Arkitektúr og skipulag - 01.12.1988, Blaðsíða 75

GÆÐI OG
egar reynt er að meta hversu skipulagsáætlun er vel
heppnuð líta embættismenn venjulega til þess hvort
lögum um málsmeðferð, reglugerð eða skilmálum er
fylgt eftir, þ.e. hvernig skipulagsáætlun reynist sem það
stjórntæki sem henni er ætlað að vera. Petta gildir um nánast
allar gerðir skipulagsáætlana, hvort sem þær eru á svæðis-, að-
al- eða deiliskipulagssviði þar sem það síðastnefnda er það
sem er næst okkur í umhverfinu.
í löndum þar sem löng hefð er komin á framkvæmd laga og
reglugerða hefur málsmeðferð skipulags- og byggingarmála
verið að þróast í þá átt að það er ekki á færi nema lærðustu
sérfræðinga að kunna skil á öllum nauðsynlegum reglugerð-
arákvæðum. Hönnuðir hafa þurft að fylgjast með útgáfu
reglugerða í staflavís og sveitarfélögin hafa þurft að koma sér
upp fjölmennu liði tæknimanna til að fara yfir allar teikningar
sem berast inn til samþykktar.
Á undanförnum árum hefur verið mikið um það rætt á
Norðurlöndum að draga úr skrifinnskunni og leitað hefur ver-
ið leiða til að einfalda málsmeðferð án þess að það þurfi að
hafa í för með sér ringulreið. í Svíþjóð er t.d. farið að heimila
tilteknar minniháttar byggingarframkvæmdir án þess að leggja
þurfi inn byggingarleyfisumsókn.
Á íslandi á umræðan um einföldun fullan rétt á sér en sú
einföldun á málsmeðferð byggingarmála sem gera mætti hér á
landi snýr miklu fremur að framkvæmd og eftirliti í dreifðum
byggðum heldur en einföldun laga og reglugerða því hér gilda
og hafa gilt einfaldar reglur ef miðað er við það sem gerist
meðal nágrannaþjóða.
Á skipulagssviðinu hafa verið að gerast hlutir sem að öllum
líkindum eiga eftir að breyta hugmyndum manna um skipu-
lag, hlutverk þess og gildi. í fyrsta lagi má reikna með að í
auknum mæli verði farið að líta á skipulagsáætlun sem niður-
stöðu samningaviðræðna milli hagsmunaaðila og yfirvalda þar
sem hlutverk skipuleggjenda er að gera tillögur og færa þær í
m.a. raunhæfan fagurfræðilegan búning. Hagsmunaaðilar eru
þá fbúar, félagasamtök eða atvinnurekendur og yfirvaldið er
til þess að farið verði að gera ákveðnari gæðakröfur til skipu-
lagsáætlana. Þær gæðakröfur miðast ekki eingöngu við full-
komnar boðleiðir, staðla eða stimplanotkun heldur við hug-
SKIPULAG
myndina að baki skipulaginu og árangur að framkvæmdum
loknum.
Hefur okkur ekki tekist vel upp?
Margir ferðamenn virðast eiga það sameiginlegt komi þeir til
ókunnra landa að vilja skoða annars vegar gamla miðbæinn og
það mannlíf sem þar þrífst og hins vegar náttúruna, ströndina,
skóginn eða fjöllin fyrir utan borgirnar. Miklu minni áhugi
virðist vera á því að skoða það sem þar er á milli, þ.e. íbúðar-
og iðnaðarsvæðin sem hafa verið að byggjast eftir seinni
heimsstyrjöld. Par hefur þó tekist að skipuleggja þannig að
áhersla er lögð á hreint loft og birtu. Hávaðamengun á íbúð-
arsvæðum frá iðnaði er í lágmarki. Fjöldi bflastæða er ekkert
vandamál, græn opin svæði og leikvellir ætíð í næsta nágrenni
og inn á milli má sjá dæmi um góðan og spennandi arkitektúr.
Umferð þeirra sem eru akandi er aðskilin frá þeim sem eru
gangandi og sums staðar eru almenningssamgöngur svo góðar
að einkabifreiðar verða nánast óþarfar til daglegra nota. Hús-
in sem við sjáum eru byggð samkvæmt ströngustu fyrirmælum
laga og reglugerða, litirnir fölbleikir og fölbláir og breytingar
eru ekki gerðar á umhverfinu nema með tilskildum kynning-
um og leyfum yfirvalda.
Er þetta þá ekki nægjanlegt? Hefur ekki tekist á fáeinum
áratugum að skapa hið fullkomna borgarumhverfi? Svarið við
þessum spurningum er að tæknilega hafa orðið miklar fram-
farir. Hvað snertir „umhverfisleg gæði“ snýr málið öðruvísi
við. Þau er erfitt að meta og enginn viðurkenndur mælikvarði
að miða við. Umhverfið utan dyra er ekki einkamál eins eða
neins og þar sem fólk hefur ólíkar skoðanir á því hvernig hlut-
irnir eigi að líta út getur orðið erfitt að samræma þær skoðan-
ir.
Hvað er gott og hvað er verra?
Áður en hægt er að meta þau umhverfislegu gæði sem tiltekið
skipulag boðar, þarf að skilgreina gæðahugtakið. Gæðin geta
komið inn í myndina strax í vali á forsendum sem lagðar eru
til grundvallar skipulaginu eða með öðrum orðum í þeim
markmiðum og þeim upplýsingum sem skipulagstillagan bygg-
ist á. Það getur verið mikill munur á skipulagstillögu þar sem
ARKITEKTÚR OG SKIPULAG