Heimili og skóli - 01.04.1971, Blaðsíða 18

Hvaða stefnu við tökum, byggist á, hvernig
við bregðumst við þeirri allsráðandi full-
vissu um, að heimurinn er ekki eins og hann
ætti að vera.
Við getum verið sátt við hlutina eins og
þeir eru og látið sem þeir væru betri heldur
en þeir eru. Unglingarnir halda, að þannig
hafi foreldrar þeirra farið að, og að vissu
leyti hafa þeir rétt fyrir sér.
Við getum — eins og hipparnir — af-
neitað samfélaginu og dregið okkur inn í
óháðan heim, þar sem tjáningar okkar finna
sér farveg.
Við getum fordæmt hið gamla samfélag,
með öllu, sem því fylgir. Það er þetta, sem
byltingarmenn vorra tíma predika. Þeir
vilja brjóta hið gamla til grunna og byggja
upp á nýtt.
Loks er svo fjórði möguleikinn, að við
tökum það, sem til staðar er og leggjum
okkur fram við að breyta því til hins betra.
Eg mun ekki eyða orðum að tveimur fyrri
möguleikunum .Oraunhæfar hugmyndir og
flótti frá umheiminum er jafn neikvæð af-
staða og ekki nánari umhugsunar verð.
Hvað viðkemur hinni róttæku gjörbylt-
ingu, er fortakslaus röksemd fyrir því, að
hún er óframkvæmanleg. Reyndar getur lít-
ill valdahópur náð stórum háskóla eða borg
á sitt vald um tíma. En því oftar sem slíkt
gerist, þeim mun öflugri verða aðgerðir
yfirvaldanna, og svo að lokum fáum við
þjóðfélag, þar sem öllum er ógnað — ann-
að hvort af harðstjórn ríkisins eða lýðsins.
En hvað um síðasta möguleikann, að við
byrjum með það, sem fyrir er og byggjum
upp eitthvað nýtt og betra út frá því.
Margt ungt fólk, sem ég hefi rætt við,
efast stórlega um, að þessi möguleiki sé enn
fyrir hendi. Það lítur á samfélagið og sér
aðeins umfangsmiklar, ópersónulegar þjóð-
stofnanir: menntastofnanir, iðjuver, skipu-
lagsstarfsemi, ríkið. Unga fólkinu finnast
þessar stóru stofnanir vera gæddar ósveigj-
anleika, sem útilokar utanaðkomandi áhrif.
Því finnst það vera þvingað til að lifa eft-
ir reglum, sem það sjálft hefur ekki mótað,
og enginn getur skýrt og réttlætt á fullnægj-
andi hátt; og það virðist vonlaust að fá regl-
unum breytt. Hver getur skilið og því síður
skilgreint hið flókna, iðnvædda samfélag
vort? Það krefst þekkingar, sem enginn get-
ur gagnrýnt. Unga fóLkið spyr svo sjálft sig,
hvort það sé nokkurt svigrúm til að finna
sig sem sjálfstæðan einstakling innan þjóð-
félagsins, og hvort það hafi nokkur tæki-
færi til að hafa áhrif á þróun þess. Þetta eru
stórar spurningar, sem krefjast svara.
Eg mundi svara á þessa leið: Það er nú
sem fyrr erfitt að breyta samfélagi — að
raska hinu flókna neti laga og reglna, sem
þjóðfélagið samanstendur af. Erfitt, já, en
r m
ekki ómögulegt. A vissan hátt er það auð-
veldara en nokkru sinni fyrr.
Það er auðveldara, meðal annars af
þeirri ástæðu, að þjóðfélagið hefur aldrei
verið svo umburðarlynt áður gagnvart hin-
um róttæku kenningum og aðgerðum. Æsk-
an finnur, að hún er í spennitreyju þýðing-
arlausra hafta. En sérhver, sem lætur hug-
ann reika ofurlítið aftur í tímann, veit, að
í dag er hægt að segja og gera hluti, sem
ekki voru látnir viðgangast fyrir fáum tug-
um ára.
Einn stærsti frelsisrétturinn í þjóðfélög-
um hins vestræna heims er valfrelsið. Þetta
frelsi er vissulega afleiðing hinnar tækni-
legu og efnahagslegu þróunar, hinnar al-
mennu velmegunar, sem margt ungt fólk
lítilsvirðir svo mjög. Aldrei áður hefur ein-
38
HEIMILI OG SKÓLl