Skessuhorn - 29.05.2024, Qupperneq 44

MIÐVIKUDAGUR 29. MAÍ 202444
Framhald á næstu opnu
Mannlífið
Talið berst að sveitinni fyrir norðan.
„Þegar ég var að alast upp voru
þarna sex bæir,“ segir Guðmundur
sem fæddur er á Munaðarnesi árið
1939, annar í röð níu systkina.
„Það var margt fólk og ágætlega
skemmtilegt.“ Svo færist bros
yfir andlitið og það kemur saga:
„Sérstaklega man ég eftir einum
karli; eldri manni sem ég þekkti
vel. Hann hét Halldór Jónsson og
átti litla trillu með bróður sínum.
Halldór hafði afskaplega gaman af
því að fara á sjó karlanginn og fór
alltaf þegar hann gat. En það var svo
skrýtið að hann vildi alltaf hafa mig
með sér. Ég var lítill, bara níu eða
tíu ára gamall þegar hann vakti mig
á morgnana þegar hann fór á sjó. Þá
sagði hann gjarnan við mömmu: Ég
veit að hann Gumma litla langar á
sjó!“ Halldór hafði þar sannarlega
rétt fyrir sér í því Guðmund lang-
aði alltaf á sjó. „Og ég fór alltaf með
honum,“ segir hann. „Hann gaf mér
allan fisk sem ég dró og tók aldrei
af mér aflahlut, blessaður karlinn.“
Kóngurinn og maturinn
Guðmundur segir að Halldór hafi
verið skemmtilegur að mörgu leyti
og það er ýmislegt sem hann man af
honum að segja. „Sonur hans stóð
fyrir búi hjá honum síðustu árin,“
segir hann. „En hann vantaði konu.
Svo hann skrapp suður um vetrar-
tíma og náði í konu og kom með
hana heim. Karlinn var afskaplega
glaður yfir þessu sem von var og
sá á konunni ýmsa stóra kosti sem
hann sagði þeim sem heyra vildu.
Meðal annars sagði hann að hún
hefði verið matráðskona á Bessa-
stöðum og hefði verið sérstaklega
kölluð til þegar kóngar og forsetar
komu í heimsókn. Svo kom Friðrik
Danakonungur eitt sinn með sína
drottningu og þau fengu náttúrulega
góðan mat að borða. Halldór kvað
konung hafa verið ofsalega glaðan
með þetta og þakkað konunni fyrir
matinn. Um leið sagði hann að þetta
hefði nú verið eitthvað annað en hel-
vítis sullið hjá drottningunni! Þetta
var túlkun Halldórs sem var svona
hrifinn af tengdadóttur sinni,“ segir
Guðmundur og hlær. „Þetta er alveg
saklaus saga.“ Halldór þessi lést fyrir
tæplega sextíu árum. „Sonur hans
og ég vorum miklir vinir og vorum
saman á öllum vertíðum,“ segir
Guðmundur. „Þessi saga er góð, það
er svo ótal margt sem maður man.
Það voru fleiri skemmtilegir karlar
þarna sem voru aðeins öðruvísi en
aðrir og sögðu hlutina á annan hátt.
Skemmtilegir og ágætir menn sem
voru ekkert hræddir við að koma til
dyranna eins og þeir voru klæddir.“
Mið og fiskur
Það kemur sérstakur svipur á
Guðmund þegar hann rifjar upp
sögur af Halldóri. „Gamli Halldór,“
segir hann mildilega og það kemur
önnur saga. „Það var lítil trilla sem
hann átti og gekk mjög hægt, vélin
var svo lítil. Halldóri leiddist svo
hvað hann var lengi út á miðin að
hann tók í árar og réri með! Hann
trúði því sjálfur að það munaði
eitthvað um þetta. En það munaði
auðvitað engu! Það var um klukku-
tíma stím út á miðin, við vorum
aðallega á færum. Halldór átti eitt
ákveðið mið sem hann veiddi á. Það
var hans mið og ef fiskur var ekki
þar þýddi ekkert að fara eitthvað
annað. Svo kom stundum fyrir að
þegar hann varð ekki var mátti ekki
setja vélina í gang, en bara róa. Svo
reri hann nokkur áratog fram og
aftur þangað til hann fann fiskinn
og sagði að ef vélin yrði sett í gang
færum við of langt frá miðinu. Hann
var einstakur maður á margan hátt
hann Halldór, og afar góður karl.“
Æskuárin á
Munaðarnesi
Eins og fram kom hér áður er
Guðmundur næstelstur í stórum
systkinahópi. Elst var Guðlaug
fædd árið 1937, þá Guðmundur
Gísli, síðan Guðjón 1942, Samúel
Vilberg 1944, Þorgerður Erla 1946,
Ragnar Sólmundur 1950, Anna Sig-
ríður 1951, Jón Elías 1955 og Ólöf
Brynja árið 1961. Heimilið var
því stórt og efalaust mikið annríki
hjá foreldrunum, þeim Jóni Jens
Guðmundssyni og Pálínu Sigurrós
Guðjónsdóttur. „Þarna var nokkurs
konar sjálfsþurftarbúskapur,“ segir
Guðmundur. „Menn áttu 30-40
kindur og báta og fyrir bragðið var
nóg að borða. Pabbi var líka þekkt
skytta, hann skaut mikið af fuglum í
matinn, það voru fáir dagar þar sem
hann átti ekki fugla hvaða nafni sem
þeir nefndust, þetta var öðruvísi en
í dag. Og við átum allt sem að kjafti
kom. Svo var pabbi líka grenjaskytta
og var mjög duglegur. Hann barð-
ist mikið fyrir heimilinu og mamma
var nú líka betri en enginn. Það var
mjög góð samvinna milli þeirra
og reyndar alls fólksins á svæðinu.
