmtudagur 17. nóvember 2016
Eins og greint var frá í síðasta
Bændablaði hafa ástralskir
vísindamenn verið að rannsaka
möguleika á því að minnka
metangasframleiðslu í búfé með
því að blanda þangi í fóðrið.
Umfjöllun Bændablaðsins vakti
mikla athygli og meðal þeirra sem
hafa tjáð sig um málið er Hörður
G. Kristinsson hjá Matís.
Hörður, sem er rannsókna-
og nýsköpunarstjóri hjá Matís,
segir þessar rannsóknir í Ástralíu
áhugaverðar og gefi fullt tilefni til
tengdra rannsókna hér á landi.
„Það er þó engin spurning að það
er vel þess virði að skoða þetta nánar,
líka hér á landi.“
Hann segir að svo virðist sem
íblöndun þangs í fóður búfénaðar í
litlu magni hafi ekki neikvæð áhrif
á líf dýranna, en það þurfi þó að
rannsaka frekar.
Tvöfaldur ávinningur
af minnkun á metangasi
„Það sem ég hef skoðað af
þessum rannsóknum er að
vísindamennirnir í Ástralíu tala
um að metangasframleiðsla í
meltingarvegi dýranna leiði til 15%
orkutaps í fóðrinu sem þau éta. Það
er sú orka sem fer í að framleiða
metangasið. Með því að minnka
metanframleiðsluna ættu menn því
að fá betri fóðurnýtingu sem er mjög
áhugavert,“ segir Hörður.
Bendir hann á að þannig yrði
tvöfaldur ávinningur af því að minnka
metanframleiðslu í meltingarvegi
dýranna, annars vegar minnkun á
losun gróðurhúsalofttegunda og
hins vegar mögulegur sparnaður í
fóðurgjöf.
Virka efnið bromoform
Hann segir að virka efnið sem
um ræðir og dregur úr myndun
metangass í meltingarvegi dýranna
heiti bromoform (CHBr3). Þetta efni
finnst í miklum mæli í náttúrunni
og þá sérstaklega í þangi og
svifþörungum (phytoplankton).
Einangrað sem vökvi er það fölgult
að lit við stofuhita og sagt hafa sæta
lykt, ekki ósvipað klóróformi, og
hefur mjög hátt sýrustig.
„Það er töluvert af þessu
efni í hafinu og ansi mikið í
svifþörungum,“ segir Hörður.
Þangið sem áströlsku vísinda-
mennirnir fundu og innihélt hátt
hlutfall af bromoformi heitir
„Asparagopsis taxiformis“. Ekki
er vitað til að sú tegund finnist við
Ísland. Við Ástralíu er ekki mikið af
þessu þangi og ef fara ætti að nota
það í fóðurblöndur í stórum stíl, þá
þyrfti mjög mikið magn. Eina leiðin
til að anna því væri þá ræktun á þessu
tiltekna þangi sem ekki mun vera
auðvelt.
Þyrfti mikið magn af þangi
„Ef við tökum alla nautgripina í
Ástralíu, sem eru um 2,5 milljónir,
þá þyrfti um 3 milljón tonn af þangi.
Það er gríðarlegt magn ef tekið er
tillit til þess að heimsframleiðslan
sem nýtt er af þangi í dag er um 25
milljónir tonna,“ segir Hörður.
Beltisþarinn mikil uppspretta
bromoforms
− Eru þá ekki mögulega aðrar þang-
tegundir með svipaða virkni sem
mætti nýta í þetta?
„Ég hef verið að fletta þessu upp
og hef séð eina tegund sem vex
hér við Ísland og virðist innihalda
sæmilegt magn af bromoformi.
Það er tegund sem heitir „laminaria
saccharina“, eða beltisþari.“
Þess má geta að beltisþari vex
hér við land í miklum breiðum og
er auk þess hraðvaxin jurt. Þetta
eru stórar, aflangar, brúnar blöðkur
sem sitja á stilk (þöngli) sem er
festur við klöppina með greinóttum
festusprotum (þöngulhaus). Hann
vex neðst í grýttum fjörum eða
klapparfjörum. Beltisþarinn vex á
vorin og er blaðkan fullvaxin í maí
til júní. Beltisþarinn getur orðið
meira en 5 metra langur og blaðið
rúmur metri á lengd. Algengast er
hins vegar að blaðið á fullvöxnum
beltisþara sé 1,5 til 2,0 metrar
á lengd og 20 til 30 cm á breidd.
Stilkur beltisþara er sívalur og heill
í gegn. Hann er oftast á bilinu 20 til
100 cm á lengd, samkvæmt heimild
úr riti Karls Gunnarssonar um þara
frá 1997.
Samkvæmt Vísindavef Háskóla
Íslands telst beltisþari til brún-
þörunga (Fucophyceae). Hann
finnst allt í kringum landið og vex
neðst í fjöru og allt niður á 25 metra
dýpi. Kjörbotngerð beltisþarans er
malarbotn. Á heimsvísu vex hann
allt í kringum norðurhvel jarðar frá
Norður-Rússlandi og Skandinavíu
suður til Galisíu á Spáni. Beltisþari
er algengur í fjörum bæði við
Bretlandseyjar og á Írlandi.
Í fjörðunum fyrir austan vex
afbrigði af beltisþara sem er
með holan stilk. Áður var sá þari
flokkaður sem sér tegund, Laminaria
faeroensis, en er nú skilgreindur sem
deilitegund beltisþarans.
