Morgunblaðið - 06.10.2022, Blaðsíða 31

unni úr mörgum áttum.
Sjálfstraust margra
sjálfstæðismanna hefur
við það beðið hnekki.
Eigi að síður hefur Sjálf-
stæðisflokkurinn átt að-
ild að ríkisstjórn sam-
fleytt frá vorinu 2013 og
það þrátt fyrir að fylgi
flokksins á landsvísu
hafi í sögulegu samhengi
aldrei verið minna.
Fórnarkostnaður þeirr-
ar valdasetu birtist hins
vegar með ýmsum
hætti.
Ein birtingarmyndin er að að á
tímabilinu 2014-2021 fjölgaði starfs-
mönnum ríkisins um 18% á meðan
landsmönnum fjölgaði um 14% á
sama tímabili. Skattar og opinber
gjöld hafa fremur hækkað en lækkað.
Miðstýring og forsjárhyggja, svo sem
í húsnæðismálum, fer vaxandi. Margt
í framkvæmd útlendingamála er lítt
skiljanlegt sé horft til kostnaðar hins
opinbera af henni. Regluverk frá Evr-
ópusambandinu í mörgum mikil-
vægum málaflokkum, með tilheyr-
andi auknu skrifræði, er tekið upp hér
á landi án fullnægjandi tillits til að-
stæðna innanlands.
Þótt ráðherrar flokksins og þing-
menn séu sjálfsagt allir af vilja gerðir
til að fylgja eftir grunnstefnu flokks-
ins þá er niðurstaðan sú að fingraför
Grípum niður í frásögn
Jónasar Haralz sem birt
var í ævisögu Ólafs
Thors, rituð af Matthíasi
Johannessen (II. bindi,
útg. 1981, bls. 124-125):
„Á árunum milli 1930
og 1940 höfðu sjálfstæð-
ismenn haldið uppi harðri
gagnrýni á ríkjandi
haftastefnu, en eftir að
þeir sjálfir komust í ríkis-
stjórn, fóru þeir að taka þátt í fram-
kvæmd þessarar stefnu án þess að
gera tillögur um raunverulega kerf-
isbreytingu í frjálsræðisátt.“
Skömmu síðar í frásögninni segir
(bls. 126):
„Skoðanir þær sem hann (þ.e.
Benjamín H. Eiríksson, innsk. höf-
undar) hafði fram að færa, voru síð-
búin staðfesting þess, að Sjálfstæðis-
flokkurinn hefði þrátt fyrir allt haft
rétt fyrir sér allt hið langa skeið hafta
og vaxandi ríkisafskipta, en um þetta
hafði flokkurinn sjálfur og leiðtogar
hans verið farnir að efast á styrjaldar-
árunum og fyrstu árunum þar á eftir.“
Hver er tengingin
við nútímann?
Frá efnahagshruninu haustið 2008
hefur verið barið á sjálfstæðisstefn-
Helgi Áss
Grétarsson
Helgi Áss Grétarsson
Látum hendur
standa fram úr ermum
» Grasrót Sjálfstæð-
isflokksins á að vera
stolt af grunnstefnu
flokksins. Á landsfundi
á hún að þrýsta á kjörna
fulltrúa flokksins að láta
verkin tala.
Höfundur er frambjóðandi til emb-
ættis ritara Sjálfstæðisflokksins.
þeirrar stefnu í núverandi ríkis-
stjórnarsamstarfi eru ekki áberandi.
Frá sjónarhóli þess sem horfir á þró-
unina úr fjarlægð er eins og flokkur-
inn sé á svipuðu skeiði og því sem lýst
er í áðurrakinni frásögn Jónasar
Haralz.
Hvað er til ráða?
Landsfundur Sjálfstæðisflokksins
verður haldinn í Laugardalshöll dag-
ana 4.-6. nóvember nk. og á þeim
vettvangi á grasrót flokksins að láta í
sér heyra, m.a. um það að flokkurinn
stendur ekki fyrir auknum ríkisaf-
skiptum, hærri sköttum og meiri mið-
stýringu. Verum þvert á móti stolt af
sjálfstæðisstefnunni. Látum því
hendur standa fram úr ermum, sama
hversu erfitt það kann að reynast að
tryggja sjálfstæðisstefnunni fram-
gang.
