Morgunblaðið - 06.10.2022, Blaðsíða 30

30
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 6. OKTÓBER 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Seðlabankinn
hækkaði vexti
enn einu sinni
í gær enda verð-
bólga langt yfir því
sem ásættanlegt
getur talist. Hækk-
unin var þess vegna
það sem búast mátti
við og kom ekki á óvart, nema
helst fyrir það að vera ekki meiri
en 25 punktar. Margir höfðu búist
við 50 punkta hækkun, en varla
meiru.
Seðlabankastjóri rökstuddi
ákvörðun peningastefnunefndar
ágætlega og sendi að auki gagn-
leg skilaboð til ríkisvaldsins og
aðila vinnumarkaðarins sem tæp-
ast verður hægt að horfa framhjá.
Hann benti á að verðbólgan í
september hefði lækkað um 0,6%
og að vísbendingar væru komnar
fram um að árangur væri að nást í
baráttunni við þann vágest þó að
undirliggjandi þrýstingur hefði
að vísu aukist á milli vaxtaákv-
arðanafunda sem gefur bank-
anum tilefni til að vera á varð-
bergi.
Seðlabankastjóri nefndi
verðþróun á íbúðamarkaði sem
jákvæða vísbendingu og að mögu-
lega þyrfti ekki að hækka vexti
frekar, en það væri þó óvissu háð.
Sú óvissa er aðallega tvíþætt,
annars vegar aðhaldið sem ríkis-
sjóður sýnir og hins vegar hvern-
ig kjarasamningar gerðir verða á
næstu mánuðum.
Seðlabankinn á eftir að gefa út
formlegt álit á fjárlagafrumvarp-
inu en bankastjórinn fór þó ekki
leynt með að hann hefði viljað sjá
þar meira aðhald. Innspýtingin
vegna kórónuveirufaraldursins
þyrfti að ganga hraðar niður, en
þó sagði hann að það væri „að ein-
hverju leyti“ hemill á útgjöld-
unum í frumvarpinu, sem er út af
fyrir sig ekki mikið hrós, enda
hafa tekjur ríkisins vaxið mikið
vegna aukinna umsvifa í hagkerf-
inu og útgjöldin sömuleiðis.
Eins og seðlabankastjóri benti
á er erfitt að vinda ofan af miklum
útgjaldaaðgerðum eins og þeim
sem ríkið réðst í þegar farald-
urinn skall á. Það breytir því ekki
að það er algjörlega nauðsynlegt
að slá á útgjöldin enda er þróunin
þannig að útilokað er að halda
áfram á sömu braut til lengdar.
Þingið er nú með fjárlögin til
meðferðar og það er mikið
áhyggjuefni því að þingmenn eru
mun fúsari til að bæta í útgjöldin
en að skera niður. Þeir verða þó
að þessu sinni að hafa orð seðla-
bankastjóra í huga því að ef opn-
að verður á enn frekari útgjöld er
líklegt að það verði til þess að
vextir þurfi að halda áfram að
hækka með tilheyrandi kostnaði
fyrir heimili og fyrirtæki.
Hin óvissan sem seðla-
bankastjóri nefndi snýr að aðilum
vinnumarkaðarins, en ábyrgð
þeirra er ekki minni en ríkisins í
þessum efnum. Seðlabankastjóri
var skýr um ábyrgð þeirra sem
gera kjarasamninga: „Vinnu-
markaðurinn ræður líka til um
verðbólguvæntingar
og ef forystumenn
verkalýðsfélaganna
koma síendurtekið
fram í fjölmiðlum og
segjast ætla að
hækka laun miklu
meira en fer saman
við verðbólgumark-
mið Seðlabankans og þeir eru
teknir trúanlegir, þá hækka verð-
bólguvæntingar út af því.“
Í framhaldi af ummælum seðla-
bankastjóra ræddi mbl.is við
framkvæmdastjóra Samtaka at-
vinnulífsins sem sagði greinilegt
út frá orðum bankastjórans að
„boltinn er hjá vinnumarkaðinum
og ríkinu og við tökum við þeirri
sendingu og skiljum þann
ábyrgðarhluta sem hvílir á aðilum
vinnumarkaðarins í aðdraganda
kjarasamninga“.
