Fjarðarfréttir - 01.12.1983, Qupperneq 10

10
FJARÐARFRÉTTIR .
„Ég óska Hafnfirðingum þess, að þeir geti
eignast St. Jósefsspítala og rekið hann"
— segir Helga Jónasdóttir, konan að baki lækninum, féiagsmála-
manninum og heiðursborgaranum, Bjarna Snæbjörnssyni
„Hjá Bjarna Snæbjörnssyni“.
Þessara orða minnast margir eldri
Hafnfirðingar, þegar þeir hringdu
til læknis síns Bjarna Snæbjöms-
sonar, stundum haldnir nokkrum
óróleika vegna veikinda barna
sinna eða annarra og vildu ná til
læknisins hið allra fyrsta. Röddina
að baki þessarra orða átti Helga
Jónasdóttir kona Bjarna Snæ-
björnssonar. Hún svaraði ávallt
rólega en oft varð hún að segja:
„Því miður læknirinn er ekki við“.
En þar við var ekki látið sitja.
Heldur var spurt hvað væri að og
hvort ekki væri hægt að taka skila-
boð og var það þegið. Létti fólki
við hið hlýja viðmót Helgu og ekki
brást að boðin kæmust til skila.
Fjarðarfréttir hittu Helgu að
máli og báðu hana um að segja
nokkuð frá því, sem fyrir hana
hafði borið á langri ævi. „Ég hefi
ekkifrá miklu að segja,, var hennar
fyrsta svar. Hún hefði haldið sig
við heimilisstörfin, þar hefði sitt
verksvið verið og nóg að gera og
ávallt hefði hún látið sitja í fyrir-
rúmi það sem nauðsynlegast var á
hverjum tíma. Hún hefði alist upp
við þau vinnubrögð og hún hefði
því átt létt með að aðlagast þeim og
fella sig inn í slíkt lífsmynstur.
uppvaxtarár
og heimahagar
Helga Jónasdóttir er fædd 21.
desember 1894, dóttir hjónanna
Guðnýjar Jónsdóttur og Jónasar
Þorvarðssonar útvegsbónda og
kaupmanns að Bakka í Hnífsdal.
„Já ég ólst upp á mannmörgu
heimili. Við vorum sjö systkinin
fimm systur og tveir bræður. En
það var fleira fólk á heimilinu,
einkum var það á sumrin þá voru
bæði kaupakonur og kaupamenn
og svo var alltaf tekið eitthvað af
unglingum, sem beðið var fyrir til
sumardvalar. Búið var ekki stórt og
erfiðleikar með túnræktina vegna
vatnsaga undan fjallinu, sem bær-
inn stóð undir og svo var jarðvegur
grýttur. Mörg vor var búfræðingur
ráðinn til þess að bæta túnið. En
nauðsynlegt var talið að stunda sjó-
inn jafnframt, enda aðstaða til þess
góð“.
Nám og starf
Eins og títt var á þeim tíma fóru
börnin strax að vinna og aldur
leyfði. En hugsað var til mennta.
Helga fór í unglingaskóla á ísa-
firði, en þá var skólastjóri þar
Bjarni Jónsson síðar dómkirkju-
prestur í Reykjavík. Árið 1910 hélt
Helga ásamt Elísabetu systur sinni
til Reykjavíkur til náms í Kvenna-
skólanum. Sjóleiðin var þá eini
ferðamöguleikinn og var viðkoma
á flestum höfnum svo að ferðalagið
tók langan tíma. Helga hafði feng-
ið það góða undirstöðumenntun og
var það vel að sér að henni var ráð-
lagt að setjast í 4. bekk Kvenna-
skólans og lauk hún þaðan burt-
fararprófi vorið 1911. IngibjörgH.
Bjarnason var þá skólastjóri
Kvennaskólans. Hún fylgdist mjög
vel með nemendum, var nokkuð
ströng en raungóð og virt af nem-
endum sínum.
Eftir námið í Kvennaskólanum
tók Helga að sér að kenna börnum
tveggja bræðra í Hnífsdal. Börnin
voru mörg og á mismunandi aldri.
