Fréttablaðið - 09.03.2021, Side 60

Græjur voru tískugjöfin
Þegar nálgaðist síðustu aldamót
fór að bera á því að fólk fengi
hljómflutningstæki og á 10. ára-
tugnum hefur það líklega verið ein
algengasta fermingargjöfin sem
börn fengu frá foreldrum sínum.
Kona fermd árið 1978 segist hafa
fengið hljómflutningssamstæðu
frá foreldrum sínum og húsgagn
undir hana. „Þetta var stærsta
gjöfin í mínum augum og átti
ég hljómflutningssamstæðuna
í 31 ár og á ég ennþá húsgagnið,“
skrifar hún. Kona fermd níu árum
síðar, eða árið 1987, skrifar: „Frá
foreldrum mínum fékk ég „græjur“
sem á þeim tíma voru tvöfalt kas-
ettutæki og útvarp.“ Kona fermd
árið 1993 segir að hljómflutnings-
tæki hafi verið tískugjöfin frá
foreldrum þegar hún fermdist,
það er því ljóst að einhvers konar
hljómflutningstæki voru lengi
ofarlega á vinsældalistanum.
Því miður hafa ekki verið sendir
spurningalistar til þeirra sem
fermdust eftir síðustu aldamót
en það er þó ljóst að unglingar í
dag fá öðruvísi gjafir en unglingar
fyrir 100 árum eða 50 árum. Helga
segist hafa spurt aðeins í kringum
sig og segir það helsta sem sé nefnt
vera tölvur og peningar.
„Það væri þó gaman að fá
þennan grun staðfestan, svo Þjóð-
minjasafnið hefur opnað aftur
fyrir svörun á spurningaskrá um
fermingar og ungmennavígslur,
og eru öll þau sem hafa fermst á
síðustu árum sérstaklega hvött til
að svara skránni,“ segir hún.
Fyrir áhugasama má finna spurn-
ingalistana og svörin við þeim á
sarpur.is og á heimasíðu Þjóð-
minjasafnsins, thjodminjasafn.is.
leið sá dagur að ekki væri settur
hnakkur á hest, bæði til snúninga,
smalamennsku og ferðalaga.“
Gasalega flott mubla
Þegar leið á öldina fóru að sjást
fleiri gjafir eins og reiðhjól, skrif-
borð og skatthol.
Kona fermd árið 1964 skrifar:
„Ég fékk úr frá foreldrum mínum,
dálítið af skartgripum, hárþurrku
og eitthvað af peningum sem
notaðir voru til að kaupa skatthol
(gasalega flott mubla sem var
kommóða, skrifborð og ekki síst
snyrtiborð (undir borðplötunni
sem hægt var að lyfta upp). Ein-
hverjar fleiri gjafir fékk ég svo sem
bók (Ísl. þjóðhætti), vekjaraklukku
og eitthvað fleira.“
Peningagjafir virðast hafa verið
algengar alla síðustu öld líkt og
í dag og lesa má úr svörunum að
eitthvað hafi verið um meting milli
krakka um upphæðina.
„Ég minnist þess að hafa verið
spurður og spurt aðra: Hvaða gjafir
fékkstu? Og svo: Hvað fékkstu
mikið í peningum? Það þótti
skipta allmiklu máli, en auðvitað
fengu þeir mest sem áttu flest
skyldmennin. Það var semsagt
mikilvægt að vera af fjölmennri
ætt,“ skrifar maður fermdur árið
1963.
Maður fermdur árið 1944 segist
hafa fengið 30 krónur í fermingar-
gjöf sem honum þóttu mikil auð-
æfi á sínum tíma. Kona fermd árið
1938 segir líklegt að ömmubróðir
hennar hafi gefið henni stærstu
gjöfina, tvær krónur. „Hann gaf
mér aleigu sína,“ skrifar hún en
samtals fékk hún 110 krónur í
fermingargjöf sem hún segir að
hafi þótt mikið.
Sandra Guðrún
Guðmundsdóttir
sandragudrun@
frettabladid.is
Fermingartilboð
SMÁRATORGI | KRINGLAN | GLERÁRTORGI | LINDESIGN.IS
ÍSLENSK HÖNNUN
Hefðir í kringum fermingar hafa
breyst mikið á síðustu öld og
halda áfram að breytast. Ferm-
ingargjafir tíðkuðust alla 20.
