Málfríður - 15.09.2003, Blaðsíða 33

háttar breytingar séu gerðar á henni reglu-
lega.Yfirvöld í fylkinu sofna ekki á verð-
inum og fjölmargar stofnanir sjá um að
fylgja lögunum eftir, svo sem Office de la
langue frangaise.
Arið 1977 gerðist fleira sem vert er að
segja frá í sambandi við stöðu frönskunn-
ar í Québec. Aralangar umræður, oft heift-
úðugar, höfðu átt sér stað um það hvaða
franska væri sú „rétta“ í Québec.Allt fram
á sjöunda áratug 20. aldar var sk. Parísar-
franska, þ.e. sú franska sem viðurkennd er
af frönsku akademíunni, talin vera sú eina
rétta og sú sem kennd skyldi skólabörnum
í Québec. En á sjöunda áratugnum upp-
hófst svokölluð „joual-deila“ (la querelle du
joual), þar sem ákveðinn hópur mennta-
fólks krafðist þess að htið skyldi á það af-
brigði franskrar tungu sem notað var
dagsdaglega af íbúum fylkisins sem hina
„réttu“ frönsku (jranffis norme). Deila þessi
skipti frönskukennurunr í tvær fylkingar.
Þá sem vildu kenna Parísarfrönskuna og
svo hina sem hölluðust að því að málvenj-
ur í fylkinu gæfu rétta mynd af því sem
teljast skyldi rétt notkun franskrar tungu.
Kennarar áttu reyndar að kenna Parísar-
frönskuna en á sama tíma voru þeir að
fjalla um bókmenntir skrifaðar af höfund-
um frá Québec á því afbrigði frönsku sem
nemendur þekktu úr sínu daglega hfi. Það
endaði með að kennarar lögðu til að
„normið“ í skólum yrði Québec-afbrigð-
ið, án þess þó að gengið yrði svo langt að
viðurkenna „joual“ sem slíkt, með öllum
þeim enskuskotum sem það innihélt,
heldur það tungumál sem Québecbúar
notuðu við formlegar aðstæður. Þessari
umræðu var þó ekki alfarið lokið með
þessari lausn, hún sprettur reglulega upp
og kristallast gjarnan í umræðum um
franskar orðabækur sem gefnar eru út í
Québec, þar sem deilt er um hvort skýra
eigi orð, sem einungis er að finna í Qué-
bec-frönsku, á Parísarfrönsku. Margir telja
það óþarfa, þessi orð skýri sig sjálf, það sé
niðurlægjandi að útskýra þau.
Frá 1977 hafa verið gerðar nokkrar
breytingar á Charte de Ja languefranffise en
engar stórvægilegar þó. Þær hafa í flestum
tilvikum verið gerðar í kjölfar úrskurða
Hæstaréttar Kanada. Má nefna sem dæmi
að árið 1988 kvað hann upp úr um að
kafli VII í fyrsta hluta um að tilkynningar
og auglýsingar skyldu einungis vera á
frönsku, stangaðist á við ákvæði í stjórnar-
skrá landsins um tjáningarfrelsi.Var kaflan-
um þá breytt í þá veru að franska skuh
vera ríkiandi mál á þessum vettvangi og
þannig gefið svigrúm fyrir önnur tungu-
mál. Þetta dæmi sýnir að stjórnvöld í
Québec eru ekki tilbúin að gefa mikið
eftir í málstefnu sinni en hliðra þó aðeins
til þegar lagaleg nauðsyn krefur.
IV. Hver er staðan í Québec
fylki í dag og hvað ber fram-
tíðin í skauti sér?
Fjöldi íbúa í Québec-héraði er nú um 7,1
milljónir og þar af eru frönskumælandi
5,8 mihjónir, eða um 82%. Enskumælandi
eru 8% íbúa og 10% eiga annað tungumál
sem móðurmál. Ibúafjöldi í Kanada öhu
eru um 30 milljónir og er heildarfjöldi
frönskumælandi íbúa talinn nema um 6,8
mihjónum eða 23%. Þessar tölur sýna að
fjöldi frönskumælandi íbúa utan Québec-
héraðs er um 1 miUjón. Þá er að finna í
öUum héruðum en helst þó í Ontario (t.d.
innflytjendur frá Québec) og í Nouveau-
Brunswick, sem er eina fylki Kanada sem
opinberlega er tvítyngt, franskt og enskt,
samkvæmt héraðslögum, að sjálfstjórnar-
svæðinu Nunavut í norðri undanskildu.
Þar eru franska og enska opinber tungu-
mál ásamt tveimur frumbyggjatungum.
Þá er talið að um 3 miUjónir Kanadabúa
séu að hluta frönskumælandi (francophones
partiels), samkvæmt skilgreiningu Organ-
isation Internationale de la Francophonie
(OIF), eða aUs 10%.
GreinUegt er að sem tæpur fjórðungur
íbúa Kanada er hið frönskumælandi sam-
félag minnihlutahópur í þessu stóra landi.
Kannanir sýna að frönskumælandi Qué-
bec búar líða enn fyrir að hafa verið und-
irokaður meirihlutahópur í héraði þar sem
enska var aUsráðandi og hafin til vegs og
virðingar þrátt fyrir að tvítyngi væri við
lýði frá lagalegu sjónarhorni. Samkvæmt
nýlegum könnunum telja margir frönsku-
mælandi enn þann dag í dag að ensku-
mælandi íbúar héraðsins hafi yfirburði
hvað varðar stöðu í þjóðfélaginu. Svipað-
ar kannanir sýndu áhka niðurstöður árið
1960 og gáfu jafnvel til kynna að ffönsku-
mælandi hefðu samsamað sig hinum nei-
Samkvæmt ný-
legum könnun-
um telja margir
frönskumælandi
enn þann dag í
dag aö ensku-
mælandi íbúar
héraösins hafi
yfirburði hvað
varðar stöðu í
þjóðfélaginu.
33