Morgunblaðið - 14.07.1991, Side 18

Morgunblaðið - 14.07.1991, Side 18
Times á geisladiski DAGBLAÐIÐ New York Times hefur í huga að gefa út geisla- diska með efni gamalla blaða. Efni þetta verður á tölvutæku formi en inniheldur einungis text- ann, í það minnsta fyrst um sinn. Nú þegar selur Boston Globe blað sitt á geisladiski á um 60.000 krón- ur fyrir árið. Hin svokallaða CD-ROM-tækni hefur orðið þess valdandi að nú er unnt að geyma nægilegt magn upplýsinga hvar sem er til að gera svona útgáfu fýsilega. Á hvern disk má koma efni heils árs á stóru blaði eins og New York Times, og munu áskrifendur fá diskana senda mánað- arlega með öllu efni sem út er kom- ið það sem af er árinu. Notandi með venjulega einkatölvu og sérstakan CD-ROM-spilara getur nýtt sér efnið milliliðalaust frá eigin skrifborði. Unnt er að leita að nöfn- um eða efni á fljótlegan og einfaldan hátt, og aðferðin getur orðið geysi- legur tímasparnaður þeim sem reglu- lega þurfa á slíkum upplýsingum að halda. Ætlunin er að gefa út diska með efni Times allt frá árinu 1981. Ástæðan til þess að þetta hefur ekki verið gert fyrr þó tæknin hafi verið fyrir hendi í nokkur ár er fyrst og fremst lítil útbreiðsla CD-ROM- spilaranna meðal almennings. Vegna minnkandi auglýsingatekna dagblað- anna verður að finna nýjar tekjulind- ir til að halda í horfinu, og á tölvu- öld gæti elektrónísk útgáfa verið rétta svarið. MORGUNBLAÐIÐ FJÖLMIÐLAR SUNNUDAGUR 14. JÚLÍ 1991 LYGINER SJALDNAST TILGANGSLAUS /- ERFITT ER að kalla gróusögur menningarlega arfleifð. Þó virðast sum blöð hér á landi sjá ástæðu til þess að viðhalda þessum sið með því að birta sífellt smáfréttaslúður. Sem betur fer eru það ekki mörg blöð sem telja rógburð vera innan sins verkahrings. Einnig getum við fagnað því að hér á landi tíðkast það ekki að rógur, slúður og lygar séu bornar út, einkum til fjölmiðla, á skipu- lagðan hátt. En hvort sem blekkingum og ósannindum er dreift á skipulagðan eða óskipulagðan hátt þá stendur það eftir sem áður að lygin er sjaldnast tilgangslaus og fjölmiðlar láta misnota sig. Víða erlendis er rógburður skip- ulögð starfsemi. Þá er sann- indum og rógi dreift eftir ákveðnum leiðum þannig það lítur út fyrir að upplýsingar séu áreiðanlegar. Það eru til mörg dæmi þess að aðilar sem óttast um hagsmuni sína eða völd, falsi yfirlýsingar, komi af stað viilandi sögusögnum eða geri annað þessu líkt til þess að hagræða sann- leikanum sér í vil. Skipulegt telst þetta athæfi þeg- ar þessum rang- indum er dreift markvisst á aðila sem standa ná- lægt fjölmiðlamönnum eða svökll- uðum áreiðanlegum heimildar- mönnum. Jafnframt er uppruni rangindanna vandlega hulinn. Nýlegt dæmi af þessu tagi var efni í forsíðufrétt á bandarísku dagblaðinu The Wall Street Jour- nal. Þar er frá því greint að Nor- man Sehwarzkopf, herforingi, hafi sagt í viðtali við ísraelska herút- varpsstöð að Persaflóastríðið hafi í raun verið háð í þágu ísraelsmanna þar eð markmiðið hefði verið að leggja heri óvina ísraels í rúst. í sama viðtali er hann sagður lýsa yfir að her Sýrlands hafi verið slappur í stríðinu og herir Kuwait og Saudi Arabíu hafi verið enn verri. í viðtalinu sem fór víða um fjölmiðlaheiminn er haft orðrétt eftir honum að herir araba „hafí þurft að fara aftast svo þeir þvæld- ust ekki fyrir hermönnum Banda- ríkjahers". Þessar yfírlýsingar breyddust út um Mið-Austurlönd eins og eldur í olíuflekk og hefði valdið Bandaríkj- astjórn miklum diplómatískum erf- iðleikum ef ekki hefði verið enn hængur á. Schwarzkopf sagði aldrei neitt þessu líkt og það sem meira er þá fór þetta viðtal aldrei fram. Það var hreinlega búið til, — sett saman á faglegan hátt þannig að það sýndist áreiðanlegt. Sér- fræðingar telja það lygilega vel falsað því svör, orðanotkun og ann- að þess háttar var svo til eins og ef Schwarzkopf hefði svarað þeim sjálfur. Fullbúnu var