31
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 6. OKTÓBER 2022
Fleygiferð Þó komið sé fram í október er vegfarendum enn óhætt að bruna áfram á rafskútum á milli staða.
Arnþór Birkisson
Neyðarástand ríkir
á húsnæðismarkaði í
Reykjavík. Húsnæð-
isskortur er viðvarandi
þar sem íbúðaupp-
bygging í borginni hef-
ur að mestu takmark-
ast við dýr og þröng
þéttingarsvæði á und-
anförnum árum. Íbúðir
á þéttingarsvæðum
eru dýrar og varla á
færi fólks með með-
altekjur, hvað þá efnalítils fólks.
Miðstýrður húsnæðismarkaður
Húsnæðisstefna Samfylking-
arinnar og fylgiflokka hennar hefur
verið ráðandi í Reykjavík frá því um
aldamót. Á þessum tíma hafa vinstri
stjórnir í Reykjavík knúið fram stór-
felldar hækkanir á húsnæðisverði
með ýmsum ráðum, t.d. með lóða-
skortstefnu, lóðauppboði, auknu
flækjustigi í stjórnsýslu, hækkun
margvíslegra gjalda og álagningu
nýrra, t.d. hárra innviðagjalda. Allar
slíkar aðgerðir eru lóð á vogarskálar
hækkandi húsnæðisverðs.
Auk þess að stórhækka húsnæð-
isverð hefur þessi stefna gefið fjár-
sterkum aðilum kost á að sanka að
sér byggingarlóðum og þar íbúðir til
almennings á uppsprengdu verði.
Þessi stefna felur því í sér þjónkun
við fjársterka verktaka og stórfyrir-
tæki, sem hafa hagnast um tugi ef
ekki hundruð milljarða króna vegna
húsnæðisstefnu vinstri flokkanna.
Nóg land til að mæta eftirspurn
Besta leiðin til að bregðast við um-
ræddu neyðarástandi er að leggja
áherslu á úthlutun lóða víðar en á
þéttingarreitum þar sem uppbygg-
ing er seinleg og kostnaðarsöm.
Nefna má Úlfarsárdal, Keldnaland,
Kjalarnes sem dæmi um svæði, þar
sem hægt væri að úthluta þúsundum
lóða í náinni framtíð.
Á borgarstjórnarfundi sl. þriðju-
dag lögðum við sjálfstæðismenn
fram tillögu um að hafist verði handa
við skipulagningu framtíð-
aríbúðasvæðis í Geldinganesi með
hliðsjón af skipulagsvinnu Sunda-
brautar. Vegna mikillar uppsafn-
aðrar byggingarþarfar í Reykjavík
er rétt að hefja nú þegar það verk
þótt ljóst sé að úthluta megi mörgum
lóðum fyrst á öðrum ný-
byggingarsvæðum.
Skipulag
Sundabrautar
og Geldinganess
Mikilvægt er að slíkt
íbúðasvæði sé skipulagt
samhliða hönnun Sunda-
brautar, sem stendur nú
yfir eftir því sem næst
verður komist. Rétt er
að tækifærið verði nýtt
til að skipuleggja Geld-
inganes í heild, af metn-
aði og fyrirhyggju í senn. Ef ekki
liggur fyrir skýr yfirlýsing borg-
arstjórnar um að ætlunin sé að taka
Geldinganes til íbúabyggðar er hætt
við að unnið verði að skipulagi og
hönnun Sundabrautar með sjálft um-
ferðarmannvirkið í forgangi en
framtíðaríbúabyggð mæti afgangi.
Æskilegt er því að þetta stóra um-
ferðarmannvirki verði hannað sam-
hliða skipulagningu íbúabyggðar í
Geldinganesi.