Á vef Rannsóknasjóðs í
sjávarútvegi AVS er greint frá
verkefni sem unnið var að 2014 og
hét „Þróun ,matvæla úr beltisþara“.
Þar segir að verkefnið hafi snúist
um að bæta nýtingu og auka
verðmæti beltisþara með því að
þróa vinnsluferla fyrir beltisþara
í neytendavörur. Samhliða því
að öðlast þekkingu og færni við
meðhöndlun og vinnslu beltisþara.
Beltisþari sem og annar þari hefur
hingað til verið talin vannýtt auðlind
við Íslandsstrendur.
Þörf á að rannsaka efnainnihald
þarans betur
Hörður segir að nauðsynlegt sé að
rannsaka notkun þara í fóður betur
og þá líka hvort önnur efni í þaranum
geti valdið meltingartruflunum hjá
búfé. Samkvæmt rannsóknunum
í Ástralíu voru menn þar að gefa
2% hlutfall af þangi með blöndun í
annað fóður og gaf það allt að 99%
minnkun á myndun á metangasi. Þar
var einnig talað um að ef hlutfallið
færi um eða yfir 10% gæti það haft
neikvæð áhrif á meltinguna hjá
dýrunum.
Segir Hörður að þótt megnið af
tilraununum í Ástralíu hafi verið á
tilraunaskala, hafi menn þar líka
verið að gera mælingar á lifandi
dýrum. Því væri fróðlegt ef þetta
yrði rannsakað betur.
Svifþörungar líka álitlegur
bromoformgjafi
Svifþörungar (grænþörungar -
phytoplankton) innihalda líka
mikið af bromoformi. Þeir vaxa í
gríðarlegu magni í heimshöfunum
m.a. við Ísland og framleiða mikið
af súrefni. Við ljóstillífunina og
súrefnisframleiðsluna nýta þeir
kolefni úr andrúmsloftinu og vinna
þannig gegn gróðurhúsaáhrifum
jarðar. Áætlað hefur verið að
á milli 50% til 85% af súrefni
heimsins sé framleitt með ljóstillífun
svifþörunga.
Svifþörungar vinna gegn
gróðurhúsaáhrifum
Samkvæmt vefsíðu NASA draga
þörungar um 10 gígatonn af kolefni
úr andrúmsloftinu árlega og fella
það til botns þegar þeir drepast.
Þeir innihalda mikið af omega 3
fitusýrum og eru jafnframt mjög
olíurík tegund og hafa m.a. verið
notaðir til að framleiða lífeldsneyti.
Slíkir þörungar hafa verið ræktaðir í
Japan frá 1960 til ýmissa nota.
Þörungarnir eru einfrumungar
sem fjölga sér með skiptingu. Þeir
eru örsmáir, um 1/1000 millimetrar
til 2 mm í þvermál. Svifþörungar
eru frumbjarga lífverur sem nýta sér
sólarorku og ólífræn efni til vaxtar
og viðgangs.
Matís gaf reyndar út skýrslu um
ræktun og nýtingu svifþörunga við
Ísland árið 2012. Var hún unnin í
samvinnu við Háskólann á Akureyri,
Hafrannsóknastofnun, Verkefnasjóð
sjávarútvegsins og sjávarútvegs- og
landbúnaðarráðuneytið.
Skoða þarf möguleg áhrif á
kjötgæði og mjólk
„Allt þetta þyrfti að rannsaka betur
og íblöndun í fóður með tilliti
til langtímaáhrifa á dýr. Þá væri
áhugavert að rannsaka líka hvaða
áhrif slíkt hefði á kjötgæði. Það er
vel þekkt að fóðursamsetning hefur
þar mikil áhrif sem og á bragðgæði.
Sjálfur hef ég tekið þátt í rann-
sóknum á hvaða áhrif mismunandi
fóður hefur á svín, t.d. með íblöndun
á fiskimjöli og lýsi. Það er því fullt
tilefni til að skoða þetta betur og
eitthvað sem landbúnaðurinn og
sjávarútvegurinn gætu skoðað
í sameiningu,“segir Hörður G.
Kristinsson.
Varðandi íblöndun á þangi eða
þara í fóður hjá mjólkurkúm benda
Ástralarnir líka á nauðsyn frekari
rannsókna. /HKr.
Hörður Kristjánsson
hk@bondi.is
Fréttaskýring
Allt í kringum Ísland vex þarategund sem virðist innihalda sæmilegt magn af bromoformi. Það er tegund sem heitir
„laminaria saccharina“, eða beltisþari. Á myndinni eru frá vinstri Símon Sturluson og Árni Jón Einarsson með
beltisþara. Hún er úr skýrslu sem Matís gaf út um ræktun og nýtingu svifþörunga við Ísland árið 2012. Var verkefnið
unnið í samvinnu við Háskólann á Akureyri, Hafrannsóknastofnun, Verkefnasjóð sjávarútvegsins og sjávarútvegs-
og landbúnaðarráðuneytið. Mynd / Símon Sturluson.
Beltisþari telst til brún þörunga
kringum landið og vex neðst í fjöru
og allt niður á 25 metra dýpi.
Hörður G. Kristinsson.
Flaska með bromoformi.
Bromoform sameind.
Sauðfé á
Mynd / NASA
Blöndun þangs og þara í fóður dýra getur dregið úr metangasmyndun og líka sparað fóðurgjöf:
„Fullt tilefni til að skoða þetta betur“
− segir rannsóknastjóri hjá Matís − eitthvað sem landbúnaðurinn og sjávarútvegurinn gætu skoðað í sameiningu