Skessuhorn - 29.05.2024, Qupperneq 46

MIÐVIKUDAGUR 29. MAÍ 202446
og hestakerra. Heyið af engjunum
var bundið í sátur og reitt heim á
hestunum.“
Góð lending
Það var svo um 1960 sem
Guðmundur kynnist Sólveigu
verðandi konu sinni og þau giftu
sig árið 1961. Guðmundur tiltekur
brúðkaupsdaginn, 15. júlí, svo hann
er greinilega ekki einn þeirra eigin-
manna sem ekki muna hann. Sól-
veig heitir fullu nafni Sólveig
Stefanía Jónsdóttir og foreldrar
hennar voru Jón Guðmundsson og
Unnur A. Jónsdóttir í Stóru Ávík
í Árneshreppi. Börnin þeirra eru
sex talsins, Bergvin Sævar fæddur
árið 1961, Birgir 1963, Unnur Pál-
ína 1966, Guðbjörg 1975, Bryndís
1978 og Hafrún 1981. „Eftir að ég
náði í konuna fórum við að hokra,“
segir Guðmundur. „En við áttum
líka alltaf trillu og ég reri á henni
alltaf þegar færi gafst. Það er ágæt
lending á Munaðarnesi, góð fyrir
smábáta, þó stundum væri snúið að
setja upp. En það var mikið farið á
skak og grásleppu.“
Árni mætti
Trillan sem hér um ræðir var gömul
trétrilla sem hét Guðmundur. „Hún
hafði verið smíðuð árið 1909 í
Vestmannaeyjum,“ segir nafni hans,
og að sjálfsögðu fylgir saga: „Árið
1981 vorum við búnir að leggja
trilluna til hliðar því við vorum
komnir með nýjan bát fyrir grá-
sleppuveiðarnar. Við lögðum henni
þá þannig að börnin gætu leikið sér
í henni. En svo kom Árni Johnsen
norður og sem Vestmannaeyingi
var honum öllum lokið þegar hann
frétti uppruna trillunnar. Hann
sagði að þá yrði hún að fara suður
á safn. Skömmu síðar hringdi svo
Sjóminjasafnið og vildi fá bátinn
suður. Hann var fluttur með skipi
í bátageymslu á vegum Þjóðminja-
safnsins í Kópavogi. En svo kvikn-
aði þar í og allt brann, það var
alveg skelfilegt. Þarna voru meira
að segja tvær trillur að heiman, frá
okkur og af næsta bæ. Það var sorg-
legt en svona er þetta.“
Ekkert róið
Nýja trillan hét Guðmundur Gísli.
„Að vísu ekki eftir mér heldur afa
mínum,“ segir Guðmundur. „Gamla
trillan hafði númerið ST 23 og ég
hélt í það númer fyrir nýja bátinn.
Hann er norður frá núna og liggur
uppi á landi, það er ekkert róið. Ég
fæ alltaf sting í hjartað þegar ég
sé hann. En svona er þetta bara,
ég var orðinn gamall og gat þetta
ekki lengur. Við vorum loks orðin
bara tvö eftir á bænum og fluttum
í Grundarfjörð árið 2005. Þegar við
bjuggum á Munaðarnesi vorum við
bæði með búskapinn og trilluna. Ég
hafði alltaf mun meira gaman af því
að fara á sjóinn, ég var svo bundinn
honum. En við vorum með kindur
og 1-2 kýr, það var ekkert annað
að gera með mikinn barnahóp. Það
kom hins vegar niður á konunni
að sinna búskapnum því ég var svo
mikið úti á sjó.“
Sjávarháski
Aðspurður um aðrar nytjar af
jörðinni segir Guðmundur að
áður hafi verið geysimikill reki,
sérstaklega milli áranna 1960 og
1970. „Maður hafði varla undan
að bjarga þessu úr sjó,“ segir hann.
„Ég var nú nærri búin að drepa
mig eitt sinn þegar ég var að sækja
rekavið í sjóinn. Ég var einn á og
var á leiðinni út fjörðinn með rek-
ann þegar bátnum hvolfdi. Þetta
gerðist mjög snögglega. Ég var
venjulega alltaf í vesti en einmitt
ekki þarna því þegar ég var að velta
spýtunum niður fjöruna fór ég úr
vestinu og gleymdi að fara í það
aftur. Glópsháttur auðvitað,“ segir
hann hugsi. „En það sem bjargaði
lífi mínu var að þegar ég var einn
hafði ég alltaf spotta fastan og vafði
um handlegginn. Þegar bátnum
hvolfdi hélt mótorinn áfram um
sinn og sneri honum, en ég hékk í
spottanum, annars hefði það verið
búið! Þetta var nýr álbátur sem ég
þekkti lítið. Ég var að draga spýtur
sem höfðu einhvern veginn náð að
skáskjótast og taka vitlaust í bátinn
svo hann valt.“
Bjargvættir úr landi
Guðmundur gat dregið sig að
bátnum eftir að vélin stoppaði og
náði þar taki. „Ég gat hangið á
honum í klukkutíma,“ segir hann.
„En var orðinn ansi dofinn samt.