því síðan laumað inn á upplýsinganet fjölm- iðla. í fyrstu var það á arabísku og var því dreift á símföxum. Þann- ig barst það frá manni til manns og þaðan til annars manns þangað til allir höfðu séð það og þ.a.l. hlaut það að vera staðreynd. Bandaríska leyniþjónustan er helst þeirrar skoðunar að írakar standi að baki þessum fölsunum. Fyrir þeim vakti að sverta Banda- ríkjaher í augum araba. Þó svo þessum yfírlýsingum hafí marg- sinnis verið neitað í Bandaríkjunum þá er ekki víst að þær neitanir be- rist eins hratt um Mið-Austurlönd og yfírlýsingin sjálf. Eins er allsendis óvíst hvort fólk á þeim slóðum hafi nokkurn vilja til þess að taka mark á leiðrétt- ingunum og vilji frekar trúa uppr- unalegu sögunni. Sé það raunin þá hefur uppspuninn náð tilgangi. Það sem þessi saga kennir okkur er að vilji fjölmiðill vera ábyrgur og ekki láta misnota sig af öflum sem hika ekki við að bijóta allar leikreglur til að ná árangri, þá verð- ■Sé orðrómi komið af stað fær hann fyrst vængi þegar óvandaðir fjölmiðlar kanna ekki heimildir sínar og birta hann ur hann að gæta mjög ítarlega að sínum heimildarmönnum. Sama gildir um lygasögu um smákóng í Reykjavík þess efnis að hann sé á leið í gjaldþrot. Illviljaður sér hag sinn í því að koma sögunni af stað og þar með grafa undan trausti smákóngsins. Um leið og biað birtir þessar lygar þá er til- gangnum náð því fátt grefur betur undan mönnum í viðskiptum hér á landi en óstaðfestar sögusagnir sem birtast í fjölmiðlum um að allt sé leið til helv. .. Eftir situr fórnar- lambið. Skaðinn er skeður og eng- inn er ábyrgur. Þó svo Schwarzkopf sé enginn smákóngur í Reykjavík þá má spyrða þessi tvö tilfelli saman þar sem fjölmiðlar hafa í þeim báðum samskonar hlutverki að gegna. Án þeirra fengju rangindin ekki vængi. Þó svo Schwarzkopf hafi verið mál- og yfirlýsingaglaður frá lok- um Persaflóastríðsins þá þótti einhverjum ástæða til að bæta um betur og skálduðu upp viðtal við hann. Tilgangur þess var að sverta Bandaríkjaher í augum araba. BAKSVIÐ eftir Ásgeir Friðgeirsson 21 bindi SAMKEPPNI í stafrænni bóka- útgáfu er óðum að aukast. Sam- fara aukinni útbreiðslu CD-ROM- tækninnar sjá útgefepdur nú fyrir sér alveg nýjan markað fyrir sömu gömlu bækurnar - rétt eins og hjjómplötuútgefendur þessa dag- ana. Slagurinn stendur um hinn elektr- óníska útgáfurétt á bókum og uppsláttarritum, en áætlað er að markaðurinn í dag sé um 30 milljarð- ar króna á ársgrundvelli, og eigi eft- ir að margfaldast áður en áratugur er liðinn. Hin gamalgrónu fyrirtæki sem hingað til hafa setið ein að bókaút- gáfu standa nú frammi fyrir harðn- andi sarr.keppni úr alveg nýrri átt. Tölvufyrirtækin reyna eftir fremsta megni að sölsa undir sig hinn elektr- óníska bókamarkað, enda njóta þau fagkunnáttu sem hinir hafa í minna mæli. Stórfyrirtækin Microsoft og Sony Electronic Publishing Company, sem Ólafur Jóhann Ólafsson veitir for- stöðu, eru áberandi í toppbaráttunni. Microsoft, sem er stærsti hugbúnað- arframleiðandi í heimi, hefur gefíð út CD-ROM-diska síðan 1987 og i vasann vinnur nú að því að setja staðla fyr- ir slíka útgáfu. Slíkt gæti gefíð fyrir- tækinu ákveðið frumkvæði, en ekki ber heldur að vanmeta styrk Sony, sem er brautryðjandi í tækni þeirri sem nauðsynleg er til að ná upplýs- ingunum af diski inn í tölvu. Sony hefur jafnvel framleitt svokallaðan „Data Discman“, sem er í raun staf- rænn ferðaspilari eða elektrónísk bók, og vinnur nú að því að gefa út efni fyrir hann. Hingað til hefur þó mest verið gefíð út af alls kyns uppsláttarritum, enda kemst heil alfræðiorðabók, 21 bindi með myndum og texta, fyrir á einum einasta geisladiski, sem „spila“ mætti í Data Discman og hafa í vasanum. Símaskrá fyrir Bandaríkin öll rúmast á tveimur disk- um, en þar er að finna 90 milljón nöfn, síma og heimilisföng, og svo mætti lengi telja. Sennilega mun bókaútgáfa halda