Morgunblaðið - 17.11.2022, Page 53

MENNING 53
MORGUNBLAÐIÐ FIMMTUDAGUR 17. NÓVEMBER 2022
Nánari upplýsingar um sýningartíma á sambio.is
TRYGGÐU ÞÉR
MIÐA INNÁ
Indie wire
RALPH
FIENNES
NICHOLAS
HOULT
ANYA
TAYLOR-JOY
Painstakingly Prepared.
Brilliantly Executed.
KOMIN Í BÍÓ - TRYGGÐU ÞÉR MIÐA
USA TODAY ENTERTAINMENT
WEEKLY
EMPIRETHE PLAYLISTNEW york post
KEMUR Í BÍÓ Á MORGUN
SCREENDAILY IGN VANITYFAIR THEHOLLYWOOD
REPORTER
87%
89%
Í
slenska orðið „leikskáld“ er
eins og það hafi verið hannað
með Samuel Beckett í huga.
„Leikritahöfundur“ nær engan
veginn yfir það sem gerðist þegar
hann settist niður og hugsaði upp
þessi makalausu verk. Framlag
hans er langt í frá bundið við
sköpun persóna og texta, sem þó
væri nógu mikið afrek einn og
sér; ljóðrænn, harmrænn, heim-
spekilegur og aulafyndinn eins og
hann einatt er. Ekkert annað af
helstu leikskáldum heims á í safni
sínu verk án orða, og fá gefa eins
nákvæm fyrirmæli um sviðsbúnað,
hreyfingar og leiktæknileg atriði.
Allt er þetta hluti þess listaverks
sem Beckett sendir frá sér.
Svo sterk er sýn hans að einstaka
myndir öðlast sjálfstætt líf, skapa
merkingu í huga áhorfandans/les-
andans, eða jafnvel þeirra sem bara
heyra af þeim. Biðin endalausa eftir
Godot. Gamla fólkið í öskutunnun-
um í Endatafli. Krapp og segul-
böndin hans. Og síðast en ekki
síst hin káta og þrautseiga Winnie
í Hamingjudögum, grafin upp að
mitti og síðar enn dýpra. Þessu
stórkostlega sviðsljóði um fráleita
lífsbaráttuna, kraftinn sem rekur
okkur áfram án sýnilegs tilgangs í
skeytingarlausum og óskiljanlegum
heimi.
Það er gaman að sjá hvernig Edda
Björg Eyjólfsdóttir, Árni Pétur
Guðjónsson og leikstjórinn Harpa
Arnardóttir mæta þessu heildstæða
verki, þar sem hver hreyfing og
hver þögn er fyrirskipuð af höfundi.
Í fyrri hlutanum verður ekki betur
séð en fyrirmælunum sé hlýtt út
í ystu æsar. Í þeim síðari er skipt
rækilega um gír og engu líkara
en fyrirmæli Becketts úr Ekki ég,
annarri og enn róttækari einræðu
konu, séu heimfærð upp á síðustu
ræðu Vinníar. Textinn verður að
flaumi, öll afstaðan örvæntingar-
fyllri og myrkari, og bjallan sem
vekur Vinní hvern morgun hringir
aftur og aftur, líkt og tíminn standi
í stað. Strangt tekið er ekki gert
ráð fyrir listrænum ákvörðunum
leikstjóra á borð við þessa í leikhúsi
Becketts, en þetta er feikiáhrifaríkt
hér.
Sem gildir um sýninguna alla.
Stærsta heiðurinn af því á vitaskuld
Edda Björg Eyjólfsdóttir sem
Vinní. Það er virtúósabragur á
textaflutningnum og þeim Hörpu
hefur tekist að gæða fyrirskrifaðar
athafnir Vinníar eðlilegu lífi. Til-
finningaleg innistæða, tímasetning
og hrynjandi, allt óbrigðult. Það
síðastnefnda gerir flauminn í síðari
hlutanum að ógleymanlegum tutt-
ugu mínútum. Þýðing Árna Ibsen
hljómaði sönn og ljóðræn í frábær-
um flutningnum.
Eiginmanni Vinníar bregður
nokkrum sinnum fyrir, stundum
aðeins röddinni. Árni Pétur skilar
þessu vel, er kostulegur þegar þess
þarf og harmrænn ef það á við.
Tvísæi sem einkennir mjög verk
Becketts fyrir svið og bók, en ekki
síst Hamingjudaga.
Hægt er að skoða leikmyndina
sem tvö aðskilin verk: hauginn þar
sem hjónin búa og bakgrunninn,
sem hér er myndbandsverk. Brynja
Björnsdóttir er höfundur leikmynd-
ar en myndbandið samvinnuverk-
efni hennar, Ólafs Ágústs Stefáns-
sonar lýsingarhönnuðar og Ísidórs
Jökuls Bjarnasonar sem semur
tónlistina.
Haugurinn er vel útfærður. Ekki
beint raunsæislegur, en gefur þó til-
finningu fyrir að þetta sé jarðvegur.
