Helgarpósturinn - 02.06.1988, Blaðsíða 14

VIÐTAl OG MYND: HANNES LÁRUSSON
i
I
1
t
*•
i
■
magn tímafars
Um þessar mundir stendur yfir í Gallerí Suart á Hvítu viö Laufásveg sýn-
ing á verkum eftir Jóhann Eyfells. Hann sýnir nú röö verka sem hann kallar
einu nafni „Pappírs samfellur". Jóhann hélt sýna fyrstu einkasýningu hér-
lendis í húsi Einars Eyfells bróöur síns viö Selvogsgrunn í Reykjavík 1961.
Síöast voru verk eftir hann sýnd á fslandi á sýningunni „10 gestir“ sem hald-
in var á Kjarvalsstööum 1984. Bróöurpartinn af starfsferli sínum hefur Jó-
hann veriö búsettur í Bandaríkjunum. Og frá árinu 1969 hefur hann ásamt
konu sinni, Kristínu Eyfells myndlistarkonu, veriö búsettur í Orlando, Flór-
ída þar sem hann hefur gegnt prófessorsstööu í myndlist viö University of
Central Florida.
i listsögulegu og hugmyndalegu samhengi er
Jóhann Eyfells meðal þeirra sem brotið hafa
möguleikum listaverksins nýja farvegi með
gagnrýnni og um leið varfærinni könnun á hlut-
verki og valdi tíma og rúms í sköpun listar. Að
þessu leyti hefur list Jóhanns verið samstíga
helstu hræringum sem vart hefur orðið innan
myndlistarheimsins, bæði í Evrópu og í Banda-
ríkjunum, allt frá upphafi sjötta áratugarins.
I listsköpun Jóhanns sýnast þrennskonar
heimsmyndir fléttast saman. Fyrst er um að
ræða heimsmynd eðlisfræðinnar sem leitast við
að varpa Ijósi á ýmis grundvallaröfl sem eru að
verki í alheiminum. Þá er það heimsmynd heim-
spekinnar, eða þeirrar hefðar innan heimspeki,
sem er mörkuð djúpri afstæðishyggju gagnvart
sannleikshugtakinu og lítur á manninn og
menningu hans fyrst og fremst sem afsprengi
sögulegrar framvindu. Og loks er það heims-
mynd dulspekinnar sem vill gefa mætti og inn-
sæiskrafti hugans grænt ljós. Flest af margbrotn-
ustu hugtökum sem nútímalist hefur glímt við
síðustu tvo til þrjá áratugi, svo sem „tilviljun",
„nákvæmni", „staðsetning", „tilvísun", „ná-
iægð", „efniskennd", „framvinda", „tími", „úr-
vinnsla", „endurtekning", „þyngd", „léttleiki"
o.s.frv. gegna öll veigamiklu og meðvituðu hlut-
verki í listsköpun Jóhanns.
í vissum skilningi stendur list Jóhanns í ís-
lenskri listasögu sem brú milii tveggja heima.
Við annan enda hennar er heimur sjálfhverfs
óhlutstæðis (þ.e. heimur abstrakt listarinnar)
sem er sá jarðvegur sem list Jóhanns er upp-
runnin úr. Við hinn endann er heimur þeirrar
listar sem hefur reynt að nálgast síkvika reynslu
listskapandans og listunnandans frá nýjum sjón-
arhornum. Orðað á annan hátt mætti ef til vill
segja að list Jóhanns Eyfells sé óhlutstæð list
sem neitaði að staðna, en hélt þess í stað áfram
að þroskast, víkka og dýpka, svo úr varð list sem
heldur tryggð við nálægð og efniskennd yfir-
borðsins, en skírskotar jafnframt til margbrotins
innihalds handan þess.
Efvid byrjum fyrst á því aö minnast á almenn-
an bakgrunn; t.d. þaö hvernig á því stóö að þú
fórst í myndlist?
„Ég hugsa sjaldan aftur í tímann. Þegar þú
minnist á myndlist og gömlu dagana þá held ég
þegar ég fer að hugsa um þetta að minn karakt-
er hafi mikið mótast í sveitinni þar sem ég dvald-
ist öll sumur sem strákur. Reykjavíkurborg held
ég hafi haft lítil áhrif á mig sem listamann en
sveitalífið aftur á móti leikið stórt hlutverk í sái-
arlífi mínu. Hér er ég fyrst og fremst með nátt-
úruöflin í huga."
Það er íslensk náttúra og íslenskt landslag
sem verður afgerandi áhrifavaldur?
