Bæjarins besta - 19.01.2000, Blaðsíða 8

- sagt frá Halldóru Guðmundsdóttur, ungri mjög þroskaheftri
konu, sem á sitt eigið heimili í fjölhylishúsi á ísafirði
I nýlegu fjölbýlishúsi við Pollgötu á
Isafirði býr ung kona í fallegri íbúð sem
hún hefur á leigu. Hún greiðir sjálf leig-
una, kaupir inn og hugsar um matinn,
þvær upp og þrífur til og sinnir öðru sem
til fellur á venjulegu heimili.
Þetta virðist vera ofurvenjuleg mynd úr
daglegu lífi og væri naumast í frásögur
færandi, ef unga konan sem hér um ræðir
væri ekki mjög þroskaheft. Til skamms
tíma bjó hún á sambýli fyrir þroskahefta.
Til skamms tíma hefði fáum komið til
hugar að hún ætti fyrir höndum að búa í
eigin íbúð og hugsa um sig sjálf eða
yfirleitt að það væri hægt.
Hér verður sagt frá dálitlu ævintýri sem
s
gerðist á Isafirði á síðasta ári og reyndar
er það enn að gerast. Hér verður sagt frá
Halldóru Guðmundsdóttur úr Bolungar-
vík, ævi hennar og erfiðleikum, barátt-
unni við kerfið og þeirri nýju stefnu sem
líf hennar hefur tekið, þökk sé góðu og
áhugasömu fólki.
Halldóra Guðmiindsdótlir í íbúð sinni á Isafirði.
Laufey Jónsdóttir er for-
stöðumaður Svæðisskrifstofu
málefna fatlaðra á Vestfjörð-
um. Hún hafði trú á þessari
tilraun og barðist fyrir því að
hún yrði gerð. Einnig verður
að nefna til sögunnar Ingi-
björgu Sólveigu Guðmunds-
dóttur, starfsmann Svæðis-
skrifstofunnar, sem hefur
hugsað fyrir öllu, smáu og
stóru, sem snertir þessa breyt-
ingu á lífi Halldóru. Breyt-
ingin er vissulega ótrúleg og
hún er fyrst og fremst verk
þeirra Laufeyjar og Ingibjarg-
ar.
En breytingin er ekki aðeins
á ytra formi hins daglega lífs
þessarar ungu konu, heldur
einnig og miklu frekar á líðan
hennar. Um það eru foreldrar
hennar væntanlega vel dóm-
bærir. Hér verður annars vegar
rætt lítillega við þær Laufeyju
og Ingibjörgu og fjallað um
forsendur þess sem þær hafa
verið að gera, en einkum við
foreldra Halldóru, sem lýsa
lífi hennar og Iíðan og þeim
breytingum sem orðið hafa á
því ári sem liðið er.
Tímarnir og viðhorfin
breytast í þessum efnum eins
og öðrum. Nú eru sambýli
ekki lengur reist utan við
byggðir annars fólks eins og
gert var til skamms tíma. Nú
er lögð áhersla á að þroska-
heftir búi innan um annað fólk
og þau sjálfsögðu mannrétt-
indi þeirra að eiga aðgang að
sömu þjónustu og sama
mannlífi og aðrir. Einingarnar
minnka og færri eru í hverju
sambýli.
Þessi tilraun og árangur
hennar munu hafa sín áhrif.
Þessari tilraun eins og flestum
öðrum fylgja bæði kostir og
gallar. Kostirnir fyrir Halldóru
eru fyrst og fremst þeir, að
henni líður miklu betur. Starfs-
fólkið virðist hafa ríkari
áby rgðarti 1 fmn i ngu og haldast
lengur við en algengast er í
sambýli einsog Bræðratungu,
þar sem Halldóra bjó áður.
Tengslin við foreldrana og
fjölskylduna hafa aukist. Það
er talsverður munur á því að
heimsækja barnið sitt eða ætt-
ingja á einkaheimili eða á stórt
sambýli, þar sem einkarýmið
er takmarkað og sífelld
mannaskipti.
Á meðal ókosta kann að
vera, að viðkomandi bindist
starfsfólkinu um of og við-
brigðin við mannaskipti verði
því meiri. Einnig getur verið
hætta á því að starfsmenn ein-
angrist. Það er erfítt að vera
sífellt einn að vinna, auk þess
sem hér er í rauninni ekki um
vinnustað að ræða í venjuleg-
um skilningi, heldur einka-
heimili einnar manneskju.
Starfsfólkið getur ekki haft
sína hentisemi með sama
hætti og á öðrum vinnustöð-
um, heldur þarf t.d. að leggja
sigístofunniánóttunni. Hall-
dórageturekki veriðein. Hún
þarf ákveðna stýringu og ekki
eru neinar væntingar um að
hún geti verið alein einhvern
hluta sólarhringsins.
Reynsluverkefni
Laufey Jónsdóttir: „Svæð-
isskrifstofan ákvað að bjóða
einni þroskaheftri konu að
flytjast í eigin íbúð niðri í bæ.
