Morgunblaðið - 02.04.2022, Side 24

Umferðarslys árið 2021
Fjöldi slysa eftir mánuðum
Slasaðir og látnir eftir
vegfarendahópum árið 2021
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
Lítil meiðsli Alvarleg slys Banaslys
Í fólksbílum 58% Í hópferðabílum 3%
Í sendi- og vörubílum 6% Á léttum
bifhjólum 1% Á þungum bifhjólum 2%
Á reiðhjólum og rafhjólum 21%
Fótgangandi 6% Aðrir 3%
H
ei
m
ild
:S
am
gö
ng
us
to
fa
jan. feb. mars apríl maí júní júlí ágúst sept. okt. nóv. des.
Slasaðir og
látnir alls
1.162
SVIÐSLJÓS
Höskuldur Daði Magnússon
hdm@mbl.is
S
lysum fjölgaði til muna í
umferðinni í fyrra. Í nýrri
skýrslu Samgöngustofu
um umferðarslys á síðasta
ári kemur fram að umferð hafi auk-
ist að nýju eftir kórónuveiruárið
2020. Það ár hafi virst eins og þjóð-
in væri einhuga um að komast í
gegnum heimsfaraldurinn en „árið
2021 er eins og þolinmæðin hafi
verið á þrotum. Slysatölur rjúka
upp aftur og eins má merkja tölu-
verðan mun á hegðun og viðhorfi til
hins verra í nýjustu könnun Sam-
göngustofu á aksturshegðun al-
mennings,“ eins og það er orðað í
skýrslunni.
Níu manns létust
í umferðinni
Skráð slys og óhöpp í umferð-
inni í fyrra voru alls 6.458 en voru
5.504 árið 2020. Alls létust níu í um-
ferðinni og fjölgaði um einn á milli
ára. „Alvarlega slösuðum fjölgar
talsvert, úr 149 í 199 og fjölgar því
látnum og alvarlega slösuðum úr
157 í 208 eða um 32% á milli ára,“
segir í skýrslunni. Lítið slösuðum
fjölgar einnig, úr 858 í 954, og fjölg-
ar því slösuðum og látnum úr 1.015
í 1.162 eða um 14%.
Þeim sem slasast vegna ölvun-
araksturs fjölgaði milli ára. Árin
2019 og 2020 voru þeir umtalsvert
færri en árin þar á undan en í fyrra
versnaði staðan að nýju. Alls slös-
uðust 50 manns vegna ölvunarakst-
urs, 35% fleiri en árið 2020. Alvar-
lega slösuðum og látnum vegna
ölvunar undir stýri fækkar hins
vegar talsvert, úr 11 í 5 og lést eng-
inn þeirra.
Sprengja í slysum á
rafmagnshlaupahjólum
Tölur um þá sem slösuðust á
reiðhjólum og rafhjólum endur-
spegla vel þá miklu fjölgun sem
hefur orðið á rafhjólum síðustu ár.
Alls slösuðust 241 á reiðhjóli eða
rafhjóli í fyrra samanborið við 164
árið 2020. Nemur aukningin 47%.
Þegar rýnt er nánar í tölur um
þessi slys kemur í ljós að þeim sem
slösuðust á reiðhjóli fækkar um
13% milli ára en þeim sem slös-
uðust á rafmagnshlaupahjólum
fjölgaði úr 35 árið 2020 í 131 í fyrra.
Sú aukning nemur 274%.
Flest slys og óhöpp verða á
gatnamótum Miklubrautar og
Grensásvegar. Þar á eftir koma
annars vegar gatnamót Miklubraut-
ar og Kringlumýrarbrautar og hins
vegar hringtorgið í Hafnarfirði þar
sem mætast Flatahraun, Fjarð-
arhraun og Bæjarhraun. Fjórðu
slysamestu gatnamótin er svo
hringtorg þar sem mætast Reykja-
nesbraut, Lækjargata og Hlíð-
arberg í Hafnarfirði en þar á eftir
koma gatnamót Háaleitisbrautar og
Miklubrautar sem og gatnamót
Hringbrautar og Njarðargötu. Ut-
anbæjar verða flest slysin á helstu
stofnleiðum út frá höfuðborg-
arsvæðinu enda er umferðin mest
þar.
Umferðarslysum
fjölgar umtalsvert
24
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 2. APRÍL 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Bullur eru víð-
ar við völd
en í Rúss-
landi. Afganistan
hefur verið í frjálsu
falli frá því taliban-
ar tóku völdin eftir
sneypulega brottför
Bandaríkjamanna. Efnahags-
lífið er í rúst og vannæring og
hungursneyð blasir við. Sagt er
að 95% Afgana fái ekki nægan
mat og hungursneyð vofi yfir níu
milljónum manna. Koma þurfi
aðstoð til 24 milljóna manna. Án
neyðaraðstoðar gætu miklar
hörmungar dunið á landinu.
