Helgarpósturinn - 02.06.1988, Blaðsíða 23

ÍMANNA TÁKN
AU OGTÖ
Stórfundur Félags áhugamanna um bókmenntir tileinkaöur
skáldkonunni Málfríði Einarsdóttur
Laugardaginn 4. júní heldur Félag
áhugamanna um bókmenntir ár-
legan stóríund sinn og er hann að
þessu sinni tileinkaður skáldkon-
unni Málfríöi Einarsdóttur 1899 —
d.1983). Félagið hélt samskonar
fund í fyrra tileinkaðan Halldóri
Laxness. Stórfundur um Málfríði
Einarsdóttur ueröur haldinn í Krist-
alssal Hótel Loftleiða og hefst klukk-
an hálftvö. Dagskrá dagsins er fjöl-
breytt, þar verða flutt fimm erindi
auk þess sem lesið verður úr verk-
um skáldkonunnar. Sérstœð
strammaskáldverk Málfríöar veröa
til sýnis á fundinum og sýnd verður
kvikmynd Guðbergs Bergssonar af
Málfríði með yfirlesnu Ijóði sem
hann katlar Ljóðsuð um látna
skáldkonu. Dagskráin stendur til
klukkan fimm með kaffihléi.
Á fundinn verður upplýst um
dularfulla persónu, Mademoiselie
S.E. sem aftur og aftur birtist í skáld-
skap Málfríðar. Þeir sem flytja erindi
eru Sigfús Daðason, hvatamaður og
útgefandi Málfríðar (Málfríður, eng-
um lík?), lngunn Þóra Magnúsdóttir
sem lengi skrifaðist á við skáldkon-
una (Bréfin hennar Fríðu), Elías Mar
sem hvatti hana til að taka saman
skrif sín (Úr skúffum og skápum),
Ragnheiður Margrét Guðmunds-
dóttir (Leit að samastað í tilverunni)
og að lokum flytur Vilborg Dag-
bjartsdóttir erindi sitt um
Mademoiselle S.E.
Málfríður Einarsdóttir hefur skrif-
að tvö sjálfsævisöguleg skáld-
verk, Samastaður í tilverunni 1977
og Úr sálarkirnunni 1978. Árið 1979
kom fyrsta skáldsaga hennar
Auðnuleysingi og Tötrughypja og
síðar kom framhald þeirrar sögu,
Tötra í Glettingi. Árið 1983 kom út
bókin Rásir Dægranna, en þar er á
ferðinni safn greina, bréfa og skáld-
sögukafli um Tötru.
Soffía Auður Birgisdóttir bók-
menntafræðingur; Skáldverk
Málfríðar eru eiginlega á mörkum
þess að vera sjálfsævisöguleg og
hreinn skáldskapur. Þannig má
segja að hún sé andlega skyldust
Þórbergi Þórðarsyni af íslenskum
skáldum og þau tvö alveg sér á báti
í íslenskum bókmenntaheimi. Hún
gaf meðal annars út bókina Bréf til
Steinunnar (Sigurðardóttur skáld-
konu). Það sem helst einkennir
skáldskap Málfríðar er að hún er
afskaplega forn um leið og hún er
fersk. Ólafur Jónsson skrifaði eitt
sinn um hana og titill greinarinnar
var Atómskáld í peysufötum eða
fornkona í framúrstíl. Skrifum henn-
ar verður best lýst sem kaos, glund-
roða þar sem öllu ægir saman;
skáldskap, æviminningum og hug-
leiðingum um heimspeki og listir.
Hún vitnar í Baudelaire og Halldór
Laxness um leið og Jón Jónsson
bónda sem hún þekkti í barnæsku.
Hún var góður þýðandi og þýddi
bæði Baudelaire og Edgar Allan
Poe.“
Málfríður skrifar í raun í anda
deconstruction, (ieysigreining/nið-
urrif án neikvæðra formerkja), sem
um árabil hefur verið nýjasta nýtt í
bókmenntaheiminum, eins konar
bræðingur sálfræði, mannfræði,
táknfræði, heimspeki, strúktúral-
isma og feminisma.
Soffía: „Hún rífur jafnóðum niður
það sem hún segir og gerir það með
miklum húmor. Hún er sjálfhæðin
með afbrigðum, sem einkenndi ein-
mitt stíl Þórbergs. Hún var komin
yfir sjötugt þegar fyrsta bók hennar
kom út og sagði eitt sinn í viðtali að
hún hafi gengið á milli útgefenda í
fjörutíu ár.“
Hún gerði fleira en að skrifa, hún
saumaði mikið af Strammaverkum,
en það eru útsaumsverk með hugar-
mynstri Málfríðar. Guðbergur
Bergsson, sem lengi var leigjandi
hjá Málfríði, tók eitt sinn kvikmynd
af Málfríði úti í garði. Guðbergur
hefur samið ljóð við myndina sem
hann kallar Ljóðsuð um látna skáld-
konu. Þetta impróviseraða talljóð
hefur verið lesið yfir myndina. Þessi
merka heimild verður frumflutt á
fundi.ium.
