Morgunblaðið - 17.11.2022, Blaðsíða 18

FRÉTTIR
Innlent18
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 17. NÓVEMBER 2022
Biom 2.1 X Mountain
24.995 kr. / St. 40-47
Biom 2.1 X Mountain
24.995 kr. / St. 40-47
LÉTTIR OG GÓÐIR VATNSHELDIR UTANVEGA SKÓR
Biom 2.1 X Mountain
24.995 kr. / St. 36-42
Biom 2.1 X Mountain
24.995 kr. / St. 36-42
KRINGLAN - SMÁRALIND - SKÓR.IS
Umhverfisstofnun telur afar jákvætt
að fundinn sé farvegur fyrir endur-
vinnslu kerbrota frá álverum á Íslandi
í stað þess að urða þau í flæðigryfjum
eða flytja úr landi til urðunar. Í um-
sögn til Skipulagsstofnunar um það
hvort þörf sé á umhverfismati fyrir
fyrirhugaða endurvinnslu kerbrota
á Grundartanga kemur fram að að-
gerðir rekstraraðila til að koma í veg
fyrir rykmengun muni lágmarka um-
hverfisáhrif vegna PAH-efna og telur
stofnunin að framkvæmdin sé ekki háð
mati á umhverfisáhrifum. Undir það
tekur Skipulagsstofnun í ákvörðun
sem kynnt var í gær.
Fyrirtæki sem nefnir sig Kerendu-
vinnsluna áformar að koma upp verk-
smiðju til endur- og áframvinnslu
kerbrota á Grundartanga þannig að
afurðin nýtist í sementsiðnaði. Ætlun-
in er að taka við kerbrotum frá álver-
unum þremur sem starfa hér á landi
og flytja inn kerbrot til að fullnýta
afkastagetu verksmiðjunnar. Fram-
leiðsluferill er byggður á einkaleyfi
frá áströlsku fyrirtæki og hefur verið
notaður við endurvinnslu kerbrota frá
álverum í Ástralíu og víðar.
Í umsögn Umhverfisstofnunar
vegna matsskylduspurningar kemur
fram að viðhald þarf að fara fram á raf-
greiningarkerum álvera á 4-7 ára fresti
þar sem kerin eru endurfóðruð. Ker-
brotin verða til við það og eru flokkuð
sem spilliefni. Nú eru kerbrotin annað-
hvort flutt úr landi til urðunar í námu
í Noregi eða notuð í flæðigryfjur í sjó
við strendur Íslands. Stofnunin bendir
á að endurvinnsluferlið umbreyti ker-
brotunum í seljanlega vöru. Vitnað
er til skýrslu fyrirtækisins um að við
endurvinnsluna muni urðuð spilliefni
minnka um rúmlega 70% hérlendis.
Þarf að fylgjast með PAH
Varðandi mengun frá starfseminni
telur Umhverfisstofnun að helst þurfi
að fylgjast með flokki lífrænna efna-
sambanda, svokallaðra PAH-efna.
Önnur efni séu ekki losuð í loft í afger-
andi mæli, samkvæmt upplýsingum
um framleiðsluaðferðina.
Umhverfisstofnun aflaði frekari
upplýsinga um rykmengun frá vinnslu
kerbrotanna á lóð og í húsnæði fyr-
irtækisins. Samkvæmt svörum
rekstraraðila verða kerbrotin flutt í
lokuðum vögnum eða gámum sem
tæmdir verða innandyra í svokallaða
safnstíu. Yfir henni verður öflugt afsog
og sömuleiðis yfir brjótnum sem er
lokaður og á því ekkert ryk að berast
frá honum.
Samkvæmt gögnum sem byggjast á
mælingum sambærilegrar starfsemi í
Ástralíu eru PAH-efni í útblæstri 0,1
mg á rúmmetra. Þá bendir fyrirtæk-
ið á að álver á Íslandi hafi tekið upp
PAH-frían þjöppumassa á árunum
2015 til 2020. Þegar elstu kerin hafa
verið tekin úr rekstri muni PAH-efni
í útblæstri minnka.
Mengun verður vöktuð
Fram kemur í umsögn Umhverfis-
stofnunar að hún telur afar jákvætt
að fundinn sé farvegur fyrir endur-
vinnslu kerbrota frá álverum á Íslandi
í stað þess að urða þau í flæðigryfj-
um eða flytja úr landi til urðunar. Að
mati stofnunarinnar munu aðferðir
rekstraraðila til að koma í veg fyrir
rykmengun lágmarka áhrif PAH-
efna. Þá verði í starfsleyfi kveðið á
um vöktun þessara efna í andrúmslofti
í nágrenni verksmiðjunnar.
Niðurstaða Skipulagsstofnunar er
að fyrirhuguð framkvæmd sé ekki lík-
leg til að hafa í för með sér umtalsverð
umhverfisáhrif. Því skuli framkvæmd-
in ekki háð mati á umhverfisáhrifum.
Í rökstuðningi er bent á að fram-
kvæmdin hafi það í för með sér að
ekki þurfi að urða kerbrot frá álverum.
