Bæjarins besta - 19.01.2000, Blaðsíða 9

Halldóra ásamt foreldrum sínum, Guðmundi Halldórssyni og Dagbjörtu Torfadóttur í Bolungarvík.
í Bræðratungu. Hún fékk þar
góða þjónustu og við eruni
engan veginn að kasta rýrð á
sambýlið þar. En einmitt þess-
ari konu virðist henta betur að
búa ein og fá að ráða sér sjálf.
Hún hefur sjálf sýnt það mjög
skýrt. Líf hennar er innihalds-
ríkara eftir að hún fluttist hing-
að. Henni líkaði ekki að búa
með öðrum og sýndi það á
ákveðinn hátt. Við erum að
reyna að auðga líf hennar og
það virðist hafa tekist. Þess
vegna erum við ákveðnar í
því að halda þessu áfram. Eg
held því ekki fram að þetta
henti öllum sem eru í svipuð-
um sporum en hins vegar er
enginn vafi að það hentar öll-
um að hafa eins persónulega
þjónustu og Halldóra fær.
Minn draumur er sá, að allir
geti notið slíkrar þjónustu,
hvort sem þeir búa þrír eða
fjórir saman eða hver út af
fyrir sig.“
Ingibjörg: „Þau sex ár eða
þar um bil sem ég hef þekkt
Halldóru hefur hún ekki sóst
mikið eftir félagsskap við ann-
að fatlað fólk. Frekar hefur
hún leitað félagsskapar hjá
ófötluðum. Þó að hún sé mjög
mikið fötluð sjálf, þá virðist
hún ekki finna samkennd með
öðrum sent svipað er háttað
um.“
Þær Laufey og Ingibjörg
segja að foreldrar Halldóru
hafi tekið mjög virkan þátt í
undirbúningnum að þessari
breytingu á lífi hennar og
aðstæðum.
Laufey: „Við tókum þrjá
mánuði í að búa Halldóru
undirflutninginn.Viðfengum
íbúðina löngu áður en hún
flutti sjálf og síðan kom hún
öðru hverju, skoðaði sig um,
kom með hlutina sína smátt
og smátt og kom þeirn fyrir
og síðan hjálpuðu foreldrarnir
og fjölskyldan henni við
sjálfan flutninginn.“
Ingibjörg: „Daginn sem hún
flutti búferlum kom enginn
starfsmaður nálægt því, held-
ur var það hún sjálf sem flutti
með aðstoð fjölskyldu sinnar.
Hér var einfaldlega ung kona
að stofna sitt eigið heimili.
Hún fékk lánuð húsgögn og
foreldrarnir aðstoðuðu hana
eins og gengur og gerist þegar
ungt fólk fer að búa sjálft. Að
flytjast úr föðurhúsum er
eðlileg þróun ílífi fólks, hvort
heldur er hjá fötluðum eða
ófötluðum."
Miklar framfarir
Halldóra Guðmundsdóttir
er hálfþrítug að aldri. Hún
starfar fimm daga vikunnar í
Hvestu, sem er vinnustaður
og hæfingarstöð í Bræðra-
tungu. Framfarirnar hjá henni
í vinnunni eftir að hún fluttist
áeigið heimili eru greinilegar.
Þegar hún kemur heim úr
vinnunni bíða dagleg heim-
ilisstörf. Hún stundarfélagslíf
eftir því sem heppileg tæki-
færi gefast. Eftir að hún komst
í kynni við körfuboltann hefur
hún fengið mikinn áhuga á
flestum íþróttum sem áhorf-
andi, bæði í sjónvarpi og jafn-
vel líka í útvarpi. Áður horfði
hún aldrei á sjónvarp og vildi
það ekki. Nú kveikir hún sjálf
á sjónvarpinu þegar hana lang-
ar til og slekkur aftur þegar
henni hentar.
Foreldrar Halldóru eru
hjónin DagbjörtTorfadóttirog
Guðmundur Halldórsson,
skipstjóri í Bolungarvík. Þau
segja frá dóttur sinni, ævi
hennar og högum.
Tengdi fjöl-
skylduna sainan
„Halldóra er mongólíti og
mjög þroskaheft af mongólíta
að vera. En hún villir á sér
sýn, vegna þess að hún fer
mjög vel með það sem hún á.
Hún er mjög kát þegar sá gáll-
inn er á henni og hrífur aðra
með sér. Það þykir öllum vænt
um hana sem eru í kringum
hana.
Það var auðvitað mikið áfall
þegar við vissum að Halldóra
var þroskaheft. Við gengum í
gegnum það eins og allir aðrir
að átta okkur á slíku. En Hall-
dóra gaf okkur strax ákaflega
mikið. Systkinin eru sex,
þannig að þetta var átta manna
fjölskylda. Og þegar hún var
komin í hópinn, yngst af syst-
kinunum, þá var það hún sem
tengdi þessa stóru fjölskyldu
saman. Það höfðu allir yndi
af henni. vegna þess að hún
gaf svo mikið af sér."
