Morgunblaðið - 10.04.2021, Qupperneq 22

22 UMRÆÐAN
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 10. APRÍL 2021
Atvinnuhúsnæði í 230 Reykjanesbæ
Nánari upplýsingar á skrifstofu s. 420 6070 eða eignasala@eignasala.is
100 m2ásamt
40 m2millilofti
85 m2ásamt
uþb. 30 m2millilofti
Grófin 17 Grófin 13c
Jóhannes Ellertsson
Löggiltur fasteignasali – s. 864 9677
Júlíus M Steinþórsson
Löggiltur fasteignasali – s. 899 0555
Verð 25.600.000 Verð 19.800.000
E
inn kynngimagn-
aðasti kaflinn í
Grettis sögu er
frásögnin af við-
ureign söguhetjunnar og
draugsins Gláms. Grettir ligg-
ur í fleti sínu og skynjar mik-
inn gauragang fyrir utan bæ-
inn. Þótt lesandann gruni
ýmislegt er honum haldið í
óvissu um hvað er á seyði.
„Var þá farið upp á húsin og
riðið skálanum og barið hæl-
unum svo að brakaði í hverju
tré. Það gekk lengi. Þá var
farið ofan af húsunum og til
dyra gengið.“ Málfræðibragð-
ið sem hér er beitt er þol-
mynd; eitt helsta hlutverk
hennar er að beina athyglinni
frá geranda einhvers verkn-
aðar.
Svo er skipt úr þolmynd í
germynd í miðri málsgrein:
„Og er upp var lokið hurðunni
(þolmynd) … sá Grettir (ger-
mynd) að þrællinn rétti inn
höfuðið.“ Við vitum ekki hver
er að koma – þolmyndin felur
gerandann – en þegar dyrnar
hafa verið opnaðar sér Grett-
ir, og við þar með líka, hver
það er.
Draugurinn mjakast inn og „sá að hrúga nokkur lá í sætinu og ræður nú
innar eftir skálanum og þreif í feldinn stundar fast“. Grettir tekur hraust-
lega á móti og þeir „kipptu nú í sundur feldinum í millum sín“. Nokkurri
furðu gegnir að hér er sagt frá „upplifun“ draugsins: „Glámur leit á slitrið er
hann hélt á og undraðist mjög hver svo fast mundi togast við hann.“ Aft-
urgangan lætur til skarar skríða og átökin harðna allhressilega: „Gengu þá
frá stokkarnir og allt brotnaði það sem fyrir varð.“ Viðbragð Grettis, frá
sjónarhorni sögumanns, er að „hann hleypur sem harðast í fang þrælnum
og spyrnir báðum fótum í jarðfastan stein er stóð í dyrunum“. Þá fáum við
aftur innsýn í skynjun Gláms: „Við þessu bjóst þrællinn eigi.“ Enn er draug-
urinn hissa! Hann hafði reynt að draga Gretti að sér – „og því kiknaði Glám-
ur á bak aftur og rauk öfugur út á dyrnar svo að herðarnar námu af dyrið og
rjáfrið gekk í sundur, bæði viðirnir og þekjan frerin, féll svo opinn og öfugur
út úr húsunum en Grettir á hann ofan“. Ef viðureignin væri sýnd í teikni-
myndasögu stæði hér „Búmm! Krass!“
Þá er skipt yfir í vítt sjónarhorn úti undir berum himni, alveg eins og í
bíómynd: „Tunglskin var mikið úti og gluggaþykkn. Hratt stundum fyrir en
stundum dró frá.“ Síðan er dregin upp óhugnanleg lýsing: „Nú í því er
Glámur féll rak skýið frá tunglinu en Glámur hvessti augun upp í móti.“
Loks er vísað í Gretti sem heimild, væntanlega til að vekja samlíðan lesand-
ans með söguhetjunni: „Og svo hefir Grettir sagt sjálfur að þá eina sýn hafi
hann séð svo að honum brygði við.“ Glámsaugun áttu eftir að fylgja honum
æ síðan.
Í þessum kafla er listilega tvinnað saman sjónarhorni alviturs sögumanns
og Grettis – og við fáum m.a.s. innsýn í skynjun hinnar sænskættuðu aftur-
göngu. Að auki er brugðið upp ópersónulegu sjónarhorni þar sem beitt er
ósköp hversdagslegu en áhrifaríku bragði úr málfræðinni – þolmynd – til að
fela gerandann og skapa þannig dulúð og óhugnað í aðdraganda átakanna.
Þórhallur Eyþórsson
tolli@hi.is
Tungutak
Grettir, Glámur
og þolmynd
Glámur Teikning eftir Halldór Pétursson.