Einnig er sagt að starfsemin hafi í för
með sér aukna losun til andrúmslofts
á flúori, ryki og brennisteinsdixíði en
sú losun sé brotabrot af losun frá þeim
iðjuverum sem fyrir eru. Auk þess sé
verulegur ávinningur af því að umtals-
vert dregur úr urðun á föstum úrgangi
sem inniheldur sömu efni.
lUmhverfisstofnun telur endurvinnslu kerbrota frá álverum hér á landi jákvæða og betri en að urða
þau í flæðigryfjumlSkipulagsstofnun hefur ákveðið að starfsemin þurfi ekki að fara í umhverfismat
Mótvægisaðgerðir lágmarka áhrif
Grundartangi Fyrirhugað er að kerbrotavinnslan verði á hafnarsvæðinu. Núverandi flæðigryfjur sjást til vinstri og eldri gryfjur eru í uppfyllingunni.
Vinnsla samrýmist ekki skipulagi
Fyrirhuguð starfsemi Kerend-
urvinnslunnar samrýmist ekki
aðalskipulagi Hvalfjarðarsveitar
vegna þeirrar mengunar sem
hún veldur. Sveitarstjórn Hval-
fjarðarsveitar lagði til að fram-
kvæmdin færi í umhverfismat.
Fram kemur í gögnum
Skipulagsstofnunar að Kerend-
urvinnslan áformi að reisa 6
þúsund fermetra verksmiðjuhús
á Mýrarholtsvegi 1-3 sem sé
rúmlega 11 þúsund fermetra lóð.
Inga Rut Hjaltadóttir, sviðsstjóri
framkvæmdasviðs Faxaflóa-
hafna, segir aðspurð að ekki
hafi neinni lóð verið úthlutað á
Grundartanga til endurvinnslu á
kerbrotum og ekki verið sótt um
slíka lóð.
Tvö stóriðjufyrirtæki eru á
Grundartanga, Elkem og Norð-
urál, og fylgir þeim mengun eins
og kunnugt er. Faxaflóahafnir
sem eiga landið við höfnina og
Hvalfjarðarsveit sem fer með
skipulagsvaldið gerðu með sér
samkomulag um að heimila ekki
nýjar verksmiðjur eða iðnfyrir-
tæki sem hafa í för með sér losun
á brennisteinstvíoxíði eða flúor
á svæðinu.
Í skriflegu svari frá Arnheiði
Hjörleifsdóttur, umhverfisfull-
trúa Hvalfjarðarsveitar, og odd-
vita, Andreu Ýri Arnarsdóttur,
kemur fram að samkvæmt upp-
lýsingum Kerendurvinnslunnar
losi fyrirhuguð verksmiðja 260
kg af flúori á ári og 2.600 kg af
brennisteinstvíoxíði í afgasi mið-
að við hámarksafköst. Þó þetta
séu ekki háar tölur hlutfallslega,
til dæmis miðað við núverandi
losun Norðuráls, samrýmist
starfsemin ekki aðalskipulagi
Hvalfjarðarsveitar.
Jafnframt benda þær á að í nýju
aðalskipulagi, sem ekki hefur
verið staðfest, komi þetta einnig
fram. Í almennum skilmálum
fyrir iðnaðarsvæði segi að áfram
verði dregið úr losun frá meng-
andi starfsemi.
Um árabil hafa verið starfrækt-
ar flæðigryfjur á Grundartanga,
reknar á grundvelli starfsleyfa
Elkem og Norðuráls. Umhverfis-
fulltrúinn og oddvitinn svara
ekki beint spurningu um það
hvort þær telji endurvinnslu
kerbrota verri lausn en förgun
þeirra í flæðigryfjum, vísa aðeins
til umsagnar sveitarstjórnar
Hvalfjarðarsveitar um mats-
skylduspurninguna. Þar segir
meðal annars að hingað til hafi
sú ráðstöfun að nota flæðigryfj-
ur hlotið náð hjá eftirlitsaðilum
og Hvalfjarðarsveit verið talin
trú um að nálægð við sjó, og það
að sjór flæðir yfir kerbrotin, geri
það að verkum að hættuleg efni,
eins og sýaníð, bindist þannig að
ekki hljótist skaði af fyrir lífríki
sjávar. „Þó það sé nú líklega ekki
talin góð ráðstöfun til langs tíma
litið að urðun og landfyllingar
séu lausnin, telur Hvalfjarðar-
sveit rétt að vinna að nánari
samanburði þessara aðferða í
tengslum við matsskylduspurn-
inguna en einnig er í gangi vinna
við umhverfismat vegna nýrra
flæðigryfja á Grundartanga. Tel-
ur Hvalfjarðarsveit skynsamlegt
að líta á þessi mál í samhengi og
vega og meta kosti og galla ólíkra
aðferða við urðun og/eða endur-
vinnslu kerbrota,“ segir þar.
BAKSVIÐ
Helgi Bjarnason
helgi@mbl.is