Morgunblaðið - 12.12.2022, Qupperneq 28

MENNING28
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 12. DESEMBER 2022
STOFNAÐ 1953
Háaleitisbraut 58–60 • 108 Reykjavík • haaleiti@bjorg.is
www.facebook.com/efnalauginbjorg • Sími 553 1380
Við hreinsum
dúkana
Ritskoða bækur með „kynsegin áróðri“
Stjórnendur rússnesku rafbókaþjónustunnar Litres
hafa tilkynnt að allar bækur sem hugsanlega gætu
brotið í bága við nýsett lög sem banna „áróður um
óhefðbundin kynferðissambönd“ verði teknar úr sölu
og hvetja jafnframt höfunda til að endurskrifa bækur
sínar svo hægt sé að setja þær aftur í sölu.
„Við hvetjum höfunda bóka sem innihalda kynsegin
áróður til að breyta textum sínum þannig að hægt sé
að selja bækur þeirra á ný,“ segir Jevgeny Selivanov,
einn yfirmanna hjá Litres, í samtali við RBC. Í frétt
Meduza.io ummálið kemur fram að starfsmenn
Litres telja að nýsamþykkt lög, sem Vladimír Pútín
skrifaði undir fyrir viku, nái aðeins til innan við 1% af bókunum sem
Litres selur. Samkvæmt sömu lögum er bannað að veita hvers kyns
upplýsingar um kynsegin málefni og skapandi kynvitund.
Vladimír Pútín
Reyndu að ræna veggmynd eftir Banksy
Átta manns sitja í gæsluvarðhaldi
vegna tilraunar þeirra til að ræna
veggmynd sem breski huldu-götu-
listamaðurinn Banksy gerði á
húsvegg í Kænugarði í nóvember
sl. Verkið er af manneskju sem
klæðist náttkjól og gasgrímu og
heldur á slökkvitæki.
„Hópurinn skar myndina af
veggnum á húsi sem Rússar
eyðilögðu,“ skrifar ríkisstjóri
Kænugarðs, í færslu á Telegram
sem The Guardian greinir frá.
Með færslunni birtir hannmynd
af eyðunni þar sem verkið var.
„Verkið er nú í umsjón yfirvalda
og er í góðu ásigkomulagi,“ skrif-
ar ríkisstjórinn og tekur fram að
lögreglan gæti nú annarra verka
Banksys í landinu.
AFP/Genya Savilov, Dimitar Dilkoff
Horfin Manneskjan með gasgrímu og slökkvitæki var skorin burt af veggnum.
B
ók Max Hastings (f. 1945)
um Kóreustríðið kom
upphaflega út árið 1987.
Magnús Þór Hafsteinsson
studdist við útgáfu frá 2020 við
þýðingu sína en ekki segir frá því
hvort textinn hafi breyst á árunum
33 sem liðu frá fyrstu útgáfunni.
Hæpið er að svo sé. Höfundurinn
lagði sig fram um samtöl við heim-
ildarmenn í Kína, Suður-Kóreu,
Bretlandi og
Bandaríkjun-
um við gerð
bókarinnar. Árið
1987 voru 34
ár liðin frá því
að samkomu-
lag náðist um
vopnahléið sem
batt enda á
stríðið í Kóreu,
langur skuggi
þess hvílir þó yfir okkur enn þann
dag í dag.
Árið 1986 varð Hastings aðalrit-
stjóri Daily Telegraph í London til
1995 og síðan Evening Standard til
2002. Hann skrifaði ekki sagnfræði-
verk á meðan hann var aðalritstjóri
en síðan hefur hann verið óstöðv-
andi. Árið 2011 sendi hann til dæmis
frá sér bókina Vítislogar, sögu
annarrar heimsstyrjaldarinnar,
sem Magnús Þór þýddi og Ugla gaf
út í fyrra (880 bls. sjá umsögn um
hann hér í blaðinu 28. desember
2021). Vítislogar er mest selda bók
Hastings. Nú í október 2022 kom
út bókin ABYSS: The Cuban Missile
Crisis 1962 – Ginnungagap: Kúbueld-
flaugahættan 1962.
