Hinsegin dagar í Reykjavík - 01.07.2024, Qupperneq 18

18
Guðrún varð síðar mikilvirkur bæjarfulltrúi
og náði kjöri sem slíkur árið 1928 fyrir
Íhaldsflokkinn, síðar Sjálfstæðisflokkinn,
og gegndi því hlutverki í áratugi. Hennar
helstu málefni snerust um að bæta kjör barna,
ungmenna og mæðra þeirra svo og ýmissa
kvennastétta, til dæmis ljósmæðra. Þá vann
Guðrún að því að hækka styrki borgar­
innar til ýmissa félagasamtaka kvenna sem
starfrækt voru í Reykjavík. Á sextugsafmæli
Guðrúnar birtist þetta í Vísi:
„Hefir hún verið góður liðsmaður,
reynst einbeitt og fylgin sér, örugg í
vörn og djörf í sókn. … Eftir frú Guð
rúnu Jónasson liggur mikið starf
… [hún] er hjálpsöm kona og trygg
lynd og munu margir verða til þess
að óska henni til hamingju í dag, á
þessum tímamótum í lífi hennar.“
Skjalasöfn Guðrúnar og Gunnþórunnar
Einkaskjalasöfn eru í eðli sínu brotakennd,
samtíningur úr tilvist einnar manneskju
eða fleiri sem oftar en ekki getur reynst
erfitt að púsla saman og skilja. Árið 2008
voru Kvennasögusafni færð gögn sem til­
heyrðu Guðrúnu og Gunnþórunni og bárust
frá tengdadóttur þeirra. Gögnin voru ekki
mikil að tölu; nokkur heiðursskjöl, eitt vega­
bréf, tvö jólakort, sex ljósmyndir, fjölmargar
handskrifaðar gamanvísur Gunnþórunnar
og, rúsínan í pylsuendanum, hárflétta Guð­
rúnar í stálboxi utan af sígarettum. Engin
bréf fylgdu, hvorki ræður né minnisblöð,
ekkert tengt rekstri þeirra heldur.
Árið 2021 barst önnur lítil, en ekki síður
dýrmæt, sending: tvö bréf, ein orðsending
með ljósmynd, eitt heiðursskjal, ættartala
og, það besta, fjölskyldumyndband frá árinu
1956 sem kemur við sögu síðar í þessari grein.
Í árslok 2023 afhenti Ragnheiður Steindórs­
dóttir, leikkona, Leikminjasafni gögn for­
eldra sinna, leikaranna Margrétar Ólafs­
dóttur og Steindórs Hjörleifssonar. Þar
leyndust óvænt tveir munir frá Gunnþórunni.
Annars vegar kristalsskál sem vegur 1,5 kg
og hinsvegar fislétt pyngja. Þetta var hinn
svokallaði „Gunnþórunnarnautur“ sem
Gunnþórunn bar á hestbaki yfir fjöll og firn­
indi til að færa vinkonu sinni og hins vegar
„Pungur Gunnþórunnar Halldórsdóttur“ en
þar er á ferðinni pyngjan sem Gunnþórunn
bar þegar hún lék Vilborgu grasakonu í
síðasta sinn.
Hughrif
Nú er ágætis augnablik til að taka kúnstpásu.
Gömul skjöl og ryk, ljósmyndir af löngu
látnu fólki og leikskrár. Skjalavarsla og
skjalasöfnun virðast við fyrstu sýn kannski
óspennandi og fremur óaðlaðandi dægra­
stytting eða ævistarf. En því fer fjarri,
skjalasöfn anda og lifa líkt og einstak­
lingarnir sem áttu gögnin. Manneskjur sem
voru uppi á fyrri hluta tuttugustu aldar
virðast órafjarri samtímanum en birtast
ljóslifandi í gegnum munina og skjölin
sem þær skildu eftir, nánast eins og vofur
fortíðarinnar.
Gunnþórunn og Guðrún hafa ásótt okkur
síðastliðin ár á góðlátan en ákveðinn máta.
Þær berja reglulega að dyrum á skrifstofum
okkar, stundum þegar við eigum síst von á
heimsókn, alltaf með nýjum svipi og með
nýjar upplýsingar. Að setja saman líf fólks,
byggt á örfáum gögnum, er eins og að púsla
án þess að hafa fyrirmynd eða vita hversu
stór myndin verður að lokum eða af hverju.
Að halda á „Gunnþórunnarnaut“ vekur upp
fjölmargar spurningar sem verður líklega
aldrei svarað. Hvar var skálin keypt?
Af hverju þessi skál? Hvenær ferðaðist
Gunnþórunn með gjöfina til vinkonu sinnar?
En skálin vekur líka upp tilfinningar. Þú
finnur þyngdina og veist að það hefur verið
þrautin þyngri að bera skálina á hestbaki.
Þú sérð litlu brotin og veist að skálin hefur
verið handfjötluð oft. Þú horfir á blóma­
skreytingarnar og veist að skálin var valin af
smekkmanneskju.
Hughrifin einskorðast ekki við hluti heldur
líka staði, byggingar og jafnvel heilu hverfin.
Þær bjuggu langa ævi í Þingholtunum og
voru þekktar í hverfinu. Amtmannsstígur 5
stendur enn, minnisvarði um ævi þeirra og
störf.
Amtmannsstígur 5 og jörðin á Nesjum
Amtmannsstígur 5 var fasti í lífi Guðrúnar
og Gunnþórunnar. Líf þeirra og reitur­
inn í kringum húsið átti eftir að þróast
í forvitnilegar áttir eins og Steinunn H. Bjarna­
son skrifaði í Alþýðublaðið 9. janúar 1952:
„Skömmu eftir aldamótin rifu þær
mæðgur [Gunnþórunn og móðir
hennar] litla húsið, sem verið hafði
æskuheimili Gunnþórunnar, og
byggðu annað stærra í þess stað.
Það var einlyft í fyrstu, en nokkru
eftir að frú Guðrún Jónasson gekk
í félag við Gunnþórunni, byggðu
þær stöllur aðra hæð ofan á húsið
og reistu síðar steinhúsið á horni
Amtmannsstígs og Þingholtsstrætis,
sem nú er heimili þeirra.“
Gunnþórunn og Guðrún ráku heimilið í nær
50 ár þar sem þær önnuðust aldraða foreldra
sína og ólu upp þrjú fósturbörn. Mikill
gestagangur var hjá þeim sambýliskonum
sem Steinunn kallar „vinurnar“ í sömu grein
og voru vinnukonur hjá þeim hverju sinni.
Ekki var gestagangurinn minni á Nesjum í
Grafningi þar sem þær áttu jörð. Þar héldu
þær ráðsmann og leigðu skika til bænda í
nágrenninu og börðust líka við veiði- og
berjaþjófa eins og til dæmis má sjá í aug­
lýsingu sem birtist í Morgunblaðinu 1923.