Ef það þurfti til að mynda að setja
niður bát hjálpuðust allir að. Ég
man í því sambandi sérlega eftir
einni konu; Jónu konu Halldórs.
Hún var mjög traust, stór og mikil
og það munaði um hana þegar við
vorum að setja niður bátana. Hún
setti bakið undir að framan og það
munaði um minna. Hún og Halldór
voru einstaklega gott fólk og þetta
var yndislegt samfélag.“
Einar, Indriði
og Guðbjörg
Guðmundur segir að það hafi alltaf
verið nóg af verkefnum á Munaðar-
nesi. „Það var heldur ekkert raf-
magn eða nein slík þægindi,“ segir
hann. „Það þurfti að bera inn mó
og spýtur og öskuna út; svo var allt
þvegið í höndum á bretti. En það
var gott vatn í sveitinni, það kom
um leiðslu frá uppsprettu undir
fjallinu. Föðurbræður mínir tveir
bjuggu á jörðinni með sér búskap,
þeir hétu Einar og Indriði. Þeir
hjálpuðu alltaf mikið til og ég var
mikið hjá þeim. Þeir voru með
gamla konu sem ráðskonu sem
var mér hálf móðir; hún tók mig
mikið að sér og ég hékk lengi í pils-
unum á henni. Hún hét Guðbjörg
Jónsdóttir og ein dætra minna var
skírð eftir henni. Þeir bræður voru
barngóðir og áttu mikinn hlut í
okkur öllum. Indriði var hjá okkur
hjónunum síðustu árin sín og þeir
báðir reyndar, Guðbjörg var þá
dáin. Indriði lifði lengst og var eins
og mubla á heimilinu; einstakt ljúf-
menni.“
Tvísýnt um lífið
Eitt sinn þegar verið var við hey-
skap fékk Jón Jens miklar kvalir í
maga. „Hann þjáðist af þessu dag
eftir dag,“ segir Guðmundur. „En
var samt í heyskap og sló með orfi
og ljá. Við vorum með tjald á engj-
unum og hann var alltaf að skríða
inn í tjaldið þegar hann var sem
verstur, en sló alltaf þess á milli
og píndi sig eins og hann gat. Um
haustið var ljóst að þetta gengi ekki
lengur og hann var sendur til Ísa-
fjarðar í rannsókn. Þá kom upp úr
dúrnum að hann hafði verið með
sprunginn botnlanga auk þess að
fá lífhimnubólgu. Ég man þegar
læknirinn hringdi í mömmu að
kvöldi og við hópuðumst öll í
kringum hana til að fylgjast með.
Hann sagði við hana að það væri
tvísýnt um að pabbi myndi hafa
þetta af. En hann náði sér alveg,
það var talið kraftaverk.“
Fátt um verkfæri
Guðmundur var tólf ára þegar faðir
hans veiktist. „Ég man þetta alltaf,“
segir hann. „Þegar við systkinin
hópuðumst í kringum mömmu
og sáum að eitthvað mikið var að.
Hún sagði svo sem ekki neitt þá, en
nokkrum sögum seinna fréttum við
að þetta væri allt á réttri leið. En ég
man enn þegar pabbi var í tjaldinu
stynjandi undan verkjunum. Hann
var allt þetta sumar að berjast við
að heyja og píndi sig mikið. Ég
var farinn að hjálpa og var sendur
á sjó fyrir hann til að draga fisk í
soðið. Ég man vel eftir þessu, það
var á gömlu trillunni, með föður-
bræðrum mínum. Ég hafði líka
byrjað að slá með orfi og ljá níu ára
gamall. Á þessum tíma var ekkert
af tækjum til í sveitinni nema orf
og ljár og hrífur. Svo voru hestar
„Það líður ekki sú nótt að mig dreymi
ekki að ég sé fyrir norðan“
Guðmundur Gísli Jónsson frá Munaðarnesi í Árneshreppi hefur alltaf elskað að vera á sjó.
En hann man líka mannlíf og tímana tvenna í íslenskri sveit. Blaðamaður Skessuhorns
heimsótti Guðmund og Sólveigu konu hans á fallegt heimili þeirra í Grundarfirði.
Guðmundur og Sólveig í stofunni í húsi sínu í Grundarfirði.
Pálína Guðjónsdóttir og Jón Jens Guðmundsson foreldrar Guðmundar.
Vart er til fegurra útsýni en frá Mun-
aðarnesi.
Halldór Jónsson. Þótt myndin sé illa farin sést að hann hefur verið svipmikill
maður.