Þá hittist svo vel á að Guðbjörg og
Hafrún dætur okkar voru að hjálpa
okkur í sauðburði og höfðu farið til
Norðurfjarðar í búð. Þær voru að
koma heim á bíl þegar þær sáu til
mín úti á firði og flýttu sér ásamt
konunni minni niður að báti. Það
vildi svo til að Guðbjörg hafði einu
sinni áður sett utanborðsmótorinn
í gang og kunni það, en hann hafði
alltaf verið tregur í gang. En í þetta
skipti rauk hann strax í gang. Eftir
um tuttugu mínútna stím náðu
þær að bjarga mér. Ég hef aldrei
verið eins feginn um dagana eins
og þegar þær drógu mig upp úr
sjónum. En spottann geymi ég uppi
í hillu hjá mér síðan.“
Martraðir í kjölfarið
Var þetta ekki erfið reynsla að
ganga í gegnum? „Jú elskan mín,“
segir Guðmundur. „Þetta stóð tæpt.
Það var svo skrýtið að meðan þetta
gekk yfir hafði maður ekki tíma til
að verða hræddur, aðalmálið var að
bjarga sér, ekkert annað komst að
fyrstu. En eftir að ég sá að ég myndi
nú hanga á bátnum þar til einhver
kæmi fór ég að hugsa og það var
skrýtin tilfinning. Ég fékk martraðir
í margar nætur eftir atburðinn og
þetta situr í manni og rifjast nán-
ast upp daglega. Ég gleymi þessu
aldrei, það er ekki hægt.“
Sjómennskan
Sem ungur maður hafði
Guðmundur byrjað á bát á
heimaslóðum og það var á Djúpa-
vík. „Svo vorum við vinirnir að
velta fyrir okkur hvert við ættum
að fara eftir áramótin,“ segir hann.
„Það var venja að fara suður á ver-
tíð. Sumir ætluðu sér í Sandgerði
eða til Grindavíkur, en einn hafði
verið í Grundarfirði áður og við
vorum að spjalla saman. Þá sagði
ég að kannski væri bara ágætt að ég
kæmi með honum í Grundarfjörð.
Og hann hringdi í gamla skipstjór-
ann sinn sem réði mig á stundinni.
Og ég fór og var í nokkrar vertíðir.
Þarna var ég 18 ára, árið 1957.“
Sigurfari og Hjálmar
Þeir félagarnir fóru á vélbátinn
Sigurfara SH 105 sem var 46 tonn,
skipstjórinn var Hjálmar Gunn-
arsson. „Framan af vetri var ég að
beita í landi,“ segir Guðmundur.
„En svo var farið á net þegar fór
að líða á veturinn. Þetta gekk
ágætlega og ég kom aftur árið
eftir, kunni vel við mig hérna.
Fólkið var gott og sérstaklega
skipstjórinn sem var einstakur
maður. Ég fór með Sigur fara á
síld norður og austur fyrir land;
þá var alltaf veidd síld í um tvo
mánuði á sumrin. Ég hef ekki
upplifað annað eins og að koma
til Siglufjarðar á þessum tíma, það
var alveg svakalegt í landlegunum
þar. Þetta var stórt bæjarfélag og
svo komu þarna kannski hundrað
bátar inn. Það logaði allt í slags-
málum eftir böllin um helgarnar.
En það drapst nú enginn svo ég
muni! Það var bryggja við bryggju
eiginlega svo langt sem augað
eygði og síldin var keyrð upp
af bátunum beint í kassana hjá
konunum sem söltuðu á planinu.
Við mokuðum upp í tunnur og svo
var sturtað úr þeim í vagna sem
ekið var upp bryggjuna.
Erfitt en gott
Guðmundur segir það hafa verið
þrældóm að moka upp í tunnurnar
um borð. „En maður var ungur og
þreytan fór fljótt úr manni, það er
annað en núna,“ segir hann. „Við
gistum alltaf um borð í bátnum og
það var étið ótrúlega mikið af síld;
mér fannst það nú heldur þreytandi
til lengdar! Kokkurinn var dug-
legur að láta okkur éta þetta, það var
aðallega soðin síld, ég man alla vega
ekki eftir öðru. En maður brenndi
miklu og var alltaf svangur.“ Hann
hlær við tilhugsunina. „En þarna
var skemmtilegur félagsskapur.“
Guðmundur er búinn að prufa alla
sjómennsku nema á togara. „Ég fór
aldrei á togara,“ segir hann. „Og
sé stundum eftir því að hafa ekki
gert það. Á sumrin var ég svo alltaf
heima. Og þegar heyskapurinn var
búinn réri maður alltaf á skaki fram
á haust.“
Gott að vera í
Grundarfirði
Sólveigu og Guðmundi líður vel í
Grundarfirði. „Núna býr nær öll
fjölskyldan hérna,“ segir hann.
Guðbjörg Jónsdóttir var Guðmundi góð. Munaðarnes áður fyrr, öll þessi hús eru horfin í dag. Guðmundur ólst upp í húsinu
lengst til hægri og í stóra húsinu efst til vinstri byrjuðu Sólveig og hann sinn búskap.
F.v: Einar og Indriði föðurbræður Guðmundar.
Guðmundi líður best á sjó.
Sólveig og Guðmundur fluttu í þetta hús á Munaðarnesi árið 1991.
Guðmundur slær enn með orfi og ljá á Munaðarnesi.
Guðmundur og Sólveig á sextíu ára brúðkaupsafmæli sínu. Myndin er tekin á
Munaðarnesi og sjá má Drangaskörðin í baksýn.