Kennt var á heimili annars bróður-
ins. Þessi kennsla var undirbúning-
ur undir barnaskólanám, sem byrj-
aði seinna þá en síðar varð. Öll
Páll Daníelsson tók þetta viðtal við Helgu fyrir Fjarðarfréttir. Hér rabba
þau saman eftir að hafa farið yfir handritið í sameiningu.
vildu börnin vera með í skólanum
og voru námfús. Það varð að láta
hvern nemanda hafa verkefni við
sitt hæfi. Sum gátu aðeins rissað á
blað á meðan önnur skrifuðu, lásu
eða skiluðu námsefni.
Síðar réðist Helga til verslunar-
starfa hjá Braunsverslun á ísafirði.
Sami aðili rak verslun í Reykjavík
og þangað var Helga látin fara til
þess að fá þjálfun í innanbúðar-
störfum áður en hún byrjaði störf á
ísafirði. Vann hún i versluninni í
þrjú ár.
Árið 1917 réðist hún kennari við
barnaskólann í Hnífsdal og kenndi
þar einn vetur, síðan var hún kenn-
ari næstu tvo vetur á ísafirði.
Haustið 1920 hélt Helga til Kaup-
mannahafnar til ársnáms við Kenn-
araháskólann þar, en kennarar áttu
möguleika á slíku framhaldsnámi.
Kvennaskólaprófið veitti ekki
kennararéttindi en með þessu fram-
haldsnámi var úr því bætt. Að
loknu prófi 1921 átti hún vísa kenn-
arastöðu á ísafirði, en af því varð
ekki að hún tæki þá stöðu.
FlUSt tíl
Hafnarfjardar
Bjarni Snæbjörnsson læknir var þá
sestur að í Hafnarfirði og hafði
komið sér upp lækningastofu. Það
var því mat þeirra að grundvöllur
væri orðinn fyrir heimilisstofnun.
En á þeim tíma var lítið um að fólk
stofnaði heimili á meðan á námi
stóð og án þess að hafa nokkra
tryggingu fyrir atvinnu. Þau Helga
og Bjarni gengu í hjónaband 19.
nóvember 1921 og fengu þá leigt í
Akurgerði og þar voru þau í tvö ár.
„Það var strax á áætlun að
byggja hús, sem væri bæði til
íbúðar og fyrir lækningastofu.
Bjarni hafði keypt lóðina Kirkju-
veg 5, þar sem áður stóð Oddsbær.
Svæði þetta var þá óskipulagt og
því nokkur vandi á höndum varð-
Helga Jónasdóttir.
ibúðarrýmið, sem minnkaði, því
lækningastofan þurfti sitt rými.
Rishæðin var ekki innréttuð strax
svo að skipta varð hæðinni á milli
íbúðar og lækningastofu. Hún
samanstóð af biðstofu, áhalda- og
aðgerðaherbergi og viðtals-
herbergi. íbúðin var aftur á móti
ekki rýmri en það að sofa varð í
borðstofunni. í húsið var flutt 1923
en það var ekki fyrr en 1929, sem
hægt var að flytja á efri hæðina,
því hún hafði verið leigð út til þess
að létta undir með afborganir af
húsinu.
í önn dagsins
Það var ekki ákjósanlegt sambýli
að hafa lækningastofuna við hlið
sér. Þegar börnin stækkuðu þurfti
að gæta þess vel, að læknirinn
hefði vinnufrið og fólk yrði ekki
fyrir óiiæði. Við þetta þurfti að búa
í 25 ár eða þar til læknisstofan var
flutt í húsið að Kirkjuvegi 4, sem
Jónas sonur okkar byggði 1948-49.
Eftir að St. Jósefsspítali tók til
starfa var Bjarni þar á morgnana en
andi bygginguna. Guðjón Samúels-
son arkitekt teiknaði. En þá kom
babb í bátinn. Húsið þótti of stórt.