Við slíkum viðbrögðum mátti
búast enda hafa Samtök atvinnu-
lífsins talað fyrir hófsemd í samn-
ingagerð og bent á gríðarlega
mikla kaupmáttaraukningu á
undanförnum árum. Þá hefur
launahlutfallið hækkað og hvort
tveggja er þetta með því allra
mesta sem þekkist.
Vandinn er þó sá að ýmsir í for-
ystu verkalýðshreyfingarinnar
gefa lítið fyrir slík sjónarmið og
telja að samninga eigi að gera í
efnahagslegu tómarúmi og án
nokkurrar tengingar við veru-
leikann. Þeir telja í raun að hlut-
verk verkalýðshreyfingarinnar í
kjarasamningum sé ekki að
tryggja sem best kjör umbjóð-
enda sinna og landsmanna allra,
heldur að knýja í gegn sem mest-
ar krónutöluhækkanir hverjar
sem afleiðingarnar verði. Blásið
er á að nokkurt samhengi sé á
milli mikillar samningsbundinnar
launahækkunar og verðbólgu,
hvað þá vaxtahækkana seðla-
banka.
En þó að fáeinir háværir for-
ystumenn tali með óábyrgum
hætti þá gera aðrir sér vitaskuld
grein fyrir samhengi hlutanna og
miklu skiptir að þeir sitji ekki
hljóðir hjá. Almennir félagsmenn
verkalýðsfélaganna og almenn-
ingur í heild sinni hefur mikilla
hagsmuna að gæta í þessum efn-
um því að vaxandi verðbólga og
hækkandi vextir gera ekkert ann-
að en rýra lífskjör almennra
launamanna, sama um hvað verð-
ur samið og hvort sem einstaka
forystumenn viðurkenna það eða
ekki.
Seðlabanki Íslands steig einna
fyrstur þau vaxtahækkunarskref
sem seðlabankar heimsins hafa
síðan tekið. Það var farsæl stefna
eins og sjá má af þeim árangri
sem þegar hefur náðst. Takist að
halda ríkisútgjöldum í skefjum og
kjarasamningum hóflegum eru
allar líkur á að bæði verðbólga og
vextir þróist með hagfelldum
hætti á næstu misserum og að
kjör almennings geti fljótlega
farið að batna á nýjan leik. Geri
ríkið eða vinnumarkaðurinn mis-
tök nú verða þau dýrkeypt fyrir
allan almenning.
Ríkisvaldinu og að-
ilum vinnumarkaðar
ber að taka mark á
varnaðarorðum
seðlabankastjóra}
Árangur sem ekki
má kasta á glæ
E
ndurreisn ferðaþjónustunnar á
Íslandi hefur tekist vel eftir
áföll heimsfaraldursins. Þannig
hefur ferðaþjónusta á Íslandi
náð 95% af fyrri styrk frá því
fyrir heimsfaraldur samanborið við 57% þeg-
ar horft er á ferðaþjónustu á heimsvísu sam-
kvæmt tölum frá Alþjóðaferðamálastofn-
uninni, einni af undirstofnunum Sameinuðu
þjóðanna. Þetta eru áhugaverðar tölur sem
við getum verið stolt af.
Gott gengi ferðaþjónustunnar skiptir miklu
máli en hún er sú atvinnugrein sem skapar
mestan erlendan gjaldeyri fyrir þjóðarbúið.
Þróttmikill vöxtur greinarinnar undangeng-
inn áratug hefur átt stóran þátt í að gera
Seðlabankanum kleift að byggja upp öflugan
og óskuldsettan gjaldeyrisvaraforða sem veg-
ur nú um 30% af landsframleiðslu miðað við um 5% af
landsframleiðslu á árunum fyrir fjármálaáfallið 2008.
