Morgunblaðið - 07.11.2022, Page 11

FRÉTTIR 11Innlent
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 7. NÓVEMBER 2022
Sigurður Bogi Sævarsson
sbs@mbl.is
„Heilsugæslan er í örri faglegri
þróun og eru falin æ fleiri verk-
efni. Hins vegar vantar okkur
fleiri lækna og svigrúm þar til að
enn betur megi sinna því fólki sem
til okkar leitar,“ segir Margrét
Ólafía Tómasdóttir, formaður Fé-
lags íslenskra heimilislækna.
„Gjarnan er sagt að heilsugæslan
eigi að vera fyrsti viðkomustaður
í heilbrigðiskerfinu. Ég er sam-
mála þeirri stefnu, því á grunn-
stigi er oft hægt að sinna veik-
indum fólks og vanda fljótt og vel.
Ef fólk er með heimilislækni sem
þekkir skjólstæðinginn og að-
stæður hans geta samskipti orðið
einföld og þægileg. Rannsóknir
sýna raunar að ævilíkur og lífs-
gæði aukast hjá þeim sem eru
skráðir hjá heimilislækni auk þess
sem kostnaður samfélagsins við
þjónustuna er minni en ella.“
Heilsugæslan fengið
mörg ný verkefni
Heilsugæslan á Íslandi er í
dag á tímamótum og úrlausnar-
efnin á líðandi stundu eru mörg.
Álag hefur aukist mikið og verk-
efnum fjölgað án þess að því hafi
fylgt fé eða fleira starfsfólk, segir
Margrét Ólafía. Í þessu sambandi
nefnir hún til dæmis þjónustu og
eftirfylgd við krabbameinssjúkl-
inga, fólk með heilabilun og minn-
isglöp og geðheilbrigði.
„Álag á heilsugæsluna var
mikið í Covid, í aðstæðum þar sem
við tileinkuðum okkur ýmsar
tæknilausnir og hópvinnu sem
hefur verið verið til bóta. Þar
fékkst meðal annars reynsla sem
kom sér vel í haust í bólusetn-
ingum fyrir inflúensu. Þegar
heimsfaraldri lauk fór aftur að
koma til heilsugæslunnar fólk sem
hafði beðið með að leita aðstoðar
til dæmis vegna ýmissa lang-
vinnra sjúkdóma, sem það var
jafnvel búið að missa tökin á.
Þetta eru mál sem þarf að vinna
upp nú, sem tekur tíma,“ segir
Margrét Ólafía sem starfar á
heilsugæslustöðinni í Efstaleiti í
Reykjavík. Hún bætir jafnframt
við:
„Í aðstæðum eins og nú finn-
um við að fleiri heimilislækna þarf
til starfa, því að margir af þeim
sem lærðu þessa sérgrein þegar
heilsugæslan á Íslandi var að
þróast í núverandi mynd fyrir um
fjörutíu árum eru nú að hætta
störfum. Allar sérgreinar lækn-
isfræðinnar fara í gegnum tísku-
bylgjur og einu sinni voru heim-
ilislækningar mjög heitar. Svo
kom lægð og nú er um 100 útskrif-
aðir læknar að taka þessa sér-
grein. Koma væntanlega til starfa
í heilsugæslunni eftir fimm til sex
ár. Þá er orðið að mestu leyti
hægt að taka sérfræðinám heim-
ilislækna hér heima sem er til
bóta,“
Greiðslumódeli
þarf að breyta
Í ályktunum aðalfundar Fé-
lags íslenskra heimilislækna sem
haldinn var nýlega segir að breyta
þurfi greiðslumóeli því sem
heilsugæslan starfar samkvæmt.
Hvarvetna sé undirmönnun og
vandræði að manna læknisstöður.
Viðmiðið sé að hver heilsugæslu-
stöð fái fjárveitingar samkvæmt
fjölda sjúklinga og aldri þeirra, en
þær breytur ráða miklu um verk-
efnin á hverri stöð. Þessar fjár-
veitingar hafi ekki fylgt launa-
vísitölu og því sé rekstur stundum
í vanda, svo sem á einkareknum
stöðvum. Þá sé nærri lagi að hver
heimilislæknir geti haft um 1.200
skjólstæðinga svo þeim megi sinna
vel og af yfirsýn. Algengt er hins
vegar nú að hver læknir hafi um
2.300-2.400 manns í þjónustu sem
er einfaldlega of mikið þannig að
vel sé, segir Margrét Ólafía og
heldur áfram:
fræðsla á auðskiljanlegu máli. Í
þessu sambandi hafi Þróunar-
miðstöð íslenskrar heilsugæslu
hlutverk.
