Morgunblaðið - 17.11.2022, Side 35

35
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 17. NÓVEMBER 2022
Eftirréttakeppni Grunnskólanemar á höfuðborgarsvæðinu kepptu í gær í gerð eftirrétta undir leiðsögn matreiðslumeistara og á myndinni sést lið Valhúsaskóla töfra fram ljúffenga rétti.
Eggert Jóhannesson
Á málþingi for-
sætisráðherra um ís-
lenska tungu mánu-
daginn 14. nóvember,
í tilefni af stofnun
ráðherranefndar um
íslenska tungu, stigu
á svið þrjú ungmenni
úr Hagaskóla. Þau
brýndu stjórnvöld til
dáða á eftirminnileg-
an hátt og hvöttu þau
til að tryggja aðgengi
ungs fólks að íslenskum bókum,
ekki aðeins prentuðum heldur
einnig hljóðbókum og rafbókum.
Þau vilja lesa bækur á íslensku,
jafnt frumsamdar og þýddar, en
kvörtuðu yfir skorti á spennandi
lesefni og öðru afþreyingarefni á
íslensku og að aðgangur væri of
dýr. Þrátt fyrir aukinn stuðning
stjórnvalda við ritun barna- og
ungmennabóka á síðustu árum eig-
um við enn langt í land með að
uppfylla lestrarþarfir ungs fólks
enda veitir efni á öðrum tungu-
málum, einkum ensku, íslensku
harða samkeppni.
Orð þeirra vöktu mig til um-
hugsunar um að við þyrftum að
gera enn betur í að færa íslenskar
bókmenntir og menningararf til
yngri kynslóðarinnar og ekki síður
til þeirra sem eiga annan menning-
arbakgrunn en þann íslenska. Ný-
verið efndi Stofnun Árna Magn-
ússonar í íslenskum fræðum til
sérstaks átaks til að kynna hand-
ritin fyrir skólafólki í tilefni af því
að í fyrra voru liðin 50 ár frá af-
hendingu fyrstu tveggja handrit-
anna frá Danmörku.
Gert var sérstakt
kennsluefni sem sent
var í alla grunnskóla
og tveir fræðarar,
Jakob Birgisson og
Snorri Másson, heim-
sóttu skóla um allt
land. Auk þess var rit-
uð barnabók um
Möðruvallabók, Bál
tímans eftir Arndísi
Þórarinsdóttur, haldin
var handrita-
samkeppni barnanna
og boðið upp á sérstaka skemmti-
dagskrá síðasta vetrardag 2021
sem send var út rafrænt.
Skemmst er frá því að segja að
börn og ungmenni tóku fræðslu um
íslensk handrit og efni þeirra fagn-
andi. Aldrei var komið að tómum
kofunum hjá þeim. Sögur og kvæði
sem handritin geyma eru iðulega
notuð sem efniviður í kvikmynd-
um, teiknimyndum, tölvuleikjum
og sjónvarpsþáttum um goðin sjálf
og hetjur fyrri tíma svo að þau
bera kennsl á efniviðinn – en vita
ekki alltaf að hann kemur úr hand-
ritum sem rituð eru á íslenska
tungu.
Það er ótrúlegt að bókmenntir
sem skrifaðar voru á þrettándu og
fjórtándu öld séu enn aðgengilegar
íslenskum lesendum, ungum sem
öldnum, án teljandi vandkvæða.
Börn verða oft furðu lostin þegar
þau átta sig á því að þau geta
stautað sig fram úr gamalli skrift á
skinnhandriti og málið á því er
kunnuglegt. Vissulega hefur merk-
ing orða breyst og við myndum
ekki skilja Snorra Sturluson sam-
stundis ef hann ávarpaði okkur
kumpánlega því að miklar breyt-
ingar hafa orðið á hljóðkerfi og
framburði en samhengið liggur í
rituðu máli frá miðöldum til okkar
tíma. Gamlar en sígildar sögur
verða nýjar um leið og stafsetning
hefur verið færð til nútímamáls.
Það felst sannkallað ríkidæmi í
menningararfi sem skírskotar
þannig beint til nútímafólks og
geymir sögur og kvæði sem enn er
verið að vinna með í bókmenntum,
kvikmyndum og sjónvarpi um allan
heim. Þessa auðlegð eigum við að
nota og gera aðgengilega öllum.
Í viku íslenskrar tungu er mik-
ilvægt að huga að því hvernig færa
má menningararfinn ungu fólki
með nýjum og skapandi leiðum.
Árnastofnun mun miðla handrit-
unum með fjölbreyttum hætti í
Húsi íslenskunnar en einnig þarf
að kalla til rithöfunda, kvikmynda-
gerðarfólk, þáttagerðarmenn í
sjónvarpi og aðra listamenn til að
búa til efni sérstaklega fyrir ungt
fólk sem mun, ef vel tekst til, höfða
einnig til þeirra sem eldri eru.
Framtíð íslensku er samtvinnuð
afdrifum og möguleikum okkar
litla samfélags í norðurhöfum og
afstöðu okkar sjálfra til menningar
og tungumáls. Hvernig yrði um-
horfs ef við misstum tengsl við
tungu og sögu þess fólks sem hef-
ur byggt landið frá níundu öld og
þau sérkenni hyrfu sem tungan
ljær menningu okkar? Hvernig
yrði þá að búa á Íslandi? Landið og
náttúran dregur að sér ferðamenn
en hvað með okkur sjálf og menn-
ingu okkar? Er ekki ræktarsemi
við tungumál og menningu sömu
ættar og virðing fyrir náttúrunni?
Spurningarnar eru margar en
mikilvægasta verkefnið nú er að
svara kalli unga fólksins.
Guðrún Nordal
» Á málþingi forsætis-
ráðherra um ís-
lenska tungu, í tilefni af
stofnun ráðherra-
nefndar um íslenska
tungu, stigu á svið þrjú
ungmenni.
Guðrún Nordal
Höfundur er forstöðumaður Stofn-
unar Árna Magnússonar í íslenskum
fræðum og prófessor við Háskóla Ís-
lands.
Kallinu svarað
Morgunblaðið/Hanna
Flateyjarbók „Mikilvægt erað huga að því hvernig færa má menningararf-
inn ungu fólki með nýjum og skapandi leiðum.“