Þetta var reynsluverkefni hjá
okkur og hefur gefist svo vel,
að það gæti vel orðið fordæmi
á öðrum stöðum. Hér á svæð-
inu er ekkert annað hefðbund-
ið úrræði en sambýlið í
Bræðratungu en við ákváðum
að prófa að bjóða henni að
flytja í venjulegablokk íbæn-
um þar sem margir búa. Þessi
tilraun gaf svo góða raun, að
við ákváðum að halda þessu
áfram eftir að sex mánaða
reynslutími var liðinn. Eg tel
að við séum á réttri leið. Það
er manneskja í íbúðinni hjá
Halldóru allan sólarhringinn
og þannig er þetta reyndar
skilgreint sem sambýli, þó að
hér sé um hennar eigin íbúð
að ræða. En með örorkubótum
sínum borgar hún sjálf húsa-
leiguna og annan kostnað sem
til fellur og rekur heimili sitt
eins og hver annar samfélags-
þegn.“
Ingibjörg Sólveig Guð-
mundsdóttir: „Sú breyting
sem við sjáum helsta er hin
félagslega. Nú er Halldóra í
miklu meiri tengslum við
samfélagið en áður. Ákveðin
einangrun felst í því að vera á
sambýli eins og Bræðratungu,
þar sem allt er bundið við bíl-
ferðir í bæinn á ákveðnum
tímum. Nú er Halldóra orðin
virk í samfélaginu á ísafírði
og bæjarbúar hafa tekið henni
mjög vel. Einnig hafa tengsl
hennar við foreldrana orðið
styrkari og þeir eru orðnir
virkari þátttakendur í lífi henn-
ar. Þetta eru þær breytingar
sem skipta mestu fyrir Hall-
dóru sjálfa. Nú labbarhún út í
bæ hvenær sem henni dettur í
hug, fer á kaffíhús og hittir
fólk eða fer að versla, án þess
að vera bundin við sérstakar
ferðir í bæinn.“
Laufey: „Svipað væri
reyndar ef hún væri á venju-
legu sambýli hér í sjálfum
bænum með nokkrum öðrum
fötluðum einstaklingum. Þá
væri hún bundin ákveðnu
skipulagi og gæti ekki farið
út eða gert það sem hana lang-
aði til hvenær sem henni hent-
aði. Við erum einfaldlega að
reyna að gefa henni kost á að
lifaeinseðlileguoginnihalds-
ríku lífi og við hin gerum.“
Frelsi til að velja
Ingibjörg: „Við erum að
reyna að færa hana inn í dag-
legt líf með öllu því amstri
sem því fylgir. Við eigum að
gefa fötluðu fólki frelsi til að
velja, rétt eins og öðrum.“
Laufey: „Bæjaryfírvöld hér
hafa komið mjög vel til móts
við okkur í þessu verkefni,
bæði við að útvega húsnæðið,
varðandi ferðaþjónustu fyrir
Halldóru til og frá vinnu og
síðan greiðir bærinn hálft
stöðugildi við liðveislu. Ég
hygg að Isafjarðarbær standi
mun framar í margvíslegri
þjónustu við fatlaða en ýmis
önnursveitarfélög. Bæjaryfir-
völd hafa hreinlega staðið sig
alveg frábærlega vel í þessum
efnum.“ Ingibjörg tekur undir
þetta og nefnir ekki síst ein-
staklega góð samskipti við
húsnæðisfulltrúa bæjarins,
sem hafi verið allur af vilja
gerður til að leysa úr hverju
máli.
í dag er sambýli algengasta
búsetuform fyrir fullorðinn
fatlaðan einstakling. Með
sambýli er átt við að íbúarnir
reki heimilið sjálfur. Venju-
lega búa þar 4-5 einstaklingar
og jafnvel fíeiri og síðan eru
2-3 starfsmenn. Þetta er gjör-
breytt frá því sem var fyrrum.
Þar sem fólk bjó áður saman
á stórum deildum var fötlun
fólksins eins misjöfn og það
var margt. Þannig mætti telja
að sambýli væri óskastaða fyr-
ir hinn fatlaða. En alls ekki er
víst að svo sé. Hvað gerist ef
fólk á sambýli á ekki skap
saman? Vegna þess að við-
komandi er mjög fatlaður, þá
á hann ekki kost á því að velja.
Oft á fólk sem býr á sambýli
ekkert annað sameiginlegt en
að verafatlað. Þarbúanokkrar
manneskjur sem þekkjast
ekkert og eru jafnvel engir
vinir. Sambýlingarnir eiga
fjölskyldur sem hitt heimilis-
fólkið þekkir enn síður. Stóru
heimili fylgir umgangur sem
kallar á mikil þrif og fólk er á
þönum við dagsverkin. Ef
síminn hringirereinhverann-
ar strax búinn að svara. Þegar
horft er á sjónvarpið og skiptir
einhver annar um stöð. Þegar
á að fara í sturtu eru þrír sem
ætla á undan. Aðrir ákveða
hvað er í matinn.
Hver vill búa við þær að-
stæður sem hér er lýst?
Lífið orðið
innihaldsríkara
Laufey: „Vissulega var
mjög vel hugsað um Halldóru
8
MIÐVIKUDAGUR 19. JANÚAR 2000