Upp í vindinn - 01.05.1985, Qupperneq 30

VATNSFÆLUR
— skílgreining og notkun —
Eftir Hákon Ólafsson, verkfræðing hjá Rb
Hákon Ólafsson. Stúdent M.A.
1961. Lauk prófi í byggingar-
verkfræöi frá NTH í Þránd-
heimi 1966. Verkfræöingur í
steypurannsóknarstofu NTH
1966-67, í ráðgjafarverkfræði-
stofu Ásbjörn Myklebust i
Þrándheimi 1967-68 og
Rannsóknastofnun bygging-
ariðnaðarins frá 1968, yfirverk-
fræðingur þar frá 1976.
Inngangur
Flestar skemmdir á byggingum sem leiða til grotnunar
byggingarefna stafa á einhvern hátt af háu rakastigi. Dæmi
um slíkt eru frost- og alkalískemmdir í steypu og fúi í timbri.
Ef stöðva á skemmdirnar verður að lækka rakastigið og
ræðst þá af aðstæðum hvaða aðgerðir eru vænlegar í því
skyni.
I grein þessari ætlaég að skýrafrá þeim árangri, sem hefur
náðst við að lækka rakastig í steinsteypu með því að notasvo-
nefndar vatnsfælur. Niðurstöður þær, sem sýndar verða, eru
hluti af stærri rannsókn, sem framkvæmd var við Rannsókna-
stofnun byggingariðnaðarins þar sem könnuð voru áhrif mis-
munandi aðgerða á rakastig í steinsteypu.
Vatnsfælur
Vatnsfælur er nýyrði yfir flokk efna sem borin eru á stein-
steypu í vökvaformi og valda því að steypan hrindir frá sér
vatni sem á henni mæðir í stað þes að draga það í sig. Efna-
flokkur þessi er stór og má skipta honum í grófum dráttum í
þrjá undirflokka, þ.e.a.s. sílíkon, síloxan og mónósílan.
Sílíkonf lokkurinn er stærsturenda hefur silíkon verið á mark-
aðnum í langan tíma. Síloxanefnin komu siðar en mónósílan
er nýjast og er aðeins vitað um einn framleiðanda á þvi efni
í heiminum í dag.
Umrædd efni hafa þann meginkost að þau hindra að vatn
gangi inn í steypuna án þess að loka henni fyrir rakastreymi
í formi gufu. Er því ekki hætta á að raki, sem fyrir er í steyp-
unni, lokist inni, en það er einmitt helsti galli ýmissa sterkra
málningartegunda. Munurinn kemur greinilega fram á
myndum 1—3.
Munur er á umræddum vatnsfælum, einkum hvað varðar
endingu efnanna og hæfni þeirra til að standast einhliða
vatnsþrýsting. Sílíkon og síloxan mynda himnu utan á steyp-
unni, sem hrindir frá sér vatni. Efnin brotna niður fyrir áhrif
útfjólublárra geisla sólarljóssins, sem á greiðan aðgang að
slíkum yfirborðsefnum. Mónósilanefni, sem hafa u.þ.b. tífalt
minni mólekúl, myndaáhinn bóginn engayfirborðshimnu en
smjúga inn í steypuna og ganga i efnasamband við hana.
Sólarljósið nær þvi ekki að brjóta þau niður og endingin
verður margföld (a.m.k. 10—15 ár).
Sílíkonefni hafa ekki þótt henta á lárétta fleti þar sem vatn
getur staðið á þeim þar eð þau standast ekki vatnsþrýsting.
Mónósílanefni standa hins vegar einkar vel gegn þrýstingi
vatns eins og sýnt er hér að aftan. Þau henta þvi vel á lárétta
fleti.
Myndir 1, 2 og 3 sýna rakaflæði í steyptum vegg fyrir og eftir meðhöndlun
a) með vatnsfælu
b) með þéttu yfirborðslagi
30