Skessuhorn - 29.05.2024, Qupperneq 38

MIÐVIKUDAGUR 29. MAÍ 202438
Framhald á næstu opnu
Rætt við Hjört Óla Halldórsson
sem fór fyrst á sjó fermingarárið
sitt og hefur alltaf tekist á við lífið
af æðruleysi og dugnaði. Hann á 95
ár að baki og nýtur ævikvöldsins í
góðri umönnun á Dvalarheimilinu
Fellaskjóli í Grundarfirði.
Lítið hús ­
hamingjusöm æska
Það var í nóvemberbyrjun árið
1929 sem Hjörtur Óli kom í heim-
inn á Patreksfirði, næstyngstur átta
systkina, en tvær systur hans dóu
ungar að árum. Æskuheimilið var
lítið hús þar sem aðeins voru tvö
herbergi, en; „einhvern veginn
blessaðist þetta allt saman,“ segir
hann brosandi þegar blaðamaður
spyr hvort þetta hafi ekki verið erf-
itt. Foreldrar hans höfðu kynnst á
Patreksfirði, en voru bæði aðflutt
þótt þau ættu þar allan sinn búskap.
Móðir Hjartar hét Margrét Sig-
ríður Hjartardóttir og var fædd
árið 1890 á Valdastöðum í Bæj-
arhreppi og faðir hans var Halldór
Jóhannesson sem var fæddur árið
1891 á Húsavík en var frá Flateyjar-
dal. Þau létust bæði á 8. áratug síð-
ustu aldar.
Haddi Möggu
Halldór faðir Hjartar var lengst
af háseti auk þess að vinna ýmis
verk sem til féllu í landi, enda var
marga munna að metta heima fyrir.
Þar réð Margrét húsum í fjar-
veru manns síns sem oft þurfti að
fara í lengri túra þegar hann var á
togurum. Þrátt fyrir stórt heim-
ili segir Hjörtur að fjölskyldan hafi
aldrei liðið skort og móðir hans
vann líka úti þegar tækifæri gafst.
„Og af því að pabbi var alltaf á
sjó var ég kenndur við mömmu
og kallaður Haddi Möggu,“ segir
hann kíminn. „Það er meira að
segja bátur á Patró núna sem heitir
Haddi Möggu. Sá bátur er í eigu
dóttursonar míns, Víkings Sindra
Ólafssonar. Það var algengt að
krakkar voru kenndir við mæður
sínar því feðurnir voru alltaf á sjó
og oft mikið fjarverandi. Mér leið
bara mjög vel þegar ég var krakki.
Mamma var góð móðir.“
Stóri hópurinn farinn
Margrét móðir Hjartar var ein átta
systkina og Hjörtur faðir hennar lést
ungur úr lungnabólgu. Börnunum
var þá flestum dreift á bæi eins og
gekk og gerðist á þessum tíma. „En
mamma flutti með Ólínu mömmu
sinni á Patreksfjörð og þar átti hún
eftir að kynnast pabba mínum,“
segir Hjörtur. „Ég verð að segja það
að mér leið ljómandi vel í æsku.“
Voruð þið góðir vinir systkinin?
„Já, en ég þekkti þau ekki öll vel,“
segir hann. „Þau fóru hingað og
þangað.“ Systkini hans eru nú öll
farin burt úr þessum heimi og hann
er einn eftir af þeim stóra hópi. Þau
hétu Jóhanna, Unnur, Jóhannes,
Sigrún, Guðrún Fanney, Elísabet
og Högni sem var yngstur, fæddur
árið 1931. Einnig áttu þau uppeld-
issysturina Kristínu Haraldsdóttur
sem er systurdóttir Hjartar. Hún er
á lífi og býr í Vestmannaeyjum.
Snemma á sjó
Hjörtur gekk í barnaskóla á Pat-
reksfirði, en leið ekkert sérlega
vel á skólabekk. „Um leið og skól-
anum lauk á daginn var ég kominn
niður í skúrana,“ segir hann. Hann
segist hafa hent skólatöskunni inn
um dyrnar heima og stokkið beint
niður á höfn til að fylgjast með líf-
inu þar. „Ég man ekki hvaða ár
ég fermdist,“ segir hann. „En ég
man að ég fór fyrst á sjó það ár;
mig hafði alltaf langað á sjóinn.“
Báturinn sem um ræddi hét Ver og
þeir voru fjórir á; þar á meðal var
Gunnar mágur Hjartar. „Við vorum
á snurvoð og lúðu og skötu,“ segir
Hjörtur. Honum fannst ekkert erf-
itt að fara til sjós svona ungur og
varð lítið sem ekkert sjóveikur. „Ég
fann bara dálitla velgju ef það var
mjög slæmt í sjóinn. En ekki meira
en það,“ segir hann. Heimþrá fékk
hann heldur aldrei þótt ungur væri
og var hæstánægður á sjónum.
Launin voru þó ekkert sérlega
mikil í þá daga, en það skipti hann
minnstu máli.
Kjalsvínið var svangt
Eftir ferminguna fór Hjörtur á
togarann Gylfa BA. Þar voru eðli
málsins samkvæmt fleiri í áhöfn.
Fannst þér erfitt að fara á togar-
ann? „Nei, ég fór vel út úr því,“
segir Hjörtur. „En það var ekki
sama sagan fyrir suma strákana,
þeir lentu í því að það var alltaf
verið að spila með þá.“ Nú, hvernig
þá? spyr blaðamaður. „Jú, þeir voru
beðnir um að gera hluti eins og að
sækja vakúmið niður í vél, gefa kjal-
svíninu og allt hvað eina. En ég lét
ekki blekkjast!“ segir hann og hlær.
Sáputogarinn Gylfi
Hjörtur bætir því svo við að Gylfi
hafi verið sáputogari og blaða-
maður hváir við. Skýringin reyn-
ist sú að sáputogarar voru þeir
ensku togarar nefndir sem höfðu
verið notaðir til að greiða fyrir
skuldir Þjóðverja eftir seinna
stríð, til fyrirtækis í Bretlandi sem
þekkt var fyrir framleiðslu á sápu.
„Það komu nokkrir slíkir hingað,“
segir Hjörtur kíminn. Við upp-
flettingu á Vísindavefnum má sjá
að svo virðist sem útistandandi
skuldir Þjóðverja, meðal annars
vegna kaupa þeirra á sápu-
tegundinni Sunlight soap, hafi
ekki fengist greiddar með pen-
ingum. Greiðslan hafi því farið
fram með vöruskiptum þar sem
allt að fimmtán togarar hafi verið
smíðaðir í Þýskalandi og sendir til
Bretlands. Þess má geta að Sun-
light sápan er ennþá í framleiðslu
og má teljast merkilegt að varan
sú hafi náð að eiga sinn þátt í sögu
útgerðar heima á Íslandi.
Af sjónum í póstinn
Þegar vistinni á Gylfa lauk lá leið
Hjartar upp í sveit, nánar tiltekið
Síðan hef ég aldrei tekið lán!
Hjörtur Óli Halldórsson.
Anna Pálína Magnúsdóttir. Hjörtur umkringdur börnum sínum. Efsta röð frá vinstri: Friðbjörn (búsettur
í Ástralíu), Steinunn Erla, Óttar, Hrund Pálína. Neðri röð frá vinstri Magnús S,
Margrét S, Ingibjörg og Halla.
Skúli Hjartarson.
Hámeri veidd undir Látrabjargi.