Morgunblaðið - 18.08.2022, Page 30

BAKSVIÐ
Stefán Gunnar Sveinsson
sgs@mbl.is
Síðustu frönsku hermennirnir sem
tilheyrðu Barkhane-aðgerðinni voru
kallaðir heim frá Malí á mánudaginn.
Markaði það nokkur tímamót en
franski herinn hefur verið með við-
veru í landinu í nærri því áratug.
Tilgangur Barkhane-aðgerðarinn-
ar var að koma í veg fyrir uppgang
íslamista í Malí og nágrannaríkjum
þess. Frakkar hafa einnig sent herlið
til Búrkína Fasó, Máritaníu, Níger
og Tjad, en öll ríkin voru á sínum
tíma undir nýlenduvaldi Frakka. Þá
tilheyra ríkin öll svonefndu Sahel-
svæði, sem er svæðið þar sem Sa-
hara-eyðimörkin tengist við suður-
hluta Afríku.
Sahel-svæðið þykir hrjóstrugt og
á síðustu árum hefur það einkum
skapað frjóan jarðveg fyrir íslamsk-
ar öfgahreyfingar á borð við Boko
Haram í Nígeríu og Níger; Ríki ísl-
ams og samtökin Jamaat Nusrat al-
Islam, en þau eru laustengd Al
Qaeda-samtökunum. Hafa þessi
samtök og fleiri staðið að fjölda
hryðjuverka á Sahel-svæðinu sem
hafa fellt nokkur þúsund manns og
neytt tugþúsundir annarra til að
flýja heimili sín.
Tekið fagnandi í fyrstu
Árið 2013 ákváðu Frakkar að
skerast í leikinn til þess að koma í
veg fyrir að ríkin á svæðinu lentu
undir ægivaldi íslamista, og hafa frá
þeim tíma verið um 5.000 franskir
hermenn á svæðinu. Þegar Frakkar
héldu innreið sína í Malí var þeim
tekið fagnandi, en fjarað hefur nokk-
uð undan þeim stuðningi á síðustu
árum.
Fyrir tveimur árum sló svo í
brýnu á milli Frakka og stjórnvalda í
Malí, en þá var herforingjastjórn
nýbúin að ræna völdum í landinu.
Greindi Frakka og herforingja-
stjórnina á um þann tímaramma sem
það ætti að taka að færa borgaraleg-
um öflum aftur stjórnartaumana í
Malí, og jókst enn spennan á milli
Frakka og Malíbúa þegar herfor-
ingjastjórnin ákvað að bjóða
Wagner-hópnum svonefnda, sem
tengist rússneskum stjórnvöldum
nánum böndum, að senda þangað
málaliða til þess að herða tök herfor-
ingjanna á stjórnartaumunum.
Ákvað Emmanuel Macron Frakk-
landsforseti því að herlið Frakka
yrði kallað heim frá Malí og hófst sá
brottflutningur í febrúar síðastliðn-
um. Um svipað leyti hertu öfga-
hreyfingar íslamista á aðgerðum sín-
um á Sahel-svæðinu, en um 2.000
óbreyttir borgarar hafa fallið í Malí,
Níger og Búrkína Fasó á þessu ári.
Óvissa um framhaldið
Macron hrósaði franska hernum í
yfirlýsingu á mánudaginn fyrir að-
gerðir sínar í Malí, og sagði hann
herinn hafa komið í veg fyrir að
stofnað yrði nýtt kalífadæmi á Sahel-
svæðinu. Þá hefði hann barist við
hryðjuverkamenn sem væru ógn
bæði við íbúana þar og ríki Evrópu.
Sagði Macron að flestir leiðtogar
hryðjuverkahópanna hefðu nú verið
teknir úr umferð, en Frakkar hafa
misst 59 hermenn á þeim níu árum
sem aðgerðin hefur staðið yfir.
Henni er þó ekki lokið, þar sem
enn munu um 2.500 hermenn verða
eftir í hinum ríkjunum fjórum sem
aðgerðin hefur náð til. Ljóst er þó að
þeir geta ekki sinnt gagnhryðju-
verkastarfsemi af sama krafti og fyr-
ir brottförina frá Malí, og sagði
Laurent Michon, hershöfðingi og
yfirmaður Barkhane-aðgerðarinnar,
að héðan í frá yrðu Frakkar að sinna
henni í meira samstarfi við gistiríkin.
Brotthvarf Frakka frá Malí mun
því auka enn á óvissu í heimshlut-
anum, og óttast sérfræðingar í mál-
efnum Vestur-Afríku að uppreisn ísl-
amista á Sahel-svæðinu kunni nú að
breiða enn frekar úr sér, og þá í átt
að strandríkjunum á vesturströnd
Afríku og við Gíneuflóa, líkt og Ben-
ín, Fílabeinsströndinni og Tógó.
Öll ríkin þrjú hafa orðið vör við
aukna hryðjuverkastarfsemi innan
landamæra sinna á síðasta ári og
munu stjórnvöld þar vera að skoða
grannt hvernig hægt sé að stemma
stigu við uppgangi öfgahópanna,
sem helst oft í hendur við mikla fá-
tækt á afskekktari svæðum.
Stjórnvöld í Benín hafa til dæmis
hafið uppbyggingu á skólum og
sjúkrahúsum í fátækari héruðum, og
stjórnvöld á Fílabeinsströndinni
hafa varið miklu fé til svipaðrar upp-
byggingar. Það þarf hins vegar mun
meira til að mati sérfræðinga í þess-
um heimshluta til að koma í veg fyrir
að fátækt og vansæld ýti fólki í faðm
öfganna.
