Morgunblaðið - 17.11.2022, Blaðsíða 34

MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 17. NÓVEMBER 2022
34
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri: Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Davíð Oddsson Haraldur Johannessen
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Pistill
Er fjármálaráðherrabúinnaðaxlaábyrgð?
V
önduð skýrsla Ríkisendurskoðun-
ar kom fyrir sjónir almennings
og þingheims í vikunni. Þar er
farið yfir söluferli á eignarhluta
almennings í Íslandsbanka.
Sölu verðmæta sem líklega skiluðu á þriðja
milljarð lægri fjárhæð í ríkiskassann en ef vel
hefði verið staðið að verki.
Í umræðu um málið síðustu tvo daga hafa
ráðherrar í ríkisstjórn komið fram einn af
öðrum og sagt fjármálaráðherra hafa axlað
ábyrgð á mistökum sínum vegna sölunnar.
Mistökum sem fólust í að ekki var gætt
jafnræðis við söluna, að veittur var mikill
afsláttur þrátt fyrir umframeftirspurn eftir
hlutum í bankanum á hærra verði og því að
upplýsingagjöf til þingnefnda og almennings
var ábótavant.
Skýrsla ríkisendurskoðunar er nefnilega skýr með
þessa þætti en lagaleg og pólitísk ábyrgð fjármálaráð-
herra á ferlinu og þeim ákvörðunum sem hann tók er
líka skýr. Með lögum um sölumeðferð eignarhluta rík-
isins í fjármálafyrirtækjum er ábyrgð fjármálaráðherra
við sölu á fjármálafyrirtækjum lögfest. Bankasýslan
annast framkvæmd sölunnar en það er ráðherra sem
tekur ákvarðanir um hvert einasta skref hennar. Allt
skal það svo gert í samræmi við meginreglur laganna
um hlutlægni, hagkvæmni og jafnræði. Það tókst ekki
og á því ber fjármálaráðherra ábyrgð. En hann ber líka
ábyrgð á slökum vinnubrögðum undirstofnunar sinnar,
bankasýslunnar, skv. almennum reglum stjórnskipunar-
réttarins. Milljarða tjón almennings blasir
við, tjón sem hægt hefði verið að hindra með
vönduðum og lögbundnum vinnubrögðum.
„Það þarf að fara eftir lögunum, jafnvel
þótt maður sjálfur hafi greitt atkvæði gegn
þeim fyrir tíu árum,“ benti Oddný Harðar-
dóttir þingmaður Samfylkingarinnar og fv.
fjármálaráðherra á í umræðum á Alþingi.
Því þótt það „falli utan hlutverks Ríkisendur-
skoðunar að taka afstöðu til ágreiningsefna
um lagatúlkun“, eins og kemur fram í skýrslu
Ríkisendurskoðanda, þá er hægt að segja full-
um fetum að ekki hafi verið farið að megin-
reglum laga um sölu ríkisins á fjármálafyrir-
tækjum eins og að ofan greinir og á því ber
ráðherra ábyrgð.
Forsætisráðherra sagði á Alþingi að fjár-
málaráðherra hefði axlað ábyrgð sína með
því að birta lista yfir kaupendur síðastliðið vor og við-
skiptaráðherra sagði hann hafa axlað ábyrgð með því að
hafa beðið ríkisendurskoðun um að gera skýrslu. Þær
viðurkenna þar með ábyrgð ráðherra en er nóg að sá
sem veldur slíku tjóni sem fyrir liggur fái einhvern til að
staðfesta tjónið og gangi svo áfram til sinna starfa eins
og ekkert hafi í skorist? Er það að axla ábyrgð? Hvaða
skilaboð sendum við umheiminum um stjórnmála- og
fjármálakerfið á Íslandi? Er stjórnvöldum alveg sama
um orðspor Íslands í alþjóðasamfélaginu? Vita stjórn-
völd ekki hvaða afleiðingar slíkt getur haft?
Helga Vala
Helgadóttir
Höfundur er þingmaður Samfylkingar.
Ýtt undir erfiðan vetur
Nú er komið
á daginn
að það
var varnarflaug
frá Úkraínu sem
féll á Nató-rík-
ið Pólland en
ekki árásarflaug frá Rúss-
landi. Stoltenberg fram-
kvæmdastjóri Nató ítrekaði
þó að Rússar bæru ábyrgð á
atburðinum. Það má til sanns
vegar færa, því að án innrásar
þeirra í nágrannaríkið hefði
þetta ekki komið til.
Líklega hefur Nató andað
léttar, því að ekki reyndi
á hina mikilvægu 5. grein
stofnsáttmála Nató. Pólland
hafði þegar rætt um að bregð-
ast yrði við í samræmi við 4.
greinina í sama sáttmála, um
að bandalagið kæmi þegar
saman og ræddi hugsanleg
viðbrögð. Nú er það einnig
óþarft. Það er þó næsta
augljóst að afmarkað atvik af
slíku tagi myndi aldrei kalla
á alheimsátök, og það þó að
flaugin hefði verið rússnesk
og farið af leið yfir landamæri
Póllands.
Það er auðvitað svo að
nokkur helstu ríki Nató hafa
hingað til tryggt að Úkraína
hefur getað barist jafn lengi
og jafn hetjulega og raun er á.
Án vopna frá Bandaríkjunum
og Bretum, og í minna mæli
frá öðrum Nató-ríkjum, hefði
stríðinu lokið fyrir löngu.
Þá hefðu menn þegar samið
og Pútín þá ráðið mestu um
útfærsluna.
Nú berast
fregnir um að
æðstu trúnaðar-
menn Bandaríkj-
anna og Rúss-
lands hafi þegar
hafið viðræður
um hvernig þessi hildarleikur
gæti farið. Selenskí forseti
Úkraínu hefur margoft ítrek-
að að ekki þumlungur lands
verði gefinn eftir gagnvart
Rússum og hann hefur gengið
lengra og bætt við að engir
friðarsamningar muni eiga sér
stað á meðan Pútín fari með
öll völd í Kreml.
Vitað er að nýbyrjaður
vetur verður Úkraínumönnum
mjög erfiður. Og síðustu vikur
hafa Pútín og hershöfðingjar
hans leitast við að tryggja að
hann verði nánast óbærileg-
ur. Sprengjuflaugum hefur
beinlínis rignt yfir Úkraínu
og ekki á sérstök átakasvæði,
sem er haldið til hlés, á meðan
sprengjum rignir yfir landið
þvert og endilangt og þeim nú
sérstaklega beint að orkuver-
um og öllu því sem auðveldað
getur Úkraínumönnum að
standa af sér harðan vetur,
ljósum og hita og öðru því
sem ræður úrslitum í því sam-
bandi. Og þessi þáttur stríðs-
aðgerða Rússa er augljóslega
í beinu sambandi við það að
fréttir hafa nú borist um að
Bandaríkjamenn og Rússar
hafi þegar hafið þreifingar á
bak við tjöldin, og að fréttir
um það eru látnar leka út. Það
eitt vekur áhyggjur.
Lokasókn Rússa
er þegar hafin
og kuldinn er nýr
bandamaður}
Í
aðdraganda kosninga til
lögþings Færeyja er ólga í
stjórnmálum þar í landi. Gengið
verður að kjörborði 8. desem-
ber næstkomandi og skoðanakann-
anir benda til breytinga. „Velmeg-
unin í Færeyjum er mikil og sú saga
er bæði gömul og ný að við slíkar
aðstæður breytast áherslumál,“
segir Hjálmar Árnason, fyrrverandi
alþingismaður, sem að fjórðungi
er Færeyingur. Tengsl hans við
Færeyjar eru sterk og margir hafa
heimsótt landið
með hans farar-
stjórn.
„Laxeldi og
ferðaþjónusta
eru vaxtar-
greinar og skila
Færeyjum miklu.
Hefðbundin
stjórnmál stétta-
baráttu með
átakalínum til
hægri og vinstri eru lítt áberandi
nú. Efst á baugi nú eru til dæmis
umhverfismál og mannréttindi. Í
raun eru Færeyjar á þröskuldi nýrra
tíma,“ tiltekur Hjálmar.
17 þarf í meirihluta
Fjórflokkakerfi er hryggur fær-
eyskra stjórnmála. Á hægri vængn-
um er Fólkaflokkurinn sem í síðustu
kosningum fékk um 25% greiddra
atkvæða og Jafnaðarflokkurinn, sem
er til vinstri, litlu minna. Nærri miðj-
unni eru svo Sambandsflokkurinn
og Þjóðveldisflokkur, sem báðir voru
með um 20% fylgi í lögþingskosn-
ingnum árið 2019. Ríkjasambandið
við Dani er meginstef stefnu
tveggja síðastnefndu flokkanna. Til
viðbótar þessu eru svo í Færeyjum
tvær stjórnmálahreyfingar, það er
Miðflokkur íhaldssamrar stefnu og
Framsókn, sem er klofningur úr
Fólkaflokknum. Fylgi þessara flokka
hefur verið á bilinu 5-10%.
Lögþing Færeyja er skipað 33
fulltrúum og síðustu árin hefur
landsstjórnin verið skipuð fulltrúum
Sambandsflokksins, Fólkaflokksins
og Miðflokksins. Til að ná saman
meirihluta þarf því 17 þingsæti.
Landstjórnin sprakk fyrr í haust,
m.a. vegna harðlínuafstöðu Janusar
av Rana, ráðherra úr Miðflokkn-
um, í málefnum samkynhneigðra.
Forystumaður í landsstjórninni,
það er lögmaður Færeyja, hefur
verið Bárður á Steig Nielsen úr
Sambandsflokknum. Hann náði ekki
að miðla málum. Ekki var heldur
hljómgrunnur innan annarra flokka
fyrir því að koma til liðs við stjórn-
ina – og því varð úr að boðað var til
kosninga.
Jafnaðarflokkur hefur byr
Skv. skoðanakönnun sem Kring-
varpið, ríkisútvarp Færeyja, greindi
frá í vikunni er Jafnaðarflokkurinn
á beinni braut. Er spáð um 28%
fylgi þannig að fulltrúum hans á
lögþinginu myndi fjölga úr sjö í
tíu. Fólkaflokkurinn gæti goldið
afhroð, sbr. að ólga og innanmein
eru í flokknum. Annika Olsen, fyrr-
verandi borgarstjóri í Þórshöfn,
hefur sagt sig úr Fólkaflokknum
og býður sig fram undir merkjum
Þjóðveldis. Þá hafa tveir ráðherrar
í Fólkaflokknum hætt, þar á meðal
formaðurinn. Sambandaflokkur
fráfarandi lögmanns er í sókn, en
Þjóðveldisflokkur Högna Höydal
hefur ekki náð flugi.
„Færeysk stjórnmál eru í upp-
lausn. Landslagið gæti gjörbreyst,“
segir Hjálmar Árnason. Hann bætir
við að mikill munur sé á afstöðu
fólks til málefna eftir svæðum.
Á norðureyjunum svonefndu, til
dæmis í Klakksvík, sé fólk áfram um
fullan aðskilnað Færeyinga frá Dön-
um. Þessu sé öfugt farið á Suðurey;
sem sakir afskekktar hafi sérstöðu
um margt.
Upplausn ríkir í stjórn-
málum í Færeyjum
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Færeyjar Fánaborg framan við við þinghúsið í miðbæ í Þórshafnar.
UMHVERFISMÁL Í DEIGLU
Orkuskipti
„Umhverfismál í Færeyjum eru
í örri þróun sem mér finnst
áhugavert að fylgjast með,“
segir Hjálmar Árnason. Sú var
tíðin að 90% af raforku í eyjun-
um var fengin með því að keyra
díselrafstöðvar. Nú er þetta
hlutfall komið niður í 40% og
þar hafa vindmyllur mest að
segja. Slíkar hafa verið settar
upp víða í eyjunum, til dæmis í
nágrenni Þórshafnar.
Einnig er í undirbúningi að
setja upp sjávarfallavirkjanir;
hvar þungir sjávarstraumar
í sundum milli eyja og kletta
verða beislaðir. Þá er sólarorka
í vaxandi mæli beisluð og nýtt
– sem skapar mikla möguleika.
Vilji er allt sem þarf, eins og
máltækið segir.
SVIÐSLJÓS
Sigurður Bogi Sævarsso
sbs@mbl.is
n
Hjálmar Árnason
Suðurey Skermar taka sólar-
ljós sem er breytt í raforku.
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Biðlistar í heilbrigðiskerfinu
Guðmundur
Ingi Kristins-
son, þingmaður
Flokks fólks-
ins, vakti máls
á biðlistum í
heilbrigðiskerfinu á Alþingi
í gær. Hann lýsti því í fyrir-
spurn sinni að 80% þeirra
sem þyrftu liðskiptaaðgerðir
þyrftu að bíða í tvö ár eða
lengur eftir að komast í
aðgerð, sem er auðvitað víðs
fjarri því að vera viðunandi.
Og eins og hann sagði þá þarf
fólk á meðan það bíður að
bryðja verkjatöflur, auk þess
sem það getur dottið út af
vinnumarkaði og misst ýmis
önnur lífsgæði. Hann benti á
að enn hrektist fólk til útlanda
í aðgerðir, sem kostaði ríkið
þrefalt meira en aðgerðir inn-
anlands, en þær vill ríkið ekki
greiða fyrir. Allt er þetta með
ólíkindum og hefur gengið allt
of lengi.
Heilbrigðisráðherra vísaði
til þess að kór-
ónuveirufaraldur-
inn hefði gert
þessi mál erfiðari
en sagði að unnið
væri að því að
bæta úr ástandinu. Hann hefði
á dögunum skipað aðgerða-
hóp sem ætti að ná „heildrænt
utan um þá áskorun sem
felst í að stytta biðlista eftir
liðskiptaaðgerðum“. Auk þess
eigi hópurinn að skila tillögu
að framtíðarskipulagi.
Vissulega er jákvætt að
verið sé að leita lausna og
vitaskuld hefur veiran ekki
hjálpað. Fram hjá því verður
þó ekki horft að ótrúlega hægt
hefur gengið í þessum efnum.
Og því má ekki heldur gleyma
að liðskiptaaðgerðir eru ekki
þær einu sem hafa safnað
biðlistum, hið sama á við um
fjölda annarra. Miðað við það
eru svörin enn afar þoku-
kennd, en vonandi stendur
það til bóta.
Hægt gengur
en stendur vonandi
til bóta}