Í
þá góðu gömlu daga töldum við Heimdellingar
okkur vita að leiðtogi okkar, Bjarni heitinn
Benediktsson, teldi að þýðing Morgunblaðsins
fyrir Sjálfstæðisflokkinn væri aðallega sú að
blaðið hefði svo mikil áhrif á andrúmsloftið í samfélag-
inu.
Jafnframt töldum við okkur vita hver mælistika hans
væri á það andrúmsloft – þ.e. hve margir tækju ofan
fyrir honum þegar hann gengi úr stjórnarráðshúsinu
yfir í Alþingi.
Þótt margt hafi breytzt og lítið sé um hatta, sem
teknir eru ofan fyrir ráðamönnum á förnum vegi, er
það þó góð aðferð að hlusta eftir því hvernig fólk talar
til að átta sig á hvernig landið liggur í pólitíkinni og
taka mark á því.
Og sé það gert á Sjálfstæðisflokkurinn við ímynd-
arvanda að stríða.
Það er mjög útbreidd skoðun að fiskveiðikvótinn hafi
leitt til stórvaxandi
ójöfnuðar og Sjálfstæðisflokknum kennt um. Hann er
talinn helzta vígi margvíslegra sérhagsmuna. Það er al-
rangt en því er aldrei mótmælt
af talsmönnum Sjálfstæðisflokks-
ins.
Veruleikinn er sá, að framsal
kvótans var gefið frjálst af
vinstristjórn Framsóknar, Al-
þýðuflokks og Alþýðubandalags
án þess að taka upp auðlinda-
gjald um leið. Þetta var senni-
lega mesti tilflutningur eigna á
Íslandi frá siðaskiptum. Tals-
menn Sjálfstæðisflokksins hafa
ekki séð ástæðu til að leiðrétta þennan misskilning.
Fleiri vísbendingar eru um erfiða stöðu Sjálfstæð-
isflokks í aðdraganda kosninga. Fyrr á þessu ári voru
birtar tvær fréttir sem valda áhyggjum. Önnur var sú,
að ef kosið yrði til borgarstjórnar nú mundi flokkurinn
tapa einum fulltrúa í borgarstjórn. Hin var könnun á
vinsældum ráðherra, sem benti til þess að ráðherrar
flokksins ættu undir högg að sækja.
Það er tilhneiging til þess í Valhöll og víðar að yppta
öxlum yfir slíkum fréttum en það er misskilin afstaða.
Þær segja sína sögu.
Þegar saman fara vísbendingar af þessu tagi og hins
vegar heimildir um, að Framsóknarflokkurinn sé að
taka eina af sögulegum beygjum til vinstri, er nokkuð
ljóst að það stefnir í vinstristjórn að loknum kosningum
í haust.
Ein af ástæðunum fyrir því að það veldur áhyggjum
er sú að ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsókn-
arflokks skildi illa við aðildarumsóknina að ESB. Hún
var ekki dregin formlega til baka heldur skilin eftir í
skúffu sem veldur því að það er auðveldara að end-
urvekja hana.
Þótt Framsóknarflokki Sigurðar Inga sé treystandi í
þeim málum er aldrei að vita hvað gerist þegar annar
stjórnarflokkur, Samfylkingin, leggur ofuráherzlu á
slíkt mál.
Verkefni Sjálfstæðisflokksins næstu mánuði eru því
mörg. Í fyrsta lagi þarf flokkurinn að koma því ræki-
lega til skila hvaða flokkar það voru sem afhentu út-
gerðinni gífurlega fjármuni með framsali kvótans. Í
öðru lagi þarf það að koma skýrt fram, að það var
Sjálfstæðisflokkurinn sem hafði forystu um að gera til-
lögur auðlindanefndar að sínum. Þetta eru grundvall-
aratriði þótt þau þýði ekki að Sjálfstæðisflokkurinn hafi
hreint borð þegar kemur að sameign þjóðarinnar.
Það er auðvitað löngu kominn tími til að stjórn-
málaöflin standi við það í raun, sem fært hefur verið í
lög, að fiskimiðin séu sameign þjóðarinnar. Það gerðist
að vísu ekki fyrr en þingmaður hafði hringt í LÍÚ og
spurt hvort það væri í lagi að setja slík ákvæði í lög. Sá
þingmaður var ekki úr Sjálfstæðisflokknum.
Loks er ljóst að Evrópumálin verða lykilatriði í kosn-
ingunum. Þar verður stefna
Sjálfstæðisflokksins að vera skýr
og ekkert miðjumoð af því tagi
sem flokkurinn leyfði sér að hafa
uppi í umræðum um orkupakka
3.
Í EES-samningunum eru skýr
ákvæði sem heimila aðildarríkj-
unum að segja hingað og ekki
lengra. Frambjóðendur þurfa að
tala skýrt í kosningabaráttunni
um það hvort þeir eru tilbúnir til
að standa á þeim samningsbundna rétti.
