Arkitektúr og skipulag - 01.12.1988, Blaðsíða 34

Fjalakötturinn (Ljósmynd Hjörleifur Stefánsson)
Kvosarskipulag - nýtt Aðalskipulag
í Kvosarskipulaginu sem nýlega hefur verið staðfest af ráð-
herra er gert ráð fyrir niðurrifi fjölmargra gamalla timburhúsa
án þess að nægilega ítarleg könnun hafi verið gerð á húsunum.
Kvosarskipulagið ber þó með sér manneskjulegri blæ en áður
hefur tíðkast, m.a. virðist draumurinn um skýjakljúfana og
reykvískt Manhattan vera úr sögunni.
Á hinn bóginn er grátbroslegt að verða vitni að því þessa
dagana þegar áhugi borgaryfirvalda á að varðveita Aðalstræti
16, eitt elsta hús Reykjavíkur, hefur vaknað að það er nánast
um seinan. Staðfest hefur verið skipulag sem gerir ráð fyrir að
húsið hverfi en í staðinn komi mun stærri bygging. Eigandi
Aðalstrætis 16 sýnir málinu engan áhuga og hefur hafnað við-
ræðum við borgaryfirvöld að svo stöddu.
Borgaryfirvöld eða menntamálaráðherra gæti að sjálfsögðu
friðað húsið skv. þjóðminjalögum, en vegna þeirra mistaka
við gerð Kvosarskipulagsins sem getið er um hér að framan
yrði þessi leið mun kostnaðarsamari en ella og þar af leiðandi
minni líkur á að af því verði.
Nýtt Aðalskipulag hefur nú séð dagsins ljós. Ekki hefur
frekar en áður farið fram viðunandi könnun á húsum í tengsl-
um við það. Þó má nefna húsakannanir Árbæjarsafns sem
tengdust tillögum Guðrúnar Jónsdóttur arkitekts að hverfa-
skipulagi gömlu hverfanna. Árið 1984 var henni falið að vinna
að deiliskipulagi gömlu hverfanna í Reykjavík en eftir þriggja
ára vinnu vilja borgaryfirvöld ekkert af þessu deiliskipulagi
vita. Því er ekki óeðlilegt að sú spurning vakni hvemig farið
sé með almannafé. Hér er rétt að ítreka nauðsyn þess að ljúka
gerð deiliskipulags í gömlu hverfunum en í byggingalögum er
gert ráð fyrir að framkvæmdir skuli ekki aðeins vera í sam-
ræmi við staðfest aðalskipulag heldur einnig samþykkt deili-
skipulag.
Lokaorð
byggðar í elstu hverfum Reykjavíkur. Rétt er að minnast
einnig á það sem vel hefur verið gert. Á árunum eftir 1970
jókst mjög áhugi á að búa í eldri hverfum borgarinnar sem
varð til þess að hafist var handa um endurreisn fjölmargra
gamalla húsa sem verið höfðu í niðurníðslu. Tókst oft vel til
og má í dag víða sjá þess merki.
Reykjavíkurborg hefur látið gera upp mörg gömul hús í
eigu borgarinnar. Hefur það gerst smám saman undir styrkri
stjórn Leifs Blumenstein byggingarfræðings, án þess þó að
heildarstefna um varðveislu gamalla húsa hafi verið mörkuð.
Þá var Iðnaðarmannahúsið endurbyggt á skömmum tíma eftir
að eldur kom upp í því fyrir nokkrum árum og nú í sumar var
lokið við að endurreisa Viðeyjarstofu, eina af merkustu bygg-
ingum okkar lands. Allir eru sammála um að þessi síðast
nefndu dæmi séu lofsverð en þau flokkast undir friðun ein-
stakra húsa eins og getið var um hér í byrjun.
Stiklað hefur verið á stóru um varðveislu húsa og hverfa í
Reykjavík sl. tvo áratugi. Því miður lítur út fyrir að enn sé
langt í land að borgaryfirvöld sinni því sjálfsagða hlutverki að
standa vörð um þau menningarverðmæti sem gamla byggðin
er þrátt fyrir ötula baráttu margra húsfriðunarsinna á sl. ára-
tugum. Fyrst og fremst virðist tekið tillit til gróðasjónarmiða
einstaklinga með rétt pólitísk sambönd en hagsmunir heildar-
innar sitja of oft á hakanum.
Enginn má skilja orð mín á þann veg að ég sé mótfallinn
nýbyggingum í eldri hverfum. Þvert á móti. Nýbyggingar
verða hins vegar að taka mið af þeirri byggð sem fyrir er og
sýna henni fulla virðingu. Til að svo megi verða þurfa að
liggja fyrir ítarlegar og vel unnar húsakannanir ásamt deili-
skipulagi sem byggist á þeim. Höfum ávallt hugfast að „að
fortíð skal hyggja ef frumlegt skal byggja“. ■
Hér hafa verið dregnar upp ýmsar dökkar hliðar á þróun
Reykjavík í október 1988 Magnús Skúlason
ARKITEKTÚR OG SKIPULAG