Soffía: „Gagnrýnendur og rithöf-
undar áttu í skemmtilegum vand-
ræðum með að skilgreina Málfríði.
Þeir kölluðu fyrstu bækurnar henn-
ar meðal annars þjóðlegan fróðleik
með heimspekiívafi. Hún brýst í
raun undan öllum skilgreiningum.
Viðfangsefni hennar er leit að sama-
stað í tilverunni og leit að sjálfsvit-
und. Það sem mér finnst skemmti-
legt í skáldskap hennar er hversu ill-
skiljanlegur hann er, en það styður
einmitt sjálfsleit hennar. Hún þótti
sérsinna, var í útjaðri þjóðfélagsins
og bækur hennar eru að sama skapi
í útjaðri íslenskra bókmennta. Þar
hefur skáldið Málfríður ekki vissari
stöðu, en manneskjan Málfríður
hafði í lífinu. Hún hefur þó alla tíð
lag á að fjalla um sjálfa sig með mikl-
um húmor, sem gerir viðfangsefnið
fjarri því tormelt. Hún er náma fyrir
sálfræðisinnaða bókmenntafræð-
inga vegna þess hve hún byggir frá-
sagnir sínar á æsku sinni og upp-
runa. Þegar hún fæddist dó móðir
hennar af barnsförunum og tvíbura-
bróðir hennar með. Hún var sú eina
sem eftir lifði. Málfríður hefur sjálf
sagt í bókum sínum: „Þarna dóu
þau sem allir vildu að eftir lifðu, en
hún lifði píslin." Málfríður var þann-
ig móðurlaus frá fæðingu, faðir
hennar hugsaði ekki um hana: „upp
úr þessu spretta allar mínar svörtu
fóbíur." Henni fannst hún utangarðs,
átti ekki samastað í tilverunni frá
fæðingu, og sama má segja um per-
sónur hennar Auðnuleysingja og
Tötrughypju, sem hún kallar gjarn-
an Au og Tö, þau eru utangarðs-
menn eins og slíkir verða sterkastir
í skáldskap."
Meðal þeirra bóka sem Málfríður
skrifaði var Bréf til Steinunnar, til
Steinunnar Sigurðardóttir rithöf-
undar.
Steinunn: „Ég var erlendis á þess-
um tíma og við skrifuðumst mikið á.
Það er sennilega upphafið að þvi að
hún stilaði þessa bók á mig, en hvers
vegna veit ég i raun ekki. Hún var
mjög sérstök kona, vægar er ekki
hægt að orða það, ekki lík nokkurri
annarri manneskju sem ég hef
þekkt. Hún var komin á áttræðisald-
ur, en maður fann samt aldrei nein
andleg ellimörk á henni. Hún gat
fíflast og gantast yfir öllu og engu,
mér fannst ég alltaf vera með ungl-
ingi en næstum áttræðri konu. Ef
maður lét út úr sér einhverja helvítis
vitleysu greip hún það á lofti, sneri
því á alla kanta og hló svo að öilu
saman þangað til henni lá við köfn-
un.
Það er í raun mjög skrýtið að hún
skyldi ekki vera meira metin í lif-
anda lífi. Ástæðan er sennilega sú
að enginn vissi hvar ætti að flokka
hana. Var hún að skrifa skáldskap,
heimspekiæfingar eða æskuminn-
ingar?
Svo var hún fróðasta manneskja
sem ég hef fyrir hitt. Hún vissi allan
andskotann, hafði skoðun á öllu og
því var alltaf hátíð að tala við hana.
Hún réði við að þýða úr einum tíu
tungumálum. Þýðingar hennar á
Dante eru til dæmis frábærar, hreint
út sagt. Það voru mikil forréttindi að
fá að umgangast Fríðu."
fþ
Lítið og snoturt
Þessi samkeppni um bætta
umgengni í Reykjavík er algjört
hneyksli. Þetta er ekkert annað
en vináttutengsl, klíkuskapur og
pólitík. Eg veit að vísu hversu illa
það er séð að verða móðgaður
þegar maður fer hallloka í sam-
keppni en mér tekst ekki að bæla
niður reiði mína. Ég var með
besta slagorðið og ílátshug-
mynd mín var sú lang snjallasta.
Samt fékk ég engin verðlaun.
Slagorð mitt var bæði vin-
gjarnlegt og sannfærandi:
„Haltu Kvosinni kósí, lagsi". Þeg-
ar ég hugsa um þetta brútala og
tillitslausa slagorð sem vann til
verðlauna verður mér óglatt.
Hugmynd mín að ruslafötu
var einfaldlega geníal. Líkan af
ráðhúsbyggingunni á hvolfi. Til
að auka möguleika mína hafði ég
límt mynd af borgarstjóranum á
ílátið. Stundum skaðar ekki að
smjaðra aðeins fyrir dómnefnd-
inni. Mistök mín, ég viðurkenni
þau, hafa ef til vill verið að hafa
myndina í botni fötunnar en ekki
utan á en það breytir engu. Borg,
þar sem bílum hefur fjölgað um
tugi þúsunda og blikkdósir fjúka
brátt út um allt, hefði ekki veitt af
litlu og snotru íláti sem mætti
stækka í áföngum samkvæmt
vaxandi þörfum án þess að al-
menningur tæki einu sinni eftir
því!
Gengisfelling íslensku krón-
unnar er svar við lækkandi fisk-
verði og innlendri verðbólgu.
Þessi var hvorki sú fyrsta né síð-
asta. En gengisfelling er alltaf
miklu meira en bara efnahags-
ákvörðun. Það er athöfn sem fer
eftir ákveðnum reglum. Leikrit,
pólitískur sjónleikur með sið-
ferðilegu ívafi. í drama togast á
öfl án þess að úrslit séu fyrirfram
ákveðin. í tragíkinnni ákveða
guðirnir örlög persónanna og
getulaus áhorfandinn getur ekk-
ert við því gert. í gamanleik eru
öll brögð leyfð en allt á að enda
í gleði og samlyndi.
Gengisfellingin var ekki stíl-
hrein. Hún hikstaði á milli þess-
ara leikforma. Kannski var hún
„svört kómedía" eins og „Algjört
Rugl" sem LR sýndi í vetur og
sannaði hversu erfitt þetta form
er _í uppfærslu.
í hlutverki örlaganna í harm-
leiknum voru vondir Amerikanar
og Evrópubúar sem borga nú
minna fyrir fiskinn. Bankarnir og
stórfyrirtæki sem keyptu dýr-
mætan gjaldeyrinn voru í hlut-
verki svikarans. í hlutverki vof-
unnar, eins og í leikritum
Shakespeare, var gamli vinur
okkar, verðbólgan. Hlutverk
ríkisstjórnarinnar var að breyta
harmleiknum, þar sem menn
eru ofurseldir vilja guðanna, í
drama, þar sem hetjan rís upp
og snýr við atburðarásinni. Þetta
er erfitt hlutverk því um leið og
þarf að útskýra að ekkert hafi
verið hægt að gera, verður að
sannfæra áhorfendur um að nú
verði tekist á við hlutina.
Þegar leikritið byrjaði var hetj-
an á skrifstofu sinni með upp-
brettar ermar, vinnuglaður og af-
kastamikill. Hann hafði aflýst
stefnumóti við þekktan leikara.
Síðan kom hléið og eftir það
varð stykkið sundurlaust. Leik-
ararnir treystu ekki lengur leikrit-
inu og hver lék í sínu horni í þeirri
von að bjarga mætti sýningunni
ef ekki krónunni.
Gengisfellingar eru líkar en
orðaforðinn breytist. Fyrir nokkr-
um árum voru hliðarráðstafanir í
tísku. Þessar hliðar voru ekki
endanlega björtu hliðarnar én
gengisfellingin var umkringd á
alla vegu. í dag er „stærð" nýja
hugtakið. Hvað kemur næst?
Maður man eftir fljótandi
krónu og þeirri sem seig í sam-
úðarskyni við fallandi erlenda
mynt. Það er fastgengisstefn-
unni að þakka ef tími alvöru
gengisfellinga er kominn aftur
og það er fagnaðarefni í sjálfu
sér. Það er alltaf viss stemning í
kringum gengisfellingu. í fáeina
daga breytast allir íslendingar í
efnahagssérfræðinga. Allir hafa
gaman af að spá í hversu mikil
hún verður og vinningshafar eru
fleiri en í lottóinu.
Ég skrifa meira um þetta í júlí-
mánuði þegar næsta gengisfell-
ing verður.
Greinarhöfundur ætlar að
kæra dómnefndina í samkeppn-
inni um ruslaílát á alþjóðlegum
vettvangi.
Gerard Lemarquis
a

\
1

HELGARPÓSTURINN 23