Baráttan við kerfið
„En við komumst fljótlega
að því vandamáli, sem við
vonum að sé nú á undanhaldi,
að kerfið svokallaða vildi ekki
taka við þessum börnurn.
Fyrst fór Halldóra á barna-
leikvöll hér í Bolungarvík.
Svo fluttum við til Ólafsvíkur
en þá fékk hún ekki inni á
leikvellinum þar, vegna þess
að forstöðukonan vildi ekki
taka hana og hafði uppi alls
konar afsakanir. Þá var Hall-
dóra fimm ára. En konur í
Ólafsvík bjóðast þá taka sín
börn af leikvellinum til að þar
verði pláss fyrir Halldóru.
Árangurinn varð sá, að for-
stöðukonan kemur og býður
okkur pláss fyrir Halldóru. Og
skemmst er frá því að segja,
að þessi forstöðukona reynd-
ist henni mjög vel.
Síðan byrjaði baráttan við
skólakerfið. Halldóra kemst á
skólaskyldualdur en skóla-
stjórinn í Ólafsvík segist ekki
geta tekið við henni. Hann
hafi ekki sérmenntað starfs-
fólk, skólinn sé í fjárþröng og
þar fram eftir götunum. Við
segjumst ekki vera að fara
fram á sérmenntað fólk, held-
ur einfaldlega að Halldóra fái
að umgangast önnur börn
þannig að hún einangrist ekki.
Þetta viðhorf fannst okkur að
skólastjórnendur og kennarar
skildu ekki. Þeir litu bara svo
á að hún lærði ekki neitt í
skóla. Við erum aftur á móti
sannfærð um að enginn hefur
meira gagn af skólavist en ein-
mitt fatlað barn. Fyrir börn
sem geta ekki tekið þátt í
venjulegum félagsskap og
leikjum er nauðsynlegt að fá
að umgangast venjuleg og
heilbrigð börn til þess að
vinna gegn einangrun og van-
metakennd.
Svo kom að því að við flutt-
urn aftur hingað til Bolungar-
vfkur og þá byrjaði sama stríð-
ið við skólastjórann hér. Hann
tekur málið til athugunar og
hugsar það í þrjár vikur. Þegar
loksins kemur svar, þá er það
svo vinsamlegt að hann kveðst
skulu taka við Halldóru hálf-
líma á dag. Þegar hann var
minntur á að það væru lands-
lög að hún væri skólaskyld
eins og önnur börn, þá voru
viðbrögðin þau sömu og í
Ólafsvík. Allir töluðu fallega
um að það ætti að gera allt
fyrir þessi börn, en þegar kom
að þeim sjálfum að fram-
kvæma, þá var allt í veginum.
Að vísu rey ndi aldrei á þetta
hér í Bolungarvík. Upp úr
þessu fór hún inn í Bræðra-
tungu við ísafjörð og í Grunn-
skólann á ísafirði. Þar byrjaði
sarna sagan og enn kom þessi
sama tugga: Við höfum ekki
sérmenntaðfólk. Þáhefurhún
verið níu eða tíu ára. En hún
fór þrátt fyrir allt í Grunn-
skólann á Isafirði, jafnframt
því sem hún var í sambýlinu í
Bræðratungu, og skólavistin
gekk ákaflega vel.“
Mótmælin
„En svo byrjuðu vandamál
í Bræðratungu. Halldóra er
svo mikið fötluð að hún getur
lítið tjáð sig. Hins vegar er
hún líkamlega hraust og lítur
hún ekki út fyrir að vera eins
mikil fötluð og hún er. I
Bræðratungu var hún farin að
vinna undir of miklu álagi,
sem hún varfarin að mótmæla
mjög sterkt, bæði með því að
skaða sjálfa sig og á fleiri
vegu. Þá var unnið eftir því
gamla kerfi, sem tíðkaðist
fyrrum bæði hér og erlendis,
að það átti að hegna þessum
börnum ef þau gerðu eitthvað
rangt, til dæmis með því að
loka þau inni í herberginu
sínu. Þetta skildi Halldóra
ekki. Hún hafði engan skiln-
ing á því að hún hefði gert
eitthvað rangt og tók hegn-
inguna sem árás á sig. Ef hún
borðaði ekki nógu fallega, þá
var tekinn af henni maturinn.
Svar hennar við því var að
gleypa í sig matinn til að missa
hann ekki. Þetta gekk svo
langt að það var orðið vanda-
mál hérnaáheimilinu hjáokk-
ur, þegar hún kom heim, að
hún var stöðugt að mótmæla
því að fara aftur inn í Bræðra-
tungu. Hún sagði í sífellu:
Ekki Bræðratungu, ekki
Bræðratungu!
