Veiðimaðurinn - 01.04.2009, Side 64

I
NÝRNAVEIKI I LAXFISKUM
c
NÝRNAVEIKI
í LAXFISKUM
Á ÍSLANDI
Höfundar:
- Árni Kristmundsson, Sigurður Helgason og Sigríður Guðmundsdóttir
- Rannsóknadeild fisksjúkdóma
-Tilraunastöð Háskóla Islands í meinafræði að Keldum
Almennt um nýrnaveiki
Nýrnaveiki afvöldum bakteríunnar Renibacterium salmoninarum
er algengur sjúkdómur í laxfiskum víða um heim og veldur oft
miklu tjóni, einkum í eldisfiski. Sjúkdómsfaraldrar af völdum
bakteríunnar eru sjaldgæfir í náttúrunni og ekki þekktir i villi-
fiskum hér á landi. Tegundir laxfiska eru misnæmar fyrir sýk-
ingunni og sýnir reynslan hérlendis að regnbogasilungur og urriði
séu talsvert þolmeiri en bleikja, sem er þolnari en lax.
Þróun sjúkdómsins er oftast hæg en smit án sjúkdómseinkenna
getur breyst í alvarlega sýkingu fyrir áhrif umhverfisþátta, breyt-
inga á hormónajafnvægi (göngubúningsmyndun, kynþroski) og
mismunandi erfðaeiginleika. Erfiðara er að beita forvörnum og
lækningu gegn nýrnaveiki en ýmsum öðrum algengum bakteríu-
sýkingum í fiski. Kemur þar m.a. ti! sú sérstaða bakteríunnar að
geta borist inni í hrogni milli kynslóða (hefðbundin sótthreinsun
ytra borðs hrogna dugar því ekki gegn þessari bakteríu), sýklalyf
duga illa og nothæf bóluefni eru ekki enn tiltæk. Auk þessa má
nefna að einangrun bakteríunnar á bakteríuæti, sem er staðalaðferð
við greiningu flestra bakteríusýkinga, tekur oft langan tíma, eða
2-19 vikur.
Sjúkdómseinkenni
Ytri sjúkdómseinkenni geta verið lítil eða engin. Oft dökkna þó
sjúkir fiskar, kviður verður þaninn vegna uppsöfnunar á kviðar-
holsvökva, augu útstæð, lítil blæðandi sár á roði og blæðingar við
uggajaðra. Roðsár stækka gjarnan eftir því sem sýkinni vindur
fram. Innri einkenni eru mun algengari; oftast eru nýru þrútin og
alsett ljósum bólguhnúðum, svo á einnig við um milta, lifur og
hjarta (sjá mynd 1).
Nýrnaveiki á Islandi
Svo virðist sem nýrnaveikismit sé nokkuð algengt í villtum lax-
fiskum um land allt (Jónsdóttir et al. 1998). Bakterían greindist í
fyrsta skipti á Islandi árið 1968 í laxaseiðum í eldisstöð við Elliðaár
(Helgason, 1985) og því næst í annarri stöð árin 1977-78. Greina
má þrjú meginskeið í sögu nýrnaveiki í eldisfiski hér á landi.
Fyrsta tímabilið spannar árin 1985-1992, en þá varð nýrnaveiki
verulegt vandamál í kjölfar mikillar aukningar á laxeldi. Næsta
tímabil spannar árin 1992-2003; þá hafði tekist að ná tökum á
vandanum og tilfelli voru fá. Að lokum er svo tímabilið frá 2003
er nýrnaveiki greindist á ný í allmörgum eldisstöðvum. Á árunum
2003-2007 var milljónum eldisseiða fargað vegna nýrnaveikismits
og nam tjónið hundruðum milljóna króna. Ástæða þessarar hrinu
er að öllum líkindum sú að smit barst inn í eldisstöð með áhöldum
úr smituðum villiklakfiskum. Þar magnaðist smitið og dreifðist
með flutningi smitaðra, en einkennalausra seiða til fleiri eldis-
J
64
4'09