Bankinn vildi ekki lána út á svo
stórt hús í Hafnarfirði. Varð nú að
teikna húsið að nýju og smækka
það. Hafði það mikil áhrif á
Það var ekki vanþörf á að fá
aukið húsrými, því þrengsli voru
mikil, öll börnin, fimm, voru þá
fædd og jafnan hafði ég stúlkur
mér til hjálpar við neimilsistörfin
og hugsa ég með hlýhug til þeirra
allra segir Helga. Það var nóg að
gera í sambandi við heimilisstörfin
en auk þess þurfti að halda lækn-
ingastofunni hreinni. Það voru
mikil þægindi, að það var miðstöð
í húsinu og mun það hafa verið eitt
af fyrstu húsunum, sem byggð voru
með slíkum þægindum og senni-
lega hafa ekki margir kunnað til
verka í sambandi við miðstöðvar-
lagnir því fenginn var norskur
maður til þess að fylgjast með
uppsetningu. Þá má geta þess að
faðir Bjarna, Snæbjörn, sem var
steinsmiður, hjálpaði til við bygg-
inguna og m.a. klappaði hann
grjót, sem nota þurfti í tröppur og
var það fengið uppi í Ásfjalli.
Foreldrar Bjarna byggðu síðar hús
ekki langt frá og fluttu til Hafnar-
fjarðar og var notalegt að hafa þau
í nágrenninu.
Fjölskyldan talið frá vinstri: Snæbjörn, Bjarni, Fríða, Bjarni, Jónas, Helga og Kristjana..
Hér er Bjarni Snæbjörnsson, fyrsti
yfirlæknir St. Jósefsspítala, með
son sinn Jónas í fanginu, en Jónas
er núverandi yfirlæknir spítalans.
kl. 11 hafði hann viðtalstíma og
stóð hann eins lengi og þurfti.
Síðan voru vitjanir út í bæ og við-
talstími aftur kl. 6, sem stundum
stóð fram til kl. 8, og æði oft vitj-
anir eftir það. Vinnudagurinn var
því langur.
Það varð því ekki hjá því komist
að setja sér ákveðnar skorður. Lítill
tími var til þess að stunda skemmt-
anir, enda sjaldan farið út. Annað
var mikilvægara. Og á meðan ekki
voru teknar upp vaktir, sem læknar
í bænum skiptu með sér, var ekki
auðvelt að víkja sér frá, því að
símanum þurfti að svara og taka
skilaboð til læknisins.
En oft gat verið óvíst hvenær
Bjarni kæmi heim. Einkum var það
þegar hann var sóttur suður með
sjó. Fólk frétti af því og þá var setið
fyrir honum og hann fenginn til
þess að koma við. Var þá staðin
vakt á bæjum, jafnvel uppi á hús-
þökum, til þess að fylgjast með
ferðum bílsins. Allt þetta tafði. Og
þá var tíðum litið út um gluggann,
því á ljósatíma sást þegar bíll kom
yfir Hvaleyrarholtið og ekki var
meira um bílferðir þá en það, að oft
rættist sú von að það væri bíll
Bjarna, sem til sást.
En það þótti mér verst, þegar
hann kom heim þreyttur eftir langt
ferðalag að þurfa að flytja honum
skilaboð um veikindi og hann
þurfti að fara aftur út í vitjanir. En
Bjarni hafði mikið vinnuúthald og
ég held að það hafi oft gert gæfu-
muninn, að hann ók ekki bílnum
sjálfur heldur fékk mann til þess að
aka. Gat hann þá slappað af á leið-
inni. En innanbæjar notaði hann
reiðhjól og stundum út fyrir bæinn
líka“.
Helga minntist þess hvað Bjarni
var ánægður, þegar sjúkrahús St.
Jósefssystra tók til starfa árið 1926.
Var hér nánast um byltingu að
ræða í aðstöðu til lækninga. Og
hún sagðist óska Hafnfirðingum
þess, að þeir gætu eignast sjúkra-
húsið og rekið það. Starf systranna
hefði verið ómetanlegt.
„Læknastarfið var alla tíð
númer eitt hjá Bjarna“ sagði
Helga. „Þótt hann væri mikill
félagsmálamaður og hann hefði
áhuga á að leysa úr svo mörgum
vanda samfélagsins, sem hann m.a.
kynntist í læknisstarfinu, þá mat
hann það miklu meira. Aldrei vildi
hann neina viðhöfn í sambandi við
það þótt hann bæri hærri hlut í
kosningum. Ég minnist þess einu
sinni, að ég var í Reykjavík og kom
• á bifreiðastöð Steindórs til að fá
bílfar, að þá var sagt við mig þú
verður að flýta þér heim það er búið
að kjósa Bjarna á þing.