Þá var hún alltaf heima hjá
okkur um helgar. Á þessu
tímabili fór henni mjög aftur
og við héldum að þarna væri
einhver geðveila að koma
fram. Þetta var komið í algert
óefni og hún var farin að vaka
allt upp í tvo sólarhringa hér
heima. Endirinn varð sá að
við fórunt með hana suður og
þar var gerð á hentii allsherjar
læknisfræðileg úttekt. Niður-
staðan varð sú, að Halldóra
væri heilbrigð á geðsmunum.
I hennar tilviki væri einungis
um afar mikla andlega skerð-
ingu að ræða en ekki neina
geðveiki."
Breytingar
„Þá var nýkomin til landsins
Salome Þórisdóttir, sem hafði
verið að ljúka námi í Banda-
ríkjunum, og henni var falið
að taka Halldóru að sér. Salo-
me gjörbreytti vinnubrögðun-
um frá því sem verið hafði.
Framfarirnar byrjuðu strax og
við sáum að Halldóru leið
miklu betur. Hún batt strax
mjög sterk bönd við Sallý,
eins og hún kallaði hana. Einn
þátturinn var sá að Halldóra
fékk að eiga meira líf út af
fyrir sig. Herbergið hennar
varð miklu frekar að heimili
sem hún átti sjálf og hún var
ekki eins mikið á sjálfri stofn-
uninni. Við vorum að sjálf-
sögðu afskaplega ánægð og
þótti dásamlegt þegar við
fundum hvað henni leið miklu
betur. Viðhorf hennar til
Bræðratungu breyttist og hún
varð allt önnur manneskja hér
heima.
S vo kemur að því að Laufey
Jónsdóttir stingur upp á því
að Halldóra fari í leiguíbúð á
Isafirði. Satt að segja vorurn
við hrædd við slíka breytingu
og óttuðumst að Halldóru færi
aftur á nýjan leik. En Laufey,
með sinni framtakssemi og
dugnaði og velvilja gagnvait
Halldóru, hún útskýrði þetta
allt rækilega fyrir okkur og
trúði því staðfastlega að Hall-
dóru myndi líða betur ef þetta
yrði gert. Síðan er unnið að
þessu bæði vel og skipulega.
Salome sagði okkur hvernig
þetta ætti að fara fram og það
er ákaflega lærdómsríkt.
Þetta var gert þannig, að
Halldóra var höfð nreð í öllu.
Hún varekki flutt, heldur flutti
hún sjálf. Á því tvennu er reg-
inmunur. Fyrst var henni sýnt
húsið að utan. Eftir nokkra
daga var byrjað að sýna henni
inn. Fyrst flutti hún einhvern
lítinn hlut inn í íbúðina og
síðan fór hún með eitthvað
fleira. Þetta var allt gert í ró-
legheitum. Laufey fylgdist
nreð öllu af lífi og sál og Inga
Guðmunds var ráðin til að sjá
um Halldóru.
Og það verðum við að
segja, að það var alveg sér-
stakt að fá þá stúlku. Inga
hefur gert allt af svo mikilli
innlifun og nærfærni. Hún
hefur lagt sjálfa sig svo mikið
í það sem hún hefur verið að
gera, að betur verður ekki gert.
Áhugi hennar var einstakur
og er enn. Hún hefur verið að
byggja upp heimili fyrir Hall-
dóru og með Halldóru og hún
er líka að byggja upp per-
sónuleika hennar. Eftir öll
þessi ár hefur Halldóra núna
tekið svo gífurlegum framför-
um, að það er með ólíkind-
um.“
Manneskja
en ekki hlutur
„Inga leggur á það megin-
áherslu, að Halldóra fái að
njóta sín sem manneskja en
sé ekki eins og einhver hlutur
í höndunum á starfsfólkinu.
Sem dæmi má nefna, að ein-
hverju sinni lítur Inga inn í
kæliskápinn hjá Halldóru, sér
að það vantar mjólk og segir:
Heyrðu, Halldóra, nú vantar
mjólk. Eigum við ekki að
kaupa mjólk? Nei, ég nenni
því ekki núna, svarar Hall-
dóra. Allt í lagi, segir Inga, þá
sláum við þessu bara upp í
kæruleysi og kaupum enga
mjólk. Svo daginn eftir, áður
en Halldóra fer í vinnuna, þá
vantar náttúrlega mjólkina. Þá
kveikir hún á perunni, slær á
lær sér og er alveg hneyksluð
á sjálfri sér og segir: Engin
mjólk, Halldóra!
Halldóra átti það til að vera
afbrýðisöm út í símann. Henni
líkaði það illa ef við vorum að
talaí síma. Eins ef Inga var að
tala í símann inni í íbúðinni
hjá Halldóru, þá líkaði henni
það ekki. Þá fann Inga upp á
MIÐVIKUDAGUR 19. JANÚAR 2000
9