„Já, örugglega á mig sem ungan mann en
seinna verður þetta miklu víðtækara og kemur
allt meira inn á kosmólogíu en sjáanleg náttúru-
öfl. Bragi Ásgeirsson hefur sagt ansi góðan hlut
um mína list: að ég skapaði list í samræmi við ís-
lensk náttúruöfl. Og vitanlega er þetta rétt en
um leið alltof takmarkað. Eftir að ég fór að
hugsa nánar um öfl lífsins þá finnst mér það sem
ég er að búa til, vera mjög lítið staðbundið.
Miklu fremur jarðlegt og kosmólógiskt frekar en
að það sé í tengslum við eldgos, vatnsföll og veð-
urfar sem eru náttúrufyrirbæri sem oft koma
upp í huga manns heima."
Þú virðist hafa fundiö heppilegri skilyrði til
listsköpunar í Ameríku en á Islandi?
„Maður verður ávallt að vinna við þau skilyrði
sem eru fyrir hendi. Mér gekk ágætlega að
vinna heima á ísiandi þó stundum yrði ég fyrir
töfum vegna kulda og rigninga. Hvað loftslag
varðar í Flórída þá er það eins ákjósanlegt og
hugsast getur. Hér get ég unnið úti allan ársins
hring við málmbræðslur og önnur verk sem
tengjast skúlptúrum mínum."
Þú áttir heima í Bandaríkjunum þegar sem
mestur uppgangur var í myndlist þar, þ.e. á tíma-
bilinu frá miðjum fimmta áratuginum og fram
eftir þeim sjötta. Finnst þér að þú hafir orðið fyrir
einhverjum beinum áhrifum, t.d. frá „Action-
málurunum" (Athafnamálurunum) þar sem
Jackson Fbllock var í broddi fylkingar?
„Vissulega var jackson Pollock nokkurs konar
hetja meðal listamanna á fimmta áratuginum.
En það síðasta sem ég vildi verða fyrir er að
ganga í fótspor einhvers. Ég held að Pollock hafi
verið tilfinningamaður, maður sem tapaði sér í
hami listsmíðarinnar. Það hef ég aldrei gert. Ég
er mjög notarlega stemmdur. Að vísu altekinn
nákvæmni. Nákvæmni hefur að gera með efnið
og þær ákvarðanir sem maður tekur á sömu
stundu og það gerist móttækilegt fyrir vali og
nýrri storknun. Fyrsta stigið er þegar það kemur
inn á vinnustofu mína. Annað stigið þegar efnið
verður fljótandi. Og síðan þriðja stigið þegar
það tekur aftur á sig fast form. Stundum mynd-
ast ný sambönd milli efna, stundum óeðlileg
dreifing."
Hvað um skyldleika við „Minimalistana" svo
sem Donald Judd og síðar vinnubrögð þeirra
sem kenndu sig við Hugmyndalist?
„Þegar ég áttaði mig á þeirri tilfinningu að
nota þessi þrjú stig málms fannst mér ég vera á
sviði sem ekki hafði verið tekið í notkun áður.
Mér fannst ég vera að ryðja veginn fyrir nýrri
atiögu að vissum natúralisma. Ekki óskyldum
því sem raunverulega gerist í náttúrunni, en þó
alltaf undir valdi ákvarðana listamannsins."
Hér getur þá ekki verið um nein áhrif að
rœða?
„Nei, engin. Ekki frá þeim sem komu fram eft-
ir 1960."
Það er þá frekar að um samlíkingu við At-
hafnamálarana, einkum Pollock, sé að rœða?
„Jú, vissulega hvað varðaði leiðir sem höfðu
verið sannaðar og sem gáfu mér sem ungum
manni þá tilfinningu að þessar listaðferðir væru
löglegar, ef svo má að orði komast."
En hvað um áhrif frá Marcel Duchamp sem
var að byrja að veröa áberandi á þessum árum?
„Mjög, mjög lítil. Ég efast um að Marcel
Duchamp hafi verið persónuleiki sem ég kann-
aðist við á þessum tíma."
Hvaö um hugmyndir hans um tilviljun?
„Teoretískt var tilviljun ekki möguleg í mínum
hugsunarhætti á þessum tíma. Ég minnist þess
hvernig ég orðaði þetta í smá bæklingi sem ég
prentaði, þar sem ég sagði; að tilviljun væri
órannsökuð afleiðing. Þetta var 1960. Þessi
rætt við iéhann eyfells
myndlistarmann i orlando,
flerida, sem um bessar mundir
sýnir á islandi efftir langt hlé