Óttast uppgang öfgamanna
- Aukin óvissa á Sahel-svæðinu eftir brotthvarf Frakka frá Malí - Munu áfram
sinna aðgerðum gegn íslamistum - Óstöðugleiki gæti breiðst út fyrir svæðið
AFP/Thomas Coex
Brotthvarf Franski fáninn sést hér blakta við hún við Menaka-herstöðina í Malí, en Frakkar hafa nú dregið allt her-
lið sitt til baka frá landinu. Frakkar hafa eytt þar tæpum áratug í að berjast gegn íslömskum öfgahreyfingum.
30 FRÉTTIR
Erlent
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 18. ÁGÚST 2022
SPORTÍS SKE I FAN 1 1
1 08 REYKJAV ÍK
S POR T I S . I S
520-1000
BONDI 8 ER LENTUR!
UPPLIFÐU HÁMARKS DEMPUN
OG VELLÍÐAN Á HLAUPUM
SJÁUMST Á FIT & RUN Í LAUGARDALSHÖLL!
Repúblikaninn Liz Cheney tapaði í
fyrrinótt prófkjöri innan flokks síns
um það hver eigi að vera fulltrúi hans
í Wyoming í þingkosningunum í nóv-
ember. Mótframbjóðandi hennar,
Harriet Hageman, fékk rúmlega tvo
þriðju atkvæða, en hún naut stuðn-
ings frá Donald Trump fyrrverandi
Bandaríkjaforseta og ýmsum öðrum
framámönnum innan flokksins.
Cheney, sem hefur orðið hornreka
í Repúblikanaflokknum fyrir tilraunir
sínar til að draga Trump til ábyrgðar
fyrir áhlaupið á þinghúsið 6. janúar
2021, ávarpaði stuðningsmenn sína
þegar úrslitin voru ljós, og sagði að
hún hefði léttilega getað tryggt sér
annað kjörtímabil með því að taka
undir staðlausa stafi Trumps um for-
setakosningarnar 2020. Cheney vann
sama prófkjör fyrir tveimur árum
með 73% atkvæða, en fékk nú ein-
ungis um 29,3%.
Sagðist Cheney myndu halda
áfram að gera það sem í sínu valdi
stæði til að koma í veg fyrir að Trump
sneri aftur í Hvíta húsið. „Enginn
Bandaríkjamaður ætti að styðja þá
sem afneita kosningunum í neina
ábyrgðarstöðu. Neitun þeirra á að
framfylgja réttarríkinu mun menga
framtíð okkar,“ sagði Cheney, en hún
hefur nú þegar verið orðuð við mögu-
legt framboð í forvali repúblikana
fyrir forsetakosningarnar 2024.
Trump fagnaði niðurstöðu próf-
kjörsins og sagði hana „yndislega
niðurstöðu fyrir Bandaríkin“. Sagði
Trump að nú gæti Cheney loks horfið
í „pólitíska gleymsku“ og kallaði eftir
því að þingnefndin, sem rannsakar
árás stuðningsmanna hans á þing-
húsið, yrði leyst upp. Það þykir hins
vegar ólíkleg niðurstaða, en nefndin
hefur umboð til starfa þar til næsta
þing tekur við í janúar 2023.
AFP/Patrick T. Fallon
Prófkjör Cheney ávarpaði stuðn-
ingsmenn eftir að úrslit lágu fyrir.
Liz Cheney felld
í prófkjöri sínu
- Trump fagnar ósigri hennar
Scott Morrison,
fyrrverandi for-
sætisráðherra
Ástralíu, hafnaði
í gær ásökunum
um að hann hefði
reynt að sölsa
undir sig völdin í
landinu eftir að í
ljós kom að hann
hafði skipað sjálf-
an sig með leynd sem ráðherra yfir
nokkrum ráðuneytum meðan á kór-
ónuveirufaraldrinum stóð.
Bæði samherjar og andstæðingar
Morrisons hafa krafist þess að hann
biðjist afsökunar og segi af sér þing-
mennsku, og sagði Anthony Alban-
ese núverandi forsætisráðherra að
Morrison hefði í raun hent „lýðræð-
inu í ruslið“ með skipunum sínum.
Morrison sagði hins vegar í gær
að hann hefði verið í fullum rétti til
að grípa til neyðarvalds yfir ráðu-
neytunum, en hann skipaði sjálfan
sig yfir heilbrigðis-, fjármála-, við-
skipta-, auðlinda- og innanríkisráðu-
neytin án þess að almenningur eða
hans eigin ráðherrar vissu af. „Ég
var að stýra skipinu í miðjum
stormi,“ sagði Morrison og sagði
auðvelt fyrir þá að gagnrýna sig sem
nú stæðu þurrum fótum á ströndinni
eftir „storminn“.
ÁSTRALÍA
Hyggst ekki segja
af sér þingmennsku
Scott Morrison
Stjórnvöld í Ísrael og Þýskalandi
fordæmdu í gær ummæli Mahmuds
Abbas, forseta Palestínu, á þriðju-
daginn í Berlín. Abbas var þá stadd-
ur á blaðamannafundi með Olaf
Scholz Þýskalandskanslara, og var
spurður hvort hann vildi biðjast af-
sökunar á gíslatökunni á Ólympíu-
leikunum í München 1972.
Abbas kom sér hjá því að svara
með því að segja að Ísrael hefði
framkvæmt „50 slátranir, 50 hel-
farir“ gegn Palestínumönnum frá
árinu 1947. Scholz sagði ekkert á
staðnum, en sendi síðar frá sér yfir-
lýsingu um að sér hefði boðið við
ummælum Abbas og að ekki væri
hægt að draga samanburð milli hel-
fararinnar og annarra atburða.
ÍSRAEL
Fordæma helfarar-
ummæli Abbas