Á fimmtudag tilkynntu Sam-
einuðu þjóðirnar að 41 ríki hefði
heitið að leggja fram 2,44 millj-
arða dollara í mannúðaraðstoð
til Afganistans. Markmiðið var
4,4 milljarðar, en það náðist
ekki.
Þeim ríkjum, sem á sínum
tíma réðust inn í landið og
steyptu stjórn talibana, ætti að
renna blóðið til skyldunnar. Þau
skildu landið eftir í rúst og til að
bíta höfuðið af skömminni gengu
þau ekki betur frá hnútum en
svo að þau voru vart horfin þeg-
ar talibanar höfðu hrifsað völdin
á ný.
Vandinn við að veita aðstoð er
margvíslegur. Aðstoðin er líkleg
til að hjálpa talibönum til að
halda völdum. Á hinn bóginn er
erfitt að láta almenna borgara í
landinu gjalda fyrir valdhafana.
Talibanar gera þjóðum heims
hins vegar ekki auðvelt að
leggja fram aðstoð. Hið rétta
eðli talibanastjórnarinnar kem-
ur jafnt og þétt í
ljós. Mikið uppnám
varð þegar harð-
línumenn ákváðu
fyrir rúmri viku að
loka skólum fyrir
stúlkur á grunn- og
menntaskólaaldri.
Ekki voru liðnar nema nokkrar
klukkustundir frá því skólarnir
höfðu verið opnaðir þegar stúlk-
urnar voru sendar heim.
Mjög hefur verið þrengt að
réttindum kvenna í Afganistan.
Konur hafa ekki mátt ferðast
milli borga í landinu án þess að
vera í fylgd með karlmönnum og
nú hefur flugfélögum verið
fyrirskipað að hleypa ekki kon-
um um borð í vélar sínar nema
þær séu í karlmannsfylgd.
Talibanar höfðu haft orð um
að skerða ekki réttindi kvenna,
en ljóst er að þau var ekkert að
marka.
Talibönum hefur verið sagt að
aðstoð sé háð því að þeir virði
réttindi kvenna, en virðing
þeirra fyrir mannslífum á neyð-
artímum er ekki meiri en svo að
þeir eru tilbúnir að láta á það
reyna, svo mikilvæg er þeim
kúgun kvenna.
Í þau nærri 20 ár sem Banda-
ríkjamenn og bandamenn þeirra
voru í Afganistan nam alþjóðleg
aðstoð 40% af landsframleiðsl-
unni og 75-80% af fjárlögum.
Landið er langt frá því að geta
staðið á eigin fótum. Það er
þrautin þyngri að hjálpa Afgön-
um án þess að styðja við talib-
ana, en það er ekki boðlegt að
snúa baki við Afganistan.
Hvernig á að hjálpa
Afgönum án þess að
ausa vatni á myllu
talibana?}
Afganistan í frjálsu falli
Hið opinbera er
stærsta ógn-
in,“ sagði í fyrirsögn
á viðskiptasíðu
Morgunblaðsins í
gær. Fréttin snerist
ekki um kosti anar-
kisma, heldur þá öfugsnúnu þró-
un að ríki og sveitarfélög skuli
leiða launahækkanir í landinu.
Í fréttinni var rætt við Jó-
hannes Þór Skúlason, fram-
kvæmdastjóra Samtaka ferða-
þjónustunnar, um ársskýrslu
samtakanna, sem birt var í vik-
unni. Þar er staða ferðaþjónust-
unnar borin saman við önnur
lönd og er Ísland samkvæmt
henni í nokkuð góðri stöðu.
Jóhannes Þór gerir hins vegar
að umræðuefni hversu erfitt sé
að finna starfsfólk um þessar
mundir.
„Það áhugaverðasta sem við
sáum þegar við fórum að bera
saman og skoða tölur yfir starfs-
fólk sem hafði hætt að starfa í
ferðaþjónustunni var hvert það
hafði farið. Þá kemur fram að af
6.996 manns sem horfið hafa á
braut úr geiranum hafa 5.227
farið að starfa hjá hinu opin-
bera,“ sagði hann og bætti við að
ríkið sogaði til sín fólk með þeim
hætti að það skaðaði
samkeppnishæfni
einkageirans á inn-
anlandsmarkaði.
Að hans mati hef-
ur þensla ríkisins
gífurleg afleidd
áhrif á samfélagið og það geti
ekki verið jákvætt: „Ekki síst
þegar menn para þetta saman
við það að við gerð lífskjara-
samninganna voru það sveitar-
félögin og ríkið sem leiddu launa-
hækkanirnar. Lægstu hækkanir
hjá hinu opinbera voru hærri en
hæstu hækkanir hjá einkamark-
aðnum.“
Jóhannes Þór bendir hér á
ákveðið grundvallaratriði, sem
allt of oft vill gleymast. Til þess
að hægt sé að reka hið opinbera
þarf einkageirinn að vera öfl-
ugur. Viðgangur ríkisins ræðst
af því hversu þróttmikið efna-
hagslífið er.
Efnahagslífið er því eins kon-
ar mælistika og það getur verið
afdrifaríkt að nota hana ekki.
Þess vegna er til dæmis mikil-
vægt að einkageirinn leiði
launaþróun, ekki hið opinbera.
Ef ríkið sogar of mikið til sín
endar með því að það sligast
undan eigin þunga.
Ef ríkið sogar of
mikið til sín endar
með að það sligast
undan eigin þunga}
Stærsta ógnin
U
m þessar mundir bíða hundruð
sjúklinga eftir því að komast í
meðferð; eftir því að fá lífs-
nauðsynlega heilbrigðisþjón-
ustu. Þessi staða er mótsögn
við þá miklu viðhorfsbreytingu sem hefur
orðið í samfélaginu í þá átt að fíkni-
sjúkdómar eigi að vera meðhöndlaðir innan
heilbrigðiskerfisins. Umhverfis þessa sjúk-
linga eru þúsundir aðstandenda sem eru
undir gífurlegu álagi með tilheyrandi afleið-
ingum og kostnaði fyrir samfélagið. Og það
er ekkert net sem grípur þessar fjölskyldur
eins og algengt er með aðra langvinna sjúk-
dóma.
Nýverið birtist átakanlegt viðtal í fjöl-
miðlum við ungan mann og móður hans.
Maðurinn hefur glímt við vímuefnavanda
hálfa ævina og er einn þeirra fjölmörgu sem bíða eftir
að komast í meðferð. Hann lýsir því að hann hafi misst
fjóra vini úr ofneyslu frá því í desember. Á hverju ári
látast tugir einstaklinga vegna ofneyslu lyfja og þar af
stór hluti ungt fólk. Hvert einasta þessara ótímabæru
dauðsfalla er of mikið og við verðum að grípa til að-
gerða.
Fíknisjúkdómar eru lífshættulegir sjúk-
dómar og bið fólks í vímuefnavanda eftir
meðferð getur verið dauðadómur. Ég hef
því, ásamt hópi þingmanna, lagt fram til-
lögu til þingsályktunar Alþingis um viðhlít-
andi þjónustu vegna vímuefnafíknar. Með
tillögunni er heilbrigðisráðherra falið að
skipa starfshóp sérfræðinga til að greina þá
hópa sem fá ekki viðhlítandi þjónustu vegna
fíknar og að hópnum verði falið að koma
með tillögur að úrbótum. Það er brýn nauð-
syn að hópar vímuefnasjúklinga verði skil-
greindir svo hægt sé að gera tillögur að úr-
ræðum sem henta hverjum hópi.
Það ætti að vera algjört forgangsmál hjá
stjórnvöldum að efla og auka skilvirkar for-
varnir, fræðslu og meðferðarúrræði. For-
varnir og meðhöndlun fíknisjúkdóma eru
besta leiðin til að draga úr vímuefnavandanum. Með
því látum við gjörðir fylgja orðum og áherslum; með
því tökum við á vímuefnavandanum innan heilbrigðis-
kerfisins.
Diljá Mist
Einarsdóttir
Pistill
Tökum á vímuefnavandanum
í heilbrigðiskerfinu
Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
dilja.mist@althingi.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
Í skýrslu Samgöngustofu er
lagt mat á áætlaðan heildar-
kostnað við öll umferðarslys
hér á landi. Samkvæmt
skýrslunni er talið að hann
hafi numið 60,3 milljörðum
króna á síðasta ári. Það er
umtalsvert meira en árið
2020 þegar kostnaðurinn var
metinn 49,2 milljarðar króna.
Sé horft til síðustu fimm ára
er kostnaðurinn samanlagt
293 milljarðar króna.
Í fyrra var kostnaður við
hvert banaslys metinn rúm
801 milljón króna, hvert al-
varlegt slys er metið á 105
milljónir og slys með litlum
meiðslum á tæpar 37 millj-
ónir króna.
Athyglisvert er að bera
saman tölur um fjölda lát-
inna á hverja 100 þúsund
íbúa hér á landi við ná-
grannalöndin. Að meðaltali
létust 3,5 í umferðarslysum
hér á landi ár hvert síðustu
tíu árin. Aðeins í Finnlandi
láta fleiri lífið eða 4,2 að
meðaltali. Í Danmörku er
meðaltalið 3,1, í Noregi er
það 2,4 og í Svíþjóð 2,6.
60 milljarðar
á síðasta ári
MIKILL KOSTNAÐUR