öldina en það sem var á óskalista
fermingarbarna um 1900 kæmist
líklega ekki á lista nútímabarna.
Þjóðminjasafnið sendi út spurn-
ingalista til hóps fólks árið 1983 og
aftur árið 2011 þar sem meðal ann-
ars var spurt um ferminguna. Elsta
fólkið sem svaraði spurningunum
var fætt í lok 19. aldar en fermdist
snemma á þeirri 20., en nýjustu
svörin eru frá fólki sem fermdist
snemma á 10. áratug síðustu aldar.
Helga Vollertsen, sérfræðingur
í munasafni hjá Þjóðminjasafni
Íslands, segir listana hafa verið
senda út fyrst og fremst til að safna
frásögnum um tíma sem eru að
hverfa. „Hugmyndin er að geyma
vitneskju til að hægt sé að nota
hana í rannsóknir,“ útskýrir hún.
Alveg frá því snemma á síðustu
öld og lengi fram yfir miðja öld
virðast úr hafa verið algengasta
fermingargjöfin miðað við lauslega
skoðun á svörunum við spurninga-
listunum. Einnig var eitthvað um
að fá hnakk eða söðul í fermingar-
gjöf snemma á 20. öld og eins voru
passíusálmar, sálmabækur, skart-
gripir og ermahnappar gjafir sem
margir mundu eftir að hafa fengið.
Sum nefndu að fötin sem þau
fengu hefðu verið fermingargjöf,
enda var það ekki á hverjum degi
sem unglingar fengu ný föt.
Kona sem fermdist 1906 svarar
svo: „Ég fékk heilan söðul í ferm-
ingargjöf. Maður fór allt ríðandi á
þessum tíma. Svo fékk ég brjóstnál
og armband, svo voru fötin sem
ég fékk náttúrlega fermingargjafir
líka.“
Kona fermd 1918 segist hafa
fengið úr með silfurfesti og átta
fermingarkort og var hún mjög
ánægð með þær gjafir. Að fá bæði
úr og hnakk í fermingargjöf virðist
hafa verið algengt lengi í sumum
sveitum miðað við svör manns
sem fermdist árið 1939. Hann segir:
„Á mínu heimili voru tvær gjafir
og ekkert annað. Þessar gjafir voru
úr og hnakkur, hvort tveggja dýrar
gjafir á þeirrar aldar mælikvarða.
Að sama skapi voru þetta nauðsyn-
legir gripir fyrir vaxandi strit-
vinnumann.“ Seinna bætir hann
við: „Ég veit ekki hvernig það var
á öðrum bæjum en hef spurnir af
því að úr voru gefin í fermingar-
gjöf árið 1907 svo ef til vill var það
gamall siður í sveitinni að gefa úr
og hnakk og jafnt stúlkum sem
drengjum. Gjafirnar voru ómiss-
andi stritandi unglingum. Varla
Ömmubróðir gaf aleiguna, tvær krónur
Helga Vollertsen er sérfræðingur
hjá munasafni Þjóðminjasafns
Íslands. Safnið hefur safnað upp-
lýsingum um fermingar Íslendinga
fyrr og nú. FRÉTTABLAÐIÐ/ERNIR
Úr virðast hafa verið vinsæl gjöf frá
foreldrum til fermingarbarna allt
frá því snemma á 20. öld.
Segulbandstæki
með útvarpi
voru vinsæl gjöf
á 8. og 9. ára-
tugnum. FRÉTTA-
BLAÐIÐ/GETTY
Skatthol, sem
voru allt í senn
kommóða,
skrifborð og
snyrtiborð,
voru vinsæl gjöf
til fermingar-
barna á 7. ára-
tugnum.
Ég fékk heilan
söðul í fermingar-
gjöf. Maður fór allt
ríðandi á þessum tíma.
Svo fékk ég brjóstnál og
armband og svo voru
fötin sem ég fékk náttúr-
lega fermingargjafir líka.
Kona fermd 1906
FERMINGAR36 kynningarblað 9. mars 2021 ÞRIÐJUDAGUR