Þessi sterka staða eykur sjálfstæði og getu peninga-
stefnunnar ásamt því að gera stjórnvöldum kleift að
stunda markvissari og skilvirkari efnahagsstjórn,
bregðast örugglega við efnahagslegum áföllum og stuðla
að stöðugleika fyrir heimili og fyrirtæki í landinu.
Þessi kröftuga viðspyrna ferðaþjónustunnar á árinu
gerist ekki af sjálfu sér. Forsenda hennar er mikil út-
sjónarsemi og þrautseigja ferðaþjónustufyrirtækjanna
og starfsfólks þeirra í góðu samstarfi við stjórnvöld í
gegnum heimsfaraldurinn. Tíminn var vel nýttur þar
sem stjórnvöld lögðu áherslu á að styðja við
fólk og fyrirtæki í gegnum faraldurinn.
Þannig náðist að verja mikilvæga þekkingu
fyrirtækjanna og þá innviði sem nauðsyn-
legir eru til að taka á móti fjölda ferðamanna
á ný. Að sama skapi var aukið verulega við
fjárfestingar í innviðum, bæði í samgöngum
og á ferðamannastöðum, svo þeir yrðu betur
í stakk búnir til að taka á móti fleiri gestum á
ný. Aukinheldur ákvað ríkisstjórnin að verja
háum fjárhæðum í markaðssetningu á Ís-
landi sem áfangastað, með markaðs-
verkefninu „Saman í sókn“ í gegnum allan
faraldurinn, þrátt fyrir litla eftirspurn eftir
ferðalögum á þeim tíma. Eitt af fyrstu verk-
um mínum sem ferðamálaráðherra var að
setja 550 m.kr. í aukna markaðssetningu til
að skapa fleiri tækifæri fyrir íslenska ferða-
þjónustu um allt land, en mælingar á lykilmörkuðum
hafa aldrei sýnt jafn ríkan vilja til að ferðast til Íslands
og nú.
Við lifum á tímum þar sem ýmsar stórar og krefjandi
áskoranir blasa við okkur í heimsmálunum. Það hefur
því aldrei verið jafn mikilvægt og nú að vera á vaktinni
og gæta að íslenskum hagsmunum í hvívetna og tryggja
áframhaldandi lífskjarasókn á grundvelli öflugs atvinnu-
lífs til framtíðar.
Lilja Dögg
Alfreðsdóttir
Pistill
95% samanborið við 57%
Höfundur er ferðamálaráðherra og varaformaður
Framsóknar.
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
M
ér fannst áberandi hvað
það er almenn pólitísk
og samfélagsleg sam-
staða um málefni út-
lendinga í Danmörku og Noregi. Það
greinir okkur mjög frá þessum ná-
grannaríkjum okkar,“ segir Bryndís
Haraldsdóttir, formaður allsherjar-
og menntamálanefndar Alþingis.
Nefndin fór nýlega til þessara landa
og kynnti sér m.a. málefni útlendinga
og hvernig tekið er á þeim.
Hún sagði að bæði danskir og
norskir þingmenn hafi orðað það
mjög fljótlega að lönd þeirra væru
með virka endursendingarstefnu.
„Það var áhugavert því á sama tíma
heyrði maður fréttir að heiman um
að ríkislögreglustjórinn væri að
senda fólk út. Slík mál virðast ekki fá
sömu athygli og umfjöllun annars
staðar á Norðurlöndum og þau fá
hér,“ segir Bryndís. „Þau líta svo á að
það skipti öllu máli að umsækjendur
fái réttláta og góða málsmeðferð. Fái
fólk synjun að henni lokinni beri því
að yfirgefa landið. Þau eru hörð á
því.“
Bryndís sagði að málsmeð-
ferðartíminn sé misjafn því mál séu
ólík.
