Arkitektúr og skipulag - 01.12.1988, Blaðsíða 78

Ferðamenn vilja alltaf skoða gamla borgarhluta.
reynslu og umhverfi ákveðið hvað sé gott og hvað slæmt í um-
hverfi ólíku hans eigin?
A ráðstefnu alþjóðasamtaka um skipulags- og húsnæðismál
sem haldin var í Haag í maí 1988 hélt hollenski prófessorinn
N.J. Habraken athyglisverðan fyrirlestur. Þar varpaði hann
fram þeirri hugmynd sinni að skipuleggjendur ættu að leggja
til jafns málsmeðferð „frá toppnum og niður“ og „frá grasrót-
inni og upp“. Með þessu átti hann við að leikmaðurinn væri
og ætti að vera fullgildur þátttakandi í þeirri umhverfismótun
sem stöðugt á sér stað í kringum okkur. Habraken vildi meina
að virða ætti það sem vex af sjálfsdáðum og að skipulags-
fræðingar ættu frekar að líta á sig sem garðyrkjumenn sem
vita að plöntur halda áfram að vaxa á eigin forsendum án þess
að þeir komi þar nokkuð nærri. Garðyrkjumaðurinn á að vera
stoltur af hæfileikum sínum til að leiðbeina, vernda og hjálpa
af alúð því að vaxa sem jörðin framleiðir. Hann hefur þekk-
inguna og skilninginn. Hann skapar ekki, hann ræktar.
Styttri byggingartími
Skipulagsáætlun er fyrst og fremst tæknileg útfærsla á stefnu-
mörkun viðkomandi sveitarstjórnar, þ.e. skipulagsuppdráttur
og greinargerð. Þegar skipulagsáætlun hefur verið samþykkt
er næsta skref framkvæmd skipulagsins. Götur eru lagðar og
lóðum er úthlutað. Ef framkvæmd verður mikið öðruvísi en
fyrirhugað var skiptir litlu hvort skipulagsuppdráttur hafi
fengið gæðastimpil. Aðalatriðið er að samræmi sé á milli áætl-
unar og framkvæmdar. Ef reiknað er í upphafi með svigrúmi
til breytinga er það ekkert sem koma þarf á óvart síðar meir
þótt minni háttar breyting sé gerð.
Tíminn er mikilvægt hugtak sem skipuleggjendur þurfa að
átta sig vel á. Það getur skipt miklu máli hvort íbúðarhverfi er
3 ár í uppbyggingu eða 20 ár. Þannig þarf að reikna með hæfi-
legri áfangaskiptingu svo fólk sem fær snemma úthlutað lóð í
nýju hverfi þurfi ekki að búa á byggingarstað stóran hluta ævi
sinnar.
Það er líka spurning hvort úthluta eigi lóðum undir íbúðar-
húsnæði eða iðnaðarhúsnæði nema sýnt sé fram á að umsækj-
andi geti lokið við byggingu hússins að utan og innan og frá-
gangi lóðar í fyrirsjáanlegri framtíð. Húsbygging á ekki að
vera bara veggir og þak ásamt gluggum þar sem það á við.
Hús, hvort sem það er ætlað til íbúðar eða atvinnustarfsemi,
er í raun ekki tilbúið fyrr en gengið hefur verið frá akbraut og
gangstétt, lóð frágengin og girt þar sem það á við og húsið
fullfrágengið að utan og innan. Hús er hluti af heildarmynd
umhverfisins þar sem framkvæmdir þurfa að fylgjast að. Á Is-
landi heyrir það til undantekninga að fólk sem er að byggja
hafi efni á því. Það heyrir jafnframt til undantekninga að
sveitarfélög sem eru að leggja götur og gangstíga hafi efni á
því. Ríkið sem er með hús í byggingu í 10-20 ár þar sem dýrar
bráðabirgðalausnir eru ríkjandi hefur ekki efni á að byggja.
Lóðamál skólabygginga eru svo kafli út af fyrir sig.
Á þessu er aðeins til ein lausn á meðan ekkert útlit er fyrir
að fjárráðin verði meiri. Sú lausn er að ríkið sýni gott fordæmi
og byggi fáar byggingar í einu en ljúki við þær áður en ráðist
er í fleiri. Sveitarfélögin þurfa að nýta vel það land og þær
götur sem fyrir eru. Gera má upp gömul hús og nýta eða
byggja ný hús þar sem önnur eru látin víkja. Kanna þarf alla
möguleika til að bæta það umhverfi sem fyrir er áður en farið
er að brjóta nýtt land með ærnum tilkostnaði. Síðast en ekki
síst þurfa húsbyggjendur að sníða sér stakk eftir vexti. Bíða
með byggingarframkvæmdir þar til hægt er að sjá fyrir endann
á þeim og miða stærðarhlutföll við þarfir. Ef hægt er að
tryggja að hús sem hafin er bygging á geti orðið tilbúið í fyrir-
sjáanlegri framtíð hefur það eitt og sér í för með sér veruleg
umhverfisleg gæði.
Ferðamaður framtíðarinnar
Það sem skiptir mestu máli í borgarumhverfi er að þeim sem
þar búa líði vel og þeir lifi í sátt við umhverfið. Það sem hins
vegar segir oft mikið um umhverfið eru viðbrögð ferðamanns-
ins eða gestsins með glögga augað. Ef gesturinn lítur ekki við
nýju skipulögðu hverfunum þá er eitthvað sem vantar. Fyrir
skipulagsfræðinga er alla vega ekki gott til þess að vita að
svæðin sem hafa mest aðdráttarafl hafa aldrei verið skipulögð,
þau urðu bara til.
Aðstæður hafa breyst það mikið á síðustu áratugum að ekki
er hægt að reikna með að sú saga endurtaki sig, þ.e. að aðlað-
andi umhverfi vaxi af sjálfu sér. Þess vegna hlýtur það að vera
okkar markmið fyrir framtíðina að gera það umhverfi sem
liggur á milli gamla bæjarins og náttúrunnar fjölbreyttara og
meira aðlaðandi.
Það verk þarf að vanda. ■
Stefán Thors
ARKITEKTÚR OG SKIPULAG