Meginmálið í Kóreustríðinu er
511 bls., því fylgja: þakkir, tímaröð,
viðauki, skrá yfir kort og myndir,
tilvísanir, heimilda- og nafnaskrár,
alls er bókin 559 bls.
Hastings dregur stóra drætti
heimsstjórnmála og herstjórnarlist-
ar, lýsir skapgerð og hæfileikum
stjórnmálamanna og hershöfðingja,
fer í saumana á því sem gerðist í
lykilorrustum og lýsir aðbúnaði og
lífi hermanna jafnt á vígvellinum
og í fangabúðum. Þá eru sérstakir
kaflar um leyniþjónustustríð og um
lofthernað.
Áhugi lesandans ræður hve djúpt
hann sökkvir sér ofan í einstaka
kafla; bardagalýsingar eru nákvæm-
ar fyrir þá sem hafa áhuga á þeim,
aðrir vilja kynnast stjórnmála-
átökum. Allir sem vilja fræðast um
stríðið á Kóreuskaga fá forvitni
sinni svalað.
Vopnahléssamningurinn sem
batt formlega enda á stríðið 27. júlí
1953, fyrir tæpum 70 árum, batt
ekki enda á spennuna sem leiddi af
innrás Norður-Kóreumanna í júní
1950. Hún ríkir á Kóreuskaga síðan.
Skaginn skiptist enn milli Norður-
Kóreu í skjóli Kínverja og Rússa
og Suður-Kóreu sem reisir öryggi
sitt á tvíhliða varnarsamstarfi við
Bandaríkjamenn.
Þriðji einræðisherra Kim-ættar-
innar fer með alræðisvald í N-Kóreu
og hefur í heitingum með kjarna-
vopnum og sífellt langdrægari eld-
flaugum. Kóreustríðið leiddi til þess
að Bandaríkjastjórn tók Formósu
(Tævan) undir verndarvæng sinn
sem er síðan þyrnir í
augum kommúnistastjórn-
arinnar á meginlandi
Kína. Rússar styðja enn
við bakið á kommúnistum
í N-Kóreu og fréttir hafa
borist um vopnaflutninga
þaðan til Rússlands vegna
Úkraínustríðsins.
Við hrun Sovétríkjanna
varð ekki friðvænlegra á
svæðinu sem tengist Kóreustríðinu
og ekki heldur við markaðsvæð-
inguna í Kína eða nánari samskipti
Kínverja og Bandaríkjamanna.
Sömu andstæðu straumarnir móta
enn þennan heimshluta. Mesta
breytingin er að Kínverjar eru
ekki eins innhverfir og áður. Nú
minna þeir stöðugt meira á sig með
öflugum flota og sókn eftir ítökum í
nágrannalöndunum.
Kóreustríðið spannar þrjú ár. Í
raun var þó ekki barist af fullum
þunga nema frá júní 1950 til júní
1951. Þá tók við þreytistríð og
tveggja ára þref um skilmála vopna-
hlés sem snerist að verulegu leyti
um skipti á stríðsföngum.
Veturinn 1950/51 lenti herafla
Sameinuðu þjóðanna (SÞ) sem
Bandaríkjamenn leiddu og kín-
verska hernum saman. SÞ-herinn
sótti norður undir landamæri Kína
og hraktist svo þaðan undan Kín-
verjum suður fyrir Seoul.
Kínverja skorti mátt til
að halda stöðu sinni svo
sunnarlega á skaganum og
með nýjum bandarískum
hershöfðingja, Matthew
Ridgway, sneri SÞ-herinn
vörn í sókn.