Meirihluti Samfylkingar, Fram-
sóknarflokks, Pírata og Viðreisnar
kaus að fella umrædda tillögu og
sýndi þannig af sér skort á fyrir-
hyggju og framtíðarsýn í skipulags-
málum. Í umræðum um tillöguna kom
vel fram að ýmsir borgarfulltrúar
meirihlutans líta ekki svo á að það sé
hlutverk Reykjavíkurborgar að svara
þeirri eftirspurn sem nú er eftir lóð-
um á höfuðborgarsvæðinu. Stýra
þurfi lóðaframboði með ákveðnum
hætti, m.a. í því skyni að halda uppi
háu lóðaverði í Reykjavík.
Þegar það er beinlínis stefna borg-
arstjórnarmeirihlutans að takmarka
lóðaframboð, halda við lóðaskorti og
miðstýra málum með slíkum hætti,
ætti það ekki að koma á óvart í sjálfu
sér að húsnæðismál séu í slíkum
ógöngum í Reykjavík.
Kjartan Magnússon
»Neyðarástand ríkir í
húsnæðismálum í
Reykjavík, þar sem
Samfylkingin og fylgi-
flokkar hennar tak-
marka lóðaframboð og
halda við lóðaskorti.
Kjartan Magnússon
Höfundur er borgarfulltrúi
Sjálfstæðisflokksins.
Neyðarástand á
húsnæðismarkaði
í Reykjavík
Núverandi borgarlínu-
tillögur munu aldrei ganga
upp. Kostnaður við þá fram-
kvæmd var áætlaður um 120
milljarðar króna, líklega nú
kominn í 130-140 milljarða
króna, sem er óheyrilegur og
gott dæmi um óráðsíu borg-
arstjórnarmeirihlutans í
fjármálastjórn undanfarin
kjörtímabil. Ýmsar borgir
sem upphaflega ætluðu að
byggja borgarlínu í háum
gæðaflokki hættu við það og byggðu
þess í stað miklu ódýrari borgarlínu,
stundum nefnd BRT-Lite eða létt
borgarlína. Sýnt hefur verið fram á,
án þess að gerðar hafi verið at-
hugasemdir, að kostnaður við létta
borgarlínu sé rúmir 20 milljarðar
króna.
Hvað þarf að gera til að koma í veg
fyrir rándýra borgarlínu? Það þarf al-
menn mótmæli kjósenda, fyrst og
fremst í Reykjavík, en þeir munu að-
allega þurfa að greiða fyrir þann
óheyrilega kostnað á næstu árum og
áratugum sem núverandi áform hafa
í för með sér. Það verður að útfæra
þetta viðfangsefni á
forsendum íbúa og
atvinnurekenda í
borginni með það
fyrir augum að
einn fararmáti vegi
ekki að öðrum.
Markmiðið á að
vera að gera al-
mennings-
samgöngur að
raunhæfum kosti
fyrir fleiri með
hagkvæmni og skil-
virkni að leið-
arljósi. Fyrirhuguð
lagning borgarlínu er vanhugsuð
framkvæmd og fullkomin óráðsía.
Auk þess liggur ekki fyrir í dag með
hvaða hætti hún verði fjármögnuð.
Stöðug skuldaaukning
borgarsjóðs
Skuldaaukning A-hluta borg-
arsjóðs undanfarin ár er fyrir löngu
komin á hættustig. Það þýðir lítið fyr-
ir meirihlutann að sýna ávallt saman
stöðu A- og B-hluta, þ.e. fyrirtækja
borgarinnar, og villa þannig kjós-
endum sýn á raunverulega stöðu
borgarsjóðs. Ef ekki verður gripið í
taumana á næstunni er ljóst að fjár-
hagsstaða A-hluta borgarsjóðs mun
draga úr og lama margar nauðsyn-
legar framkvæmdir, svo sem í mál-
efnum grunnskóla, leikskóla, menn-
ingar- og íþróttamálum og ýmsum
öðrum mikilvægum verkefnum borg-
arinnar. Það er augljóst að stöðug og
markviss skuldasöfnun borgarsjóðs
gengur ekki til lengdar. Bruðl með
fjármuni borgarinnar á sér víða stað í
borgarkerfinu. T.d. er ennþá verið að
eyða hundruðum milljóna króna í að
rannsaka Hvassahraun sem hugs-
anlegt flugvallarstæði fyrir innan-
landsflugið þótt ljóst sé að þar verður
aldrei byggður flugvöllur. Fjárhags-
staða A-hluta borgarsjóðs er mjög al-
varleg og hefur aldrei verið verri. Það
kemur að skuldadögum á þeim bæ
eins og hjá öðrum sem eyða um efni
fram.
