Arkitektúr og skipulag - 01.12.1988, Page 77

markmið byggjast á nákvæmri athugun, greiningu á aðstæðum
og raunverulegri þörf annars vegar og hins vegar tillögu sem
fyrst og fremst byggist á kröfum laga og reglugerða um rétta
málsmeðferð og er nánast eingöngu unnin til að uppfylla þær
kröfur.
í fyrra tilvikinu getur verið um að ræða hugmynd að deili-
skipulagi íbúðarsvæðis sem mikil vinna hefur verið lögð í að
útfæra þannig að allir hlutir gangi upp. Þessi hugmynd er síð-
an löguð að gildandi lögum og reglum og tryggt að rétt sé að
málum staðið gagnvart hagsmunaaðilum og hugsanlegum
ágreiningi sem síðar gæti komið upp. í seinna tilvikinu gæti
verið um að ræða deiliskipulag sem gert er í hasti vegna
ákvörðunar um lóðaúthlutun sem e.t.v. er þegar búið að taka.
Deiliskipulagið er þá sett á blað einungis til að uppfylla kröfur
um málsmeðferð.
Ef gengið er út frá því að það sé til góðs að ákveðið svigrúm
sé innbyggt í skipulagi verður skipulagsáætlun sem getur upp-
fyllt ólíkustu óskir án þess að breyta meginhugmyndinni að
teljast gæðaskipulag. Þetta gildir um öll meginatriði skipulags,
staðarval, landnotkun, landnýtingu og form. Skipulagið setur
þá uppbyggingunni ákveðinn ramma sem er ekki þrengri en
svo að sköpunargleði fær að njóta sín og fjölbreytileiki getur
orðið mikill. Þetta getur átt við í mörgum tilvikum þótt sums
staðar geti verið nauðsynlegt að setja stranga skilmála.
Næsta umhverfi skipulagssvæðisins getur haft mjög afger-
andi áhrif þegar gæðamat er annars vegar. A skipulagssvæð-
inu geta verið sögulegar byggingar áberandi í götumyndinni,
byggingar þar sem arkitektum hefur tekist vel upp að móta
umhverfið eða sérstætt landslag sem yfirgnæfir annars hugsan-
lega slæmt skipulag. Fallegt útsýni til sjávar eða til fjalla getur
gert það að verkum að fólk sættir sig frekar við bílaþvottastöð
í göngugötunni eða steypustöð við endann á húsagötunni.
Skilgreiningar á gæðahugtakinu í skipulagi geta þannig ver-
ið margar og mismunandi skýrar. Endanleg skilgreining er
varla hugsanleg, en jafnvel þótt hægt verði að finna nokkuð
tæmandi skilgreiningar þá er eftir að finna út úr því hvort
hægt sé að stjórna gæðakröfum og ef svo er þarf að ákveða
hver eigi að stjórna þeim. Eru það miðstýrðar ríkisstofnanir,
sveitarstjórnir, skipulagsfræðingar eða hinn almenni borgari
sem tryggir að gæðakröfur séu gerðar til skipulags?
Eitt er víst að umhverfislegum gæðum verður ekki stjórnað
með reglugerðarákvæðum einum saman. Ef árangur á að nást
þarf að koma til stóraukin fræðsla og gagnkvæmt upplýsinga-
streymi milli þeirra sem búa við skipulagið og þeirra sem
skipuleggja eða bera ábyrgð á skipulaginu.
Á árlegum fundi norrænna skipulagsyfirvalda sem haldinn
var á Akureyri í ágúst á þessu ári var gæðahugtakið til um-
ræðu. Ekki er hægt að segja að niðurstaða hafi náðst í þeirri
umræðu þótt almenn samstaða hafi verið um að áfram væri
nauðsynlegt að standa skipulega að allri mannvirkjagerð og að
ákveðin miðstýring væri þar nauðsynleg. Að öðru leyti var tal-
ið að umræðan um gæðahugtakið mætti aldrei taka enda, ekki
síst vegna þess að framhald umræðunnar gerði það að verkum
að hlutverk skipulagsfræðinganna væri í stöðugri endurskoð-
un. Slík endurskoðun er nauðsynleg vegna þess að skipulags-
fræðin eins og hún er stunduð í dag er breið fræðigrein þar
sem fátt er vitað um margt. Við gerð skipulags er nauðsynlegt
að leita víða fanga og vinna síðan úr upplýsingunum grundvöll
að skipulagsáætlun fyrir ákveðið svæði, þéttbýli eða hverfi. I
skipulagsáætlun er verið að taka ákvarðanir um fjárfestingar
langt fram í tímann og í flestum tilvikum ákvarðanir sem ekki
verða aftur teknar. Ákvörðun um að byggja tólf hæða hús eða
stofnbraut milli borgarhluta er ekki aftur tekin þegar áætlunin
hefur verið framkvæmd. Það er því ekki að furða að sett sé
spurningarmerki við hlutverk skipulagsfræðinga í mótun um-
hverfisins. Getur skipulagsfræðingurinn t.d. út frá eigin
Fallegt útsýni til fjalla hefur mikil áhrif á umhverfid.
Er þetta það hesta sem íslenskir skipulagsaðilar geta gert?
£■ ’ « lua-xaiTnn r# gMMMMH; | j u,u 8BESS3B 382* * "
g SBM -- ■iSmaanfr
ARKITEKTÚR OG SKIPULAG
ARKITEKTÚR OG SKIPULAG