Það er ljóst að Evrópusinnar eru að sækja í sig veðr-
ið. Þeir boða enn aðild að ESB. Í mörg undanfarin ár
hefur verið alveg skýrt hvað ESB er. Það er aðferð til
þess að losna við lýðræðið og tryggja völd umboðs-
lausra og andlitslausra embættismanna.
Milovan Djilas skrifaði fræga bók um Hina nýju
stétt, þar sem hann lýsti því hvað gerðist í ríki Títós
þegar embættismenn og starfsmenn Kommúnista-
flokksins tóku völdin. Slíkt stjórnarfar er að ryðja sér
til rúms í Evrópu. Og það er kannski ekki mikill munur
á þeim stjórnarháttum og voru í þriðja ríkinu.
Í kosningunum í haust þarf að kveða niður boðskap
ESB-sinna sem vilja í raun gera Ísland að litlum
áhrifalausum hreppi í Evrópu.
Sjálfstæðisflokkurinn þarf að endurheimta sinn fyrri
styrk til þess að geta stöðvað þetta lið sem sér enga
ástæðu til að þessi litla þjóð ráði sér sjálf.
Um síðustu tilraun til þess má lesa í miklu ritverki
Guðjóns Friðrikssonar um Alþýðuflokkinn í 100 ár.
Það er nánast ótrúlegt að það skuli þurfa að heyja
þessa baráttu aftur og aftur.
En þeir sem kunna að efast um það ættu að kynna
sér ótrúlegan málflutning talsmanna Viðreisnar að und-
anförnu.
Fyrr á árum skipti máli að útiloka vinstristjórnir
vegna varnarmála.
Nú skiptir það máli vegna sjálfstæðis Íslands.
Í kosningunum í haust þarf
að kveða niður boðskap ESB-
sinna sem vilja í raun gera
Ísland að litlum áhrifalaus-
um hreppi í Evrópu.
Af innlendum
vettvangi …
Styrmir Gunnarsson
styrmir@styrmir.is
Ímyndarvandi Sjálfstæðisflokks
Finnskur kennari við Háskólanná Akureyri, Lars Lundsten að
nafni, skrifaði fyrir skömmu grein í
Hufvudstadsbladet í Helsinki um,
að Ísland væri spilltasta landið í
hópi Norðurlanda. Ég svaraði í
blaðinu 7. apríl og benti á, að heim-
ild hans væri hæpin. Hún væri al-
þjóðleg spillingarmatsvísitala, en
eins og fram hefur komið op-
inberlega, hefur einkunn Íslands
samkvæmt henni aðeins lækkað
vegna þess, að tveir íslenskir mats-
menn, Grétar Þór Eyþórsson (sam-
kennari Lundstens á Akureyri) og
Þorvaldur Gylfason, hafa metið Ís-
land niður nokkur síðustu ár án
sýnilegrar ástæðu.
Ég benti einnig á, að venjuleg
merki víðtækrar stjórnmálaspill-
ingar væri ekki að sjá á Íslandi. Hér
væri velmegun meiri og almennari
en víðast hvar annars staðar og
tekjudreifing jafnari, jafnframt því
sem Ísland teldist friðsælasta land í
heimi og með minnstu glæpatíðni.
Í svari sínu í sama tölublaði gerði
Lundsten aðeins eina efnislega at-
hugasemd. Hún var, að ég segði
Samherja ranglega hafa verið sýkn-
aðan í sakamáli vegna gjaldeyris-
mála. Dómstólar hefðu ekki fellt
efnislegan úrskurð í málinu. Laga-
heimild hefði skort til þess.
Auðvitað er þessi athugasemd
Lundstens fjarstæða. Menn og
fyrirtæki verða einmitt ekki sak-
felld, nema til þess sé lagaheimild. Í
réttarríki ráða lögin, ekki menn-
irnir. Með dómi Hæstaréttar 8. nóv-
ember 2018 var stjórnvaldssekt,
sem Seðlabankinn hafði lagt á Sam-
herja, numin úr gildi. Embætti sér-
staks saksóknara hafði áður fellt
niður meginþætti málsins gegn
fyrirtækinu og látið svo um mælt í
bréfi til þess, að það hefði lagt sig
fram „af kostgæfni“ að fylgja sett-
um reglum um gjaldeyrisskil, en um
það snerist málið. Embætti skatt-
rannsóknarstjóra, sem hafði líka
skoðað málið, hafði ekki talið ástæðu
til aðgerða. Mér er ekki ljóst, hvað
Lundsten gengur til með þessari
árás í erlendu blaði á eitt öflugasta
útflutningsfyrirtæki landsins.
Athugasemdir og leiðréttingar vel þegnar
Hannes H. Gissurarson
hannesgi@hi.is
Fróðleiksmolar úr sögu og samtíð
Rangfærslur
í Finnlandi