Fráleit lóðastefna
Annað mikilvægt borgarmálefni
sem hvílir þungt á fjölmörgum borg-
arbúum er lóðastefna meirihlutans í
mörg ár. Allt bendir til þess að sú
stefna verði óbreytt. Í tæpan áratug
hafa nánast eingöngu verið byggð há-
reist fjölbýlishús í Reykjavík. Örfáum
lóðum undir sérbýlishús hefur verið
úthlutað á þessu tímabili. Þessi frá-
leita stefna hefur leitt til þess að þús-
undir Reykvíkinga hafa flutt í önnur
sveitarfélög þar sem fjölbreytni í
lóðaúthlutunum er með öðrum hætti
en í Reykjavík. Byggingarverktakar
stýra nú uppbyggingu íbúðar-
húsnæðis í Reykjavík, fyrst og fremst
á lóðum sem þeir hafa keypt á of-
urverði. Það endurspeglast síðan í
söluverði íbúðarhúsnæðis í Reykjavík
í dag. Lítið er gert með íbúasamráð
og mótmæli íbúa. Þessi vinnubrögð
meirihlutans hafa leitt til mikillar
þéttingar byggðar í nokkrum hverf-
um borgarinnar með þeim afleið-
ingum sem slíkri óhóflegri þéttingu
fylgir. Skipulagsstefna sem er hvorki
umhverfis- né íbúavæn.
Það er dapurt að sitja uppi með
meirihluta i borgarstjórn sem hagar
sér með fyrrgreindum hætti. Fram-
sókn lofaði að breyta þessu. Afar ólík-
legt er að það gerist.
Reykjavíkurflugvöllur
Annað stórmál sem meirihlutinn
hefur haldið í herkví um langt árabil
er staða Reykjavíkurflugvallar. Hef-
ur það verið gert á grundvelli
atkvæðagreiðslu hinn 17. mars árið
2001 meðal borgarbúa um það hvort
innanlandsflugið ætti að fara úr
Vatnsmýrinni. Á sínum tíma var m.a.
rætt um Löngusker og Hólmsheiði en
niðurstaðan varð sú að þessi svæði
kæmu ekki til greina. Tæplega 38%
atkvæðisbærra kjósenda í Reykjavík
tók þátt í atkvæðagreiðslu um málið
og úrslit urðu þau að 49,3% þátttak-
enda lýstu því yfir að flugvöllurinn
ætti að víkja en 48,1% vildi hafa hann
þar áfram. Munurinn var 384 at-
kvæði. Síðan þá hefur í rúm 20 ár ver-
ið þvælt um málefni flugvallarins.
Máttarvöldin hafa blandað sér í málið
og þau tóku alls ekkert tillit til stefnu
meirihlutans í Reykjavík um að flug-
völlurinn færi í Hvassahraun. Von-
andi lýkur nú 20 ára þrefi í borgar-
stjórn um framtíð Reykjavíkurflug-
vallar. Flugvöllurinn verður áfram í
Reykjavík og nauðsynlegt að skapa
starfseminni þar eðlilega réttarstöðu.
Stefnuleysi og óráðsía
Vilhjálmur Þ.
Vilhjálmsson
Vilhjálmur Þ.
Vilhjálmsson
» Það er augljóst að
stöðug og markviss
skuldasöfnun borgar-
sjóðs gengur ekki til
lengdar.
Höfundur er fv. borgarstjóri.