Helgarpósturinn - 02.06.1988, Blaðsíða 24

r'
Donald Judd
Höggmyndín uppstokkuð
Donald Judd, Richard Long og Kristján Guömundsson í Nýló
Nœstkomandi sunnudag kl. 15
uerdur opnud sýning í Nýlistasafn-
inu vid Vatnsstíg á vegum listahátíö-
ar. Par munu þrir listamenn eiga
verk; Bandaríkjamaöurinn Donald
Judd, Bretinn Richard Long og ís-
lendingurinn Kristján Guömunds-
son.
Donald Judd er fæddur í Excelsior
Springs þann 3ja júní 1928 og verð-
ur því sextugur tveimur dögum áð-
ur en hann opnar sýningu sína í Ný-
listasafninu. Judd stundaði nám við
Art Student’s League og Columbia
University og lagði aðaláherslu á
málverkið á námsárunum og ára-
tuginn þar á eftir. í upphafi sjöunda
áratugarins urðu kaflaskil á ferli
Judds. Hann tók upp geómetríska
siði iðnmenningarinnar og kastaði
um leið fyrir róða óhlutbundnum
persónuleika expressjónismans.
Fyrstu tákn þessara umskipta voru
lágmyndir úr masóníti og galvanís-
eruðum málmum. Málmar og gler
i* hafa verið þungamiðja smiðisgripa
*'Donalds Judds uppfrá því. Árið
<£ 1963 smíðaði hann málmkassa með
i' tveimur glerhliðum svo gestir ættu
j auðvelt með að skyggnast inn í kass-
) ann og rýna þar í tómið. Og þar sem
Judd tók engum sönsum og hélt
bara áfram að framleiða kassa, þá sá
hið viðurkennda Whitney listasafn í
New York sér ekki annað fært en að
bjóða honum að fylla einn sal af
kössum. Þá var árið 1968 og á þess-
um tuttugu árum hefur Judd ekki
bara gert kassa, heldur líka hringi
og ýmislegt fleira. Hann hefur í sí-
auknum mæli gengið út frá pól
sitúasjónista og unnið verk sin í
samræmi við sýningarplássið
hverju sinni. Á alþjóðlegri sýningu í
Guggenheim safninu 1971 setti
Judd upp tvo galvaníseraða járn-
hringi sem snertust og áttu þannig
að endurspegla hvelfingu safnsins.
Útiskúlptúrar Judds hafa e.t.v. sýnt
best þessa viðleitni hans til að berg-
mála umhverfið. Þeim hefur verið
líkt við skuggamyndavélar sem um-
breyta öllu í 100 metra radíus. Judd
skrifaði gagnrýni fyrir nokkur lista-
tímarit á árunum 1959—65. Á þess-
um árum mótaði hann hugmyndir
sínar um „,Hinn Sértæka Hlut". í
viðtali við tímaritið Art News árið
1966 sagði hann um evrópska list:
„Hún er órjúfanlega tengd vissu
naflaskoðunarkerfi, rökhyggju sem
forðast það eins og heitan eldinn að
horfast í augu við staðreyndir
tuttugustu aldarinnar.” Og um sína
eigin list: „Hún er ekki tengd rök-
hyggju eða tilbúnum forskriftum,
heldur miklu frekar þeirri frum-
hugsun að virða heiminn fyrir sér.”
Um þetta leyti var nýbúið að „finna
upp“ heitið minimalismi yfir verk
Judds og annarra bandarískra
myndlistarmanna sem höfðu hug-
-myndir um niðurskurð og uppstokk-
un á myndfletinum. í raun hafa verk
Judds markað þáttaskil bæði í
amerískri höggmyndalist og mál-
aralist. Það hefur gjarnan verið litið
svo á að Judd hafi sagt algerlega
skilið við afstrakt-expressjónisma
þegar hann sagði skilið við mál-
verkið. Ef að er gætt þá koma uppúr
dúrnum tengsl við hugmyndir „villi-
málara" einsog Pollocks og New-
mans. Minimalismi eða „sértækir
hlutir” hafa aldrei verið bundnir við
þrívíða túlkun og margt bendir til
að Judd hafi verið á milli steins og
sleggju í fræðilegum skilningi þegar
hann kúventi yfir í skúlptúrinn.
Hinn breski kollegi Judds, Ric-
hard Long, hefur ekki síður lagt sitt
af mörkum til að stokka upp högg-
myndalistina. Long er töluvert
yngri en Judd, en á líka afmæli um
þessar mundir. Hann er fæddur í
Bristol þann 2. júní 1945 og stund-
aði nám m.a. í St. Martins School of
Art í London. Eins og svo margir
aðrir af hans kynslóð vildi Long
færa út gömul og gróin landamerki
fyrirrennara sinna í listinni. Fyrsta
umhverfisverk sitt gerði Long árið
1964, en það voru hindranir fyrir
vegfarendur jafnt utan dyra sem
innan. Þremur árum síðar tók hann
upp þann sið að fara í gönguferðir
og skilja eftir sig slóð og sú hefur
verið uppistaða listar Longs allar
götur síðan. Hann notar oftast nær
þá aðferð að ljósmynda þá leið sem
hann leggur að baki og kallar hana
gjarnan línu. Línuna myndar hann
úr grjóti, rekavið, vatni eða öðru
sem til fellur. I fyrsta verki sínu þess-
arar tegundar bjó Long línuna ein-
faldlega til með þrefaldri göngu á
grasi. Hann hefur ferðast um ger-
valla jarðarkringluna til að fara í
gönguferðir og hefur m.a. hagrætt
grjóti upp á hálendi Islands, á Ir-
landi, í Sviss, Bólivíu, Mexíkó,
Marokkó, Japan, Ástralíu og Lapp-
landi. Þess utan hefur Long kynnt
sér rekavið í Alaska og við Missis-
sippifljótið svo dæmi séu tekin.