Við höfum misst tökin
Mikill munur er á því hvernig
Danir og Norðmenn annars vegar og
Íslendingar hins vegar taka á móti
hælisleitendum, að sögn Sigmundar
Davíðs Gunnlaugssonar, sem fór með
nefndinni út.
Hann segir að Norðmenn hafi
talað um 48 klukkustunda leiðina,
það er að úrskurða um umsóknir um
alþjóðlega vernd innan tveggja sólar-
hringa, sem mjög mikilvæga.
„Mér fannst allir vera sammála
um að það sem er í boði í hverju landi
hafi veruleg áhrif á hælisleitenda-
strauminn þangað. Ekki síst hve
miklir möguleikar eru á að tefja af-
greiðslu mála með áfrýjunum og
frestunum,“ segir Sigmundur.
Hann segir að í stefnu Dana sé
lykilatriði að enginn komi skilríkja-
laus og sæki um hæli. Sækja þurfi um
hæli í Danmörku frá öðru landi. „Það
var viðurkennt að menn stundi það
að losa sig við skilríki til að geta verið
lengur í umsóknarferlinu. Í Dan-
mörku hittum við mann í móttöku-
stöð sem sagði að yfir 90% umsækj-
enda frá tilteknu landi, sem segðust
vera á barnsaldri, væru fullorðnir.“
Þeir sem sækja um alþjóðlega
vernd í Danmörku verða að afhenda
farsíma sinn og lykilorðið að honum
svo hægt sé að kanna hver mann-
eskjan er og hvaðan hún kemur.
Mikil fjölgun hælisleitenda á Ís-
landi hefur vakið athygli í nágranna-
löndunum. Eins hve stór hluti kemur
frá Venesúela, mun fleiri en til hinna
ríkja Norðurlandanna. „Það er af-
leiðing af því að íslensk stjórnvöld
ákváðu að fólk frá Venesúela ætti
rétt á að fá alþjóðlega vernd á Ís-
landi. Það spurðist mjög hratt út.“
Sigmundur telur að Íslendingar
hafi misst tök á málaflokknum. Það
hafi t.d. verið auglýst á samfélags-
miðlum þegar Alþingi ákvað að allir
skyldu hafa sama rétt á þjónustu og
kvótaflóttamenn, hvort sem þeir
kæmu löglega eða ólöglega til Ís-
lands.
Ísland sér á parti í
útlendingamálum
Morgunblaðið/Eggert
Mótmæli Brottvísunum hælisleitenda hefur verið mótmælt og þær rata
oft í fréttir hér, ólíkt því sem tíðkast í nágrannalöndum, að sögn þingmanns.
Bryndís
Haraldsdóttir
Sigmundur D.
Gunnlaugsson
„Við vorum öll heilluð af aðlög-
unarstefnu Norðmanna,“ segir
Bryndís Haraldsdóttir, formaður
allsherjar- og menntamála-
nefndar. Norska ríkið greiðir
með þeim sem fá alþjóðlega
vernd til sveitarfélaga sem taka
við flóttafólkinu. Þau bera
ábyrgð á að kenna viðkomandi á
norskt samfélag og geta haft
fjárhagslegan ávinning af því.
Danski þingmaðurinn Bertil
Haarder benti íslensku þing-
mönnunum á að alþjóðlegar
reglur giltu um brottvísun
þeirra sem ekki uppfylla skilyrði
um vernd. Ekki eigi að vera
neinar sérreglur sem eyðileggja
kerfið.
„Ég tel að við þurfum að taka
út eitthvað af þeim séríslensku
ákvæðum sem við erum með í
lögum um málefni útlendinga,“
segir Bryndís. „Það er einhver
ástæða fyrir því að við fáum
hlutfallslega langmest af hælis-
umsóknum á Norðurlöndum.“
Engar sér-
reglur landa
ÚTLENDINGASTEFNAN