Bandaríski „hæstráð-
andinn“ Douglas Mac-
Arthur (1880-1964) kemur
mjög við sögu og deilur hans við
Harry S. Truman Bandaríkja-
forseta sem neyddist til að reka
hershöfðingjann og stríðshetjuna 11.
apríl 1951 með yfirlýsingu sem hófst
á þessum orðum:
„Það er með þungum huga að
ég hef komist að þeirri niðurstöðu
að Douglas MacArthur hershöfð-
ingi er ófær um að styðja stefnu
Bandaríkjastjórnar og Sameinuðu
þjóðanna á þeim sviðum er varða
opinberar skyldur hans.“ (296)
Þessi stóratburður gerðist um
fjórum vikum áður en ritað var
undir tvíhliða varnarsamning
Íslands og Bandaríkjanna. Hastings
segir að „mikill léttir“ hafi farið um
önnur vestræn lýðræðislönd þegar
MacArthur var rekinn (308) enda
hraus mörgum hugur við stór-
karlalegum hugmyndum hans um
beitingu kjarnavopna í átökum við
Kínverja.
Magnús Þór Hafsteinsson þýðir
bókina á þróttmikið mál sem verður
stundum stofnanakennt eins og
þegar talað er um „vonlausa skort-
stöðu liðseininga“ MacArthurs, það
er skort herafla hans á skotfærum
o.fl. (65) eða að herafli hans hafi
verið í „verkefnalegu tómarými“,
það er verið verkefnalaus (280).
Þegar nefnd eru til sögunnar
„hernaðarleg stuðpúðasvæði“ (505)
sem Sovétmenn vildu eignast við
landamæri sín er það lifandi lýsing
á því sem Pútin vill núna ná fram í
Úkraínu og víðar.
Magnús Þór setur á nokkrum
stöðum skýringar innan hornklofa
lesendum til leiðbeiningar. John
J. Muccio (1900-1989), sendiherra
Bandaríkjanna í Seoul, sendi 25.
júní 1950 fjarritaboð til Washington
um allsherjarsókn N-Kóreumanna
gegn S-Kóreu. (69) Þarna hefði
mátt geta þess innan hornklofa að
í ágúst 1954 þegar tilkynnt var að
Muccio yrði sendiherra Bandaríkj-
anna á Íslandi birti Þjóðviljinn frétt
með fyrirsögninni: Einn kunnasti
samsærismaður Kóreustyrjaldar-
innar skipaður sendiherra á Íslandi.
Í fréttinni sagði meðal annars:
„Hermdu fréttamenn að sendi-
herra þessi væri engu ástríðuminni
fasisti en sjálfur Syngman Rhee
[forseti S-Kóreu].“ Kaldastríðstónn
málsvara Sovét-kommúnistanna á
Íslandi leynir sér ekki.
Paul Nitze (1907-2004) er einnig
getið. (64) Hann bar ábyrgð á
þjóðaröryggisstefnuskjali sem
markaði tímamót í Bandaríkjun-
um 1950. Nitze lagðist gegn því að
Bandaríkjastjórn lýsti Kóreustríð-
inu sem árás Sovétríkjanna, það
gæti leitt til þriðju heimsstyrjaldar-
innar. Nitze var í ráðgjafaliði Ron-
alds Reagans forseta á fundinum í
Höfða í október 1986.
Hvað sem líður Kúbudeilunni
hefur heimurinn líklega aldrei
staðið nær beitingu kjarnavopna á
vígvellinum en í Kóreustyrjöldinni
og nú í Úkraínu.
Þessi margbrotna bók á brýnt
erindi til samtímans, líkindin milli
Kóreustríðsins og Úkraínustríðsins
eru mikil. Ekkert nema valdafíkn og
drottnunargirni einræðisherra var
tilefni stríðanna, undirrótin hverfur
ekki nema með nýjum stjórnarherr-
um og háttum í árásarríkjunum.
Langur skuggi Kóreustríðsins
BÆKUR
BJÖRN BJARNASON
Sagnfræði
Kóreustríðið 
Eftir Max Hastings.
Þýðandi Magnús Þór Hafsteinsson.
Ugla, 2022. Innb. 559 bls., myndir, kort
og nafnaskrá.
AFP
Í Kóreustríðinu Bandarískur hermaður við öllu búinn í Suður-Kóreu 1950. Bókin á „brýnt erindi til samtímans“.
Max
Hastings