Landslag Longs virðist næsta
ómengað og ótæknivætt og stað-
irnir sem hann velur undir göngu-
ferðir sínar kalla samfélög miðalda
óhjákvæmilega upp í hugann. Hann
sækir gjarnan á fornar orku- og til-
beiðslustöðvar og ferðast nær alltaf
einn síns Iiðs. Samband hans við
náttúruna virðist mjög persónulegt
og nærtækt að líkja list hans við
hina fornu geómansíu eða land-
mögnun, sem margir álíta að hafi
verið samofin landnámi víkinga og
trú. Verkum Longs hefur verið
óréttilega jafnað saman við verk
hinna amerísku ,,Land-listamanna“
sem sólunda megninu af tíma sínum
í að semja við landeigendur og
byggingaverktaka. Long heldur sig
mestmegnis utan alfaraleiðar og að
stað þess að tryggja verk sín á heið-
um uppi gegn skemmdum lætur
hann sér nægja að taka af þeim ljós-
myndir og yrkja um þau ljóð, gjarn-
an sett upp í hring og lesin eftir sól-
arganginum. Hann hefur sagt um
sína list og land-listina: „Á sjöunda
áratugnum var sú hugmynd algeng
að listin ætti ekki að vera enn eitt
ruslafæribandið. Mín hugmynd hef-
ur verið sú að gaumgæfa samband
listarinnar og náttúrunnar og gera
bæði sýnilega og ósýnilega list, nota
það sem býr í náttúrunni á sveigjan-
legan hátt. Þetta er algerlega gagn-
stætt því sem svokallaðir „Land-
listamenn" í Bandaríkjunum hugsa.
Þeir þurfa að eiga peninga til að
kaupa sér land svo þeir geti sagst
eiga það og byggt á því minnismerki
um sjálfa sig. Þetta er bara gróða-
hyggja. Það krefst mun meiri einbeit-
ingar að ganga í Himalayafjöllum
heldur en að rissa upp verkáætlun
handa jarðýtu. Ég ber mun meiri
virðingu fyrir amerískum indíánum
heldur en þarlendum nútíma land-
listamönnum. Ég vil frekar gæta
náttúrunnar heldur en að færa mér
hana í nyt.“
Ásamt þeim Judd og Long mun
Kristján Guðmundsson sýna verk
sín í Nýlistasafninu nú á listahátíð.
Hann er sjálfsagt meðal lífseigustu
konseftlistamanna hérlendis og því
vel við hæfi að leyfa honum að nota
plássið sem verður afgangs hjá út-
lendingunum. Kristján hefur gert
margt sniðugt, einsog t.d. að kasta
grjóti í vatn, teikna með riffli og að
mála eðlisþyngd jarðarinnar. Hann
er fæddur á Snæfellsnesi árið 1941,
lærði flug og var einn af stofnend-
um Gallerís Súm við Vatnsstíginn.
Þar hélt hann einkasýningu um
sumarið 1969 á ýmisskonar dóti
sem mætti kalla umhverfisverk;
sjálfsævisögur vafðar inní tjöru-
band og hengdar upp fyrir ofan
tómar flöskur, o.fl. Um það leyti
höfðu Dieter Roth, Magnús Pálsson
og fleiri þegar farið hamförum í
flúxusi, konkret-ljóðlist og konsefti
og haft möndulskipti á íslensku
listalífi. Fyrir rúmu ári hélt Kristján
einkasýningu í Ásmundarsal þar
sem greina máttj afturhvarf til högg-
myndarinnar. Á sýningunni voru
verk úr járni, graníti og terrazzo svo
nokkuð sé nefnt. í tímaritinu Ten-
ingi (4. tbl. 1987) segir Kristján að-
spurður um list sína: „...ég hef aldrei
tekið myndlist sem átrúnað, hef
aldrei náð svo langt og langar held-
ur ekki til þess. Helsti kosturinn við
list finnst mér vera hvað hún er
hughreinsandi. Hún er eins og tæki
til að eyða meinlokum og ryðja burt
þessum skoðanahaug sem við erum
sífellt að drattast með“. Og í þessu
ársgamla viðtali segir Kristján um
framtíðaráformin: „Nú langar mig
mest tii að gera bara eitthvað lítið og
grátt sem hefur bara með tilfinningu
að gera, eitthvað sem er soldið veikt
í sjálfu sér kannski, — einmitt já, —
nægilega veikt til að úthýsa ein-
hverju af þessari köldu rökhyggju
sem mér finnst vera svo sligandi.”
Og þá er að sjá hvort hinum köldu
rökum verður úthýst í Nýlistasafn-
inu á listahátíð.
Ólafur Engilbertsson
RUNNI
24 HELGARPÓSTURINN