velli í núverandi fonni um fyrirsjáan- lega framtíð. Það er hrein sóun á plássi að gefa út eina og eina bók á diski þar sem tugir bóka rúmast, og gera má ráð fyrir að fyrst um sinn verði mest um endurútgáfu í safna- formi að ræða. Hyldýpi, hengiflug og „aksjón “ Formaður Alþýðuflokks- ins sagði eitthvað á þá leið í sjónvarpsvið- tali skömmu eftir myndun núverandi ríkisstjórnar í vor, að nú yrðu teknir upp nýir siðir. Nú yrðu ráðherramir ekki eins og fréttaþulir í fjöl- miðlum dag eftir dag. Margir fögnuðu þessu og vissulega er enn von, þótt sá grunur læðist að manni að sumarfrí valdi fremur en ásetningur að eitthvað virðist minna um ráðherraviðtöl þessa dagana áður. Ráðherrar skera kjöt Sannleikurinn er auðvitað sá, að ráðherrafárið í fjölmiðl- um í tíð nýgenginnar ríkis- stjórnar var komið út í þær öfgar að jaðraði við martröð. Hámarki náði skrípaleikurinn þegar þrír ráðherrar boðuðu til blaðamannafundar og héldu námskeið í sögun kindakjöts. Þá hélt fjármála- ráðherrann stöðugum dampi með nýjum uppákomum í hvert skipti sem honum varð mál að komast í fréttirnar og alltaf komu miðlarnir hlaupandi með öndina í háls- inum. Dregnir á asnaeyrunum Sumir stjórnmálamenn eru þeirrar skoðunar að stöðug viðvera í fjölmiðlum tiyggi þeim vinsældir og fylgi. Þeim er auðvitað frjálst að hafa þá skoðun. Það alvarlega er hins vegar að fjölmiðlar láta endalaust draga sig á asna- eyrunum og beita ekki nægi- lega faglegum vinnubrögðum við að vega og að meta á eigin spýtur það sem stjórn- málamennirnir, í flestum til- vikum ráðherrar, egna fyrir miðlana. Það er síður en svo lögmál að það sé stórfrétt þegar ráðherra opnar á sér munninn. Stjórnmálamenn hafa á vissan hátt tekið völdin á ís- lenskum ijölmiðlum og kom- ast þar oft og tíðum upp með nánast hvað sem er. Þeir komast upp með hálfsannleik og skreytni og þeir komast upp með að hagræða stað- reyndum sjálfum sér í hag, án þess að rekið sé ofan í þá aftur. Þeir slyngustu þekkja gjörla veiku hliðarnar á ís- lenskum fjölmiðlum og hag- nýta sér þá þekkingu út í ystu æsar. Fortíðin blífur íslenskum stjórnmála- mönnum virðist mörgum hverjum þykja þægilegra að halda sig við fortíðina, í stað þess að ræða af ábyrgð um framtíðina, fyrirætlanir og markmið, ásamt áföngum að þeim. Fjölmiðlar dansa með, ef til vill af löngun í meiri hanaslag. Þess vegna ein- kennist stjórnmálaumræða í ijölmiðlum hér á landi um of af skítkasti og metingi um það sem menn gerðu eða létu ógert í fortíðinni. Margir stjórnmálamenn vilja „ak- sjón“ og það vilja fjölmiðlar líka. Því snýst umræðan um hengiflug og hyldýpi og hveijum sé um að kenna. „Það skýrist á morgun eða hinn hvort þetta bjargast. Ef við verðum ekki búnir að komast að niðurstöðu fyrir helgi, föllum við fram af hengifluginu.“ Þetta sagði þáverandi forsætisráðherra í fyrra og átti við þjóðarbúið og væntanlega þjóðina sjálfa. Hímt undir stj órnarráðsvegg Fréttamenn sjónvarps- stöðva, útvarpsstöðva og dagblaða híma undir veggn- um á stjórnarráðshúsinu í hvaða veðri sem er, árið um kring, og bíða þess að ráð- herrar komi út af ríkisstjórn- arfundum. Síðan eru gefnar hyldýpis- og heimsendayfir- lýsingar og best er auðvitað að einhveijir ráðherranna séu ósammála um leiðina ofan í foraðið. Það gefur betra fóður í feita fyrfrsögn eða krass- andi inngang með stjómar- ráðshúsið í baksýn. Svart eða hvítt Sem betur fer komast menn ekki hjá því endrum og sinnum að rýna fram á veginn. Þá vill hins vegar ekki betur til en svo að kost- irnir virðast yfirleitt nær ein- vörðungu svartir eða hvítir. Ástæðan er meðal annars sú að menn eru farnir að tala í fyrirsögnum og eru í „aks- jón“. Þess vegna er til dæmis Evrópuumræðan jafn ámát- leg og hún er. Nú er hópur manna búinn að stofna sam- tök sem sér bara svart þegar Evrópusamvinnu ber á góma. Þess verður væntanlega ekki langt að bíða að stofnuð verði samtