Morgunblaðið - 09.04.2022, Blaðsíða 23

FRÉTTIR 23Erlent
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 9. APRÍL 2022
Mótmæli Flóttafólk frá Úkraínu, aðallega konur og börn, tók sér stöðu við sendiráð Rússlands í Reykjavík gær
með þögul en táknræn mótmæli. Búið var að mála á stéttina með rauðri málningu „lygarar“ og málningu einnig
atað á barnaföt og bangsa á rimlahliðinu við sendiráðið. Þau sem voru við sendiráðið þegar ljósmyndara bar að
garði höfðu ekki sett þetta upp. Um 700 manns frá Úkraínu hafa komið til landsins á síðustu vikum og mánuðum.
Kristinn Magnússon
Það hefur verið
opinber stefna ís-
lenskra stjórnvalda
um árabil að Íslend-
ingar eigi að fá heil-
brigðisþjónustu á
kostnað hins opinbera;
ríkiskassans (sjúkra-
húsin t.d.) eða Sjúkra-
trygginga Íslands. Sú
stefna hefur kristallast
fyrst og fremst í and-
stöðu Sjúkratrygginga við starf
Klíníkurinnar í Ármúla, sem er
einkarekin og fá skjólstæðingar
hennar ekki niðurgreiddan kostnað
við heilbrigðisþjónustu þar eins og
annars staðar.
En þjónusta sjálfstætt starfandi
sérfræðilækna á stofum er margfalt
stærra verkefni, læknarnir skipta
hundruðum og komur til þeirra eru
mörg hundruð þúsund á hverju ári.
En stjórnmálamenn hafa haft illan
bifur á sjálfstætt starfandi
sérfræðilæknum og hafa því fyrir-
skipað Sjúkratryggingum að semja
ekki um kaup og kjör við sérfræð-
ingana, sem hafa nú verið utan
samnings í um fjögur ár. Meðan
samningar voru við lýði skuldbundu
sérfræðingar sig til að innheimta
ekki önnur komugjöld en um var
samið við sjúkratryggingar.
Nú hafa samningar ekki verið í
gildi í þessi fjögur ár og því geta
sérfræðingarnir rukkað skjólstæð-
inga sína eins og þeim sýnist. Ýms-
ir þeirra hafa notfært sér þetta og
taka mishá gjöld af skjólstæðingum
sínum umfram það sem gömlu
samningarnir kváðu á um, stundum
býsna há gjöld, sem koma hvergi
opinberlega fram og nýtast ekki
fólki til að leggja inn á afsláttar-
reikning sinn hjá sjúkratrygg-
ingum. Aðrir læknar eins og ég
sjálfur rukka eftir gamla samn-
ingnum og hef ég því ekki fengið
greiðsluhækkun fyrir verk mín eins
og aðrir landsmenn í fjögur ár.
Það eru því lögmál
villta vestursins sem
gilda við sjúkratrygg-
ingar íslensks almenn-
ings, þær eru frjálsar
og alls ekki í samræmi
við yfirlýsta stefnu
stjórnvalda.
Við það bætist að
sjúkratryggingar al-
mennings gagnvart
sérfræðilæknisþjón-
ustu hafa verið í
skötulíki árum saman,
þær greiða niður þjónustu sér-
fræðilækna langtum minna en t.d.
þjónustu heilsugæslulækna, sá sem
fær þjónustu heilsugæslunnar
greiðir aðeins um 800 kr. fyrir
komuna, en fari hann til sérfræði-
læknis með sama vandamál gæti
greiðslan farið upp í 10-20 þúsund
krónur.
Ástæðan er sú að tryggingarnar
greiða á pólitískum forsendum nið-
ur hið fyrrnefnda um 10-20 þúsund
krónur en hið síðarnefnda með
kannski aðeins eitt þúsund krónum
og láta skjólstæðinginn sjálfan
greiða rest.
Niðurstaðan er því sú að það rík-
ir annaðhvort stefnuleysi og/eða
yfirgengilegt ranglæti í kerfinu, í
öllu falli gilda lögmál villta vesturs-
ins gagnvart notendum íslensks
heilbrigðiskerfis. Það sætir undrum
að íslenskur almenningur skuli láta
þessa óstjórn og ranglæti ganga
yfir sig.
Eftir Árna Tómas
Ragnarsson
» Það eru því lögmál
villta vestursins sem
gilda við sjúkratrygg-
ingar íslensks almenn-
ings, þær eru frjálsar og
alls ekki í samræmi við
yfirlýsta stefnu stjórn-
valda.
Árni Tómas Ragnarsson
Höfundur er læknir.
Sjúkratryggingar
og villta vestrið
Eftir hrun eða árið
2012 setti Alþingi lög
um sölu á eignar-
hlutum ríkisins í fjár-
málafyrirtækjum.
Lögunum er ætlað að
gera hlutverk Alþing-
is veigameira í sölu-
meðferðinni en áður.
Lögin innihalda
meginreglur og fast-
mótaðan ramma utan
um tilhögun sölunnar.
Þessar meginreglur kveða á um að
áhersla skuli lögð á opið söluferli,
gagnsæi, hlutlægni og hagkvæmni.
Með hagkvæmni er átt við að leit-
að sé hæsta verðs fyrir eignar-
hluti. Þess skal gætt að skilyrði
sem tilboðsgjöfum eru sett séu
sanngjörn og að þeir njóti jafn-
ræðis. Þá skal kappkosta að efla
virka og eðlilega samkeppni á
fjármálamarkaði.
Reglur vísvitandi þverbrotnar
Ekki þarf að rýna lengi í útboð
ríkisins á hlutabréfum í Íslands-
banka til að sjá að ekki hefur ver-
ið farið að þessum einföldu megin-
reglum. Þær hafa augljóslega
verið þverbrotnar vísvitandi.
Ástæður þess eru rannsóknarefni í
ljósi sögunnar.
Bankasýslan lagði upp með
fjögur markmið í sölumeðferðinni.
Þau voru að salan: 1) speglaði
markmið stjórnvalda (stjórn-
arsáttmála), 2) drægi úr fjárhags-
legri áhættu ríkisins, 3) hámarkaði
endurheimtur og
ávöxtun fjárframlaga
ríkissjóðs til Íslands-
banka, 4) samræmdist
öðrum lögbundnum
markmiðum stofn-
unarinnar.
Útboðið nær bara
að uppfylla stjórn-
arsáttmála ríkis-
stjórnarinnar. Það er
allt og sumt. Hverju
er um að kenna?
Fúski, vanhæfni eða
bara hreinni og klárri
spillingu? Í ljósi sög-
unnar er því miður hætt við að al-
menningur telji síðastnefndu skýr-
inguna líklegasta.
Hvernig samrýmist það mark-
miðinu um að draga úr fjárhags-
legri áhættu ríkissjóðs með söl-
unni þegar einungis er gerð krafa
um að kaupendur séu fagfjár-
festar? Miðað við alla smáfjárfest-
ana sem tóku þátt í útboðinu hafði
krafan um fagfjárfesta enga þýð-
ingu aðra en þá að halda almenn-
ingi utan við útboðið.
Engin krafa var um að fagfjár-
festarnir hefðu þekkingu á fjár-
málastarfsemi eða að þeir væru
metnir út frá því hvernig þeir
hygðust reka bankann á ábyrgan
hátt. Saga hrunsins virðist ekki
skipta neinu máli rétt eins og hún
væri öllum gleymd. Halda menn
virkilega enn að fólk sé fífl?
Viðmið virt að vettugi
Í frumvarpi að lögum um sölu á
eignarhlutum ríkisins í fjármála-
fyrirtækjum segir eftirfarandi:
„[Æ]skilegt að við framkvæmd
sölu sé lögð áhersla á að söluferli
sé skýrt og opið, frá því að
ákvörðun er tekin um sölu og þar
til skrifað hefur verið undir sölu-
samninga, og hlutverk allra aðila
þannig vel skilgreind, að í flestum
tilvikum sé óskað tilboða með
ákveðnum skilyrðum, sem oft er
vænlegasta leiðin til að ná skýrum
markmiðum með sölu, sem og að
við framkvæmd sölunnar sjálfrar
horfi ríkið til ábyrgs rekstrar.
Með því er átt við að þegar sala
fer fram á eignarhlutum séu
mögulegir kaupendur metnir með
hliðsjón af því hvernig þeir hyggj-
ast reka fyrirtækið í framtíðinni,
svo sem með tilliti til samfélags-
legrar ábyrgðar og framtíðarupp-
byggingar þess. Með því er reynt
að horfa til framtíðar og sjá fyrir
sér hvernig rekstur fyrirtækisins
verður í framtíðinni.“
Þessi viðmið voru algjörlega virt
að vettugi í útboðinu. Í útboðsferl-
inu voru mögulegir kaupendur
ekki metnir út frá ofangreindu,
þrátt fyrir skýran vilja Alþingis í
frumvarpinu. Ekki var gerð krafa
um orðspor, reynslu af fjármála-
starfsemi, fjárhagslegt heilbrigði
(e. financial soundness) eða önnur
atriði sem veita upplýsingar um
gæði væntanlegra kaupenda.
Fjárhagsleg áhætta ríkisins af
sölu banka eykst stórlega með því
að selja til óábyrgra aðila. Það
lærðum við af biturri reynslu
hrunsins. Hlutverk fjármála-
eftirlita heimsins er að koma í veg
fyrir óábyrgan rekstur banka og
að ríkið þurfi ekki að grípa inn í
rekstur þeirra þegar í óefni er
komið. Þrátt fyrir þetta var engin
krafa sett um gæði nýrra eigenda
í útboðinu.
Alls engin!
Íslandsbanki bar fyrir sig per-
sónuverndarlög og neitaði að upp-
lýsa um nöfn minni fjárfesta. Það
stenst ekki skoðun vegna al-
mannahagsmuna og lagaskyldu
um gagnsæi við söluna. Persónu-
verndarlögin eru skýr um vinnslu
persónupplýsinga vegna bæði al-
mannahagsmuna og lagaskyldu.
Gagnsæi án upplýsinga er ekki
gagnsæi. Áður en bankinn bar fyr-
ir sig persónuverndarlög virðist
sem hann hafi ekki leitað samráðs
við Persónuvernd varðandi upp-
lýsingagjöf um þá sem keyptu í
útboðinu fyrir litlar fjárhæðir og
urðu hluthafar (minni en 1%) í
bankanum. Persónuverndarlög
kveða á um slíkt samráð og því er
illskiljanlegt að bankinn skuli ekki
hafa óskað þess í ljósi almanna-
hagsmuna og gagnsæis.
Bankaleynd nær
ekki til hluthafa
Stjórnarformaður Bankasýsl-
unnar kom einnig fram og bar fyr-
ir sig bankaleynd sem rökum fyrir
því að birta ekki nöfnin. Banka-
leynd nær til viðskiptavina banka,
ekki hluthafa. Hluthafar eru eig-
endur banka en ekki sem slíkir
viðskiptavinir hans. Um þetta er
fjallað í lögum um fjármála-
fyrirtæki. Fullyrðing um banka-
leynd á hluthöfum undir 1% eign-
arhluta er brosleg. Ekki nóg með
það; stjórnarformaðurinn heldur
því fram í fjölmiðlum að ekki sé
hægt að girða fyrir viðskipti
þeirra sem hafa fengið dóm eða
eru til rannsóknar. Þessi ummæli
hans eru óskiljanleg. Lögin um
sölu á eignarhlutum ríkisins í fjár-
málafyrirtækjum gera einmitt ráð
fyrir því, líkt og áður segir, að
óskað sé tilboða með ákveðnum
skilyrðum, sem vænlegustu leið-
inni til að ná skýrum markmiðum
með sölu, sem og að við fram-
kvæmd sölunnar sjálfrar horfi rík-
ið til ábyrgs rekstrar.
Augljóst er að við útboðið á
hlutabréfum í Íslandsbanka var
ekki farið að lögum. Meginreglur
um sölu á ríkisbanka, um opið
söluferli, gagnsæi, hlutlægni og
hagkvæmni, voru þverbrotnar.
Þetta lögbrot verður Alþingi að
rannsaka, eigi að takast að byggja
upp traust sem hefur beðið alvar-
legan hnekki og var ekki mikið
fyrir. Fjármálaráðherra og rík-
isstjórnin ber ábyrgð á mjög al-
varlegum trúnaðarbresti gagnvart
þjóðinni og ber að axla ábyrgð á
honum. Þjóðin krefst þess í ljósi
biturrar reynslu. Lærdómurinn af
hruninu er enginn.
Eftir Eyjólf
Ármannsson » Þessar einföldu meg-
inreglur hafa aug-
ljóslega verið þver-
brotnar vísvitandi.
Eyjólfur
Ármannsson
Höfundur er alþingismaður Flokks
fólksins í Norðvesturkjördæmi og 2.
varaformaður fjárlaganefndar.
Útboð hlutabréfa Íslandsbanka er ólöglegt!