„Fólk þarf að geta greint
helstu sjúkdómseinkeni á eigin
skinni og brugðist við samkvæmt
því,“ segir Margrét Ólafía og
nefnir að nú sé vetrarflensan farin
að minna aðeins á sig. Para-
inflúensa með kvefveirum malli
víða um þessar mundir og mik-
ilvægt sé því fyrir fólk að fara að
öllu með gát. Alltaf sé bót að bólu-
setningu. Hin klassíska vetrar-
flensa komi væntanlega snemma á
næsta ári.
„Við þekkjum flest hefð-
bundna flensu; slappleika, bein-
verki og 39-40 stiga hita; pest sem
gengur í flestum tilvikum yfir á
um vikutíma. Á meðan samkomu-
takmarkanir giltu í heimsfaraldri
varð inflúensu lítið vart á Íslandi.
Nú þegar aðstæður í samfélaginu
eru aftur orðnar eðlilegar má hins
vegar búast við aukning verði og
flensan leggist á marga. Því er
heilsugæslan viðbúin.“
„Við teljum líka að endur-
skoða verði verkefnin sem heim-
ilislæknar þurfa nú að sinna. Þar
er skriffinnska orðin stór hluti af
starfinu, verkefni sem stundum
eiga ekkert skylt við læknisfræði.
Eins og tæknin er frábær getur
hún verið íþyngjandi. Í ár hafa
borist um 300.000 erindi í gegnum
vefinn Heilsuvera til heilsugæslu-
lækna og margir þeirra verja nú
tveimur klukkustundum á dag í
þennan þátt starfsins. Þetta er
viðbót við annað í erilsömu starfi
og stundum vinna læknar vegna
þessa lengri daga en ætlast er til.
Vefinn verður því að endurskoða
og raða erindum þannig að tími
lækna nýtist betur.“
Vetrarflensan er komin
Í ályktun aðalfundur Félags
íslenskra heimilislækna er skorað
á stjórnvöld að efla og bæta
heilsulæsi almennings. Í slíku felst
fræðsla og upplýsingar, meira ör-
yggi fólks í að gæta að sjálfu sér
og heilsu sinni. Mikilvægt sé því
að fram séu settar upplýsingar og
Mikið álag á heilsugæsluna sem er í örri faglegri þróun, segir Margrét Ólafía Tómasdóttir, formaður Félags íslenskra heimilislækna
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Heilbrigðismál Endurskoða þarf verkefnin sem heimilislæknar sinna nú, segir Margrét Ólafía í viðtalinu.
Heilsulæsi
þarf að bæta
- Margrét Ólafía Tómasdóttir
fæddist í Reykjavík 1981. Hún
útskrifaðist úr læknadeild Há-
skóla Íslands 2007 og sem sér-
fræðingur í heimilislækningum
2014. Lauk doktorsprófi í
heimilislækningum og lýð-
heilsuvísindum frá HÍ og NTNU
í Þrándheimi 2017.
- Starfar á heilsugæslunni í
Efstaleiti í Reykjavík og er lekt-
or við læknadeild HÍ. Formaður
Félags íslenskra heimilislækna
og er kennslustjóri sérnáms í
heimilislækningum á Íslandi.
Að auki í stjórn Læknavakt-
arinnar og fulltrúi í stjórn
Læknafélags Íslands.
Hver er hún?
Krafa stjórnar Fornbílafjelags
Borgarfjarðar var lögð fyrir
byggðarráð Borgarbyggðar í síð-
ustu viku, vegna lokunar á hús-
næði félagsins í Brákarey snemma
á síðasta ári. Krafan hljóðar upp á
rúmar 112 milljónir króna. Í kröf-
unni má finna útreikning vegna
þess tjóns sem riftun leigusamn-
ings Borgarbyggðar við Fornbíla-
fjelagið hafi valdið og muni valda
félaginu. Meðal annars er krafist
rúmlega 60 milljóna króna fyrir
framkvæmdir á núverandi sýning-
arsal, kaffistofu og húsi að utan-
verðu og vegna tekjutaps miðað
við núverandi leigusamning, sem
gildir til ársins 2035, upp á 30
milljónir.
„Ljóst er að ófyrirsjáanlegur
kostnaður fyrir sveitarfélagið sem
yrði í námunda við slíka fjárhæð
myndi hafa veruleg áhrif á
rekstrarniðurstöðu ársins og svig-
rúm til fjárfestinga í nauðsyn-
legum innviðum. Byggðarráð felur
sveitarstjóra að vinna málið áfram
gagnvart stjórn Fornbílafjelags-
ins,“ segir í bókun byggðarráðs.
urdur@mbl.is
Morgunblaðið/Eggert
Brákarey Leigusamningi Fornbílafjelagsins var rift snemma á síðasta ári.
Krefjast rúmlega
112 milljóna króna