Enn sjást einhverjar gróðurtægjur.
Efnið spilaði listavel á móti smartri
stemmingslýsingu Ólafs Ágústs
Stefánssonar, sem hefur látið fyrir-
mæli Becketts um skerandi birtu
lönd og leið.
Myndbandsbakgrunnurinn fannst
mér ekki eins góð hugmynd. Það
truflaði að kornakurinn sem þar er
sýndur er í kolröngum hlutföllum
við leikarana. Þó ágætt sé að þau
Brynja og samverkamenn henn-
ar hafi ekki fallið í þann pytt að
staðsetja Vinní og Villa í einhverj-
um náttúruvana „eftirhrunsheimi“
(e. Post-Apocalyptic), eins og
svo oft er gert, þá skapaði þessi
ofvaxni en þó natúralíski hveiti-
akur óraunveruleikatilfinningu sem
þjónar ekki verkinu. Beckett talar
um sviplausa sléttu svo langt sem
augað eygir. Ekkert sem truflar eða
blandar sér í túlkun verksins. Ég
held að það sé best, nóg er nú samt
um að hugsa varðandi hlutskipti
og lífsviðhorf Vinníar. Og þó tónlist
Ísidórs Jökuls sé verulega eftirtekt-
arverð, dramatísk og stemmingsrík,
þá þótti mér hún líka of plássfrek,
setja of sterkt mark á stemninguna.
Þegar þessum atriðum er ýtt
til hliðar í huganum stendur eftir
frábærlega unnin leiksýning,
borin uppi af framúrskarandi vinnu
leikaranna í einlægu samtali við
einhverja mögnuðustu rödd leik-
bókmenntanna.
Ævi og ástir haugbúa
Ljósmynd/Auðunn Níelsson
Framúrskarandi „… stendur eftir frábærlega unnin leiksýning, borin uppi
af framúrskarandi vinnu leikaranna í einlægu samtali við einhverja
mögnuðustu rödd leikbókmenntanna,“ segir í rýni um Hamingjudaga.
LEIKLIST
ÞORGEIR
TRYGGVASON
Borgarleikhúsið
Hamingjudagar
Eftir Samuel Beckett. Íslensk þýðing:
Árni Ibsen. Þýðing yfirfarin: Hafliði
Arngrímsson. Leikstjórn: Harpa Arnar-
dóttir. Leikmynd og búningar: Brynja
Björnsdóttir. Tónlist og hljóðmynd:
Ísidór Jökull Bjarnason. Lýsing: Ólafur
Ágúst Stefánsson. Myndbandshönnun:
Ólafur Ágúst Stefánsson, Ísidór Jökull
Bjarnason og Brynja Björnsdóttir. Hár
og gervi: Harpa Birgisdóttir. Leikarar:
Edda Björg Eyjólfsdóttir og Árni Pétur
Guðjónsson. Leikfélag Akureyrar frum-
sýndi í Svarta kassanum í Menningar-
húsinu Hofi 2. september 2022, en rýnt
í uppfærsluna þegar hún var tekin til
sýningar á Nýja sviði Borgarleikhússins
laugardaginn 5. nóvember 2022.
Eitruð karlmennska
í skáldsögum
Rósa María
Hjörvar
flytur sjötta
fyrirlestur
hádegisraðar
RIKK – Rann-
sóknastofnun-
ar í jafnréttis-
fræðum við HÍ
á haustmisseri
2022, í fyrir-
lestrasal Þjóðminjasafns í dag,
fimmtudag, kl. 12. Yfirskriftin er
Hinsegin Ísland í alþjóðlegu sam-
hengi. Fyrirlestur Rósu nefnist
„Eitruð karlmennska og perlu-
festar í óbyggðum norðursins.
Hinsegin þræðir í Gróðri jarðar,
Sjálfstæðu fólki og Höfundi
Íslands“.
Rósa María Hjörvar
Flytur erindi um
mikilvægi kerfa
Kerfið: Tilurð, áhrif og upplausn
er yfirskrift hádegiserindis sem
Gunnar Þór Jóhannesson, pró-
fessor í ferðamálafræði við HÍ,
heldur í hádeginu í dag, fimmtu-
dag, í Ljósmyndasafni Reykjavík-
ur í Grófarhúsi. Erindið hefst kl.
12.10 og er í tengslum við sýningu
Elvars Arnar Kjartanssonar,
Kerfið, með ljósmyndaverkum.
Gunnar Þór mun leggja út af
ljósmyndum Elvars og fjalla um
mikilvægi ólíkra kerfa fyrir sam-
félög. Sérstaklega verður horft til
hugmynda franska heimspekings-
ins Brunos Latours um svokölluð
gerendanet. Dæmi verða tekin úr
rannsóknum á ferðamennsku á
Íslandi og Grænlandi til að varpa
ljósi á tilurð, áhrif og upplausn
kerfa.
Ljósmynd/Elvar Örn Kjartansson
Skólpdælustöð Eitt verka Elvars Arn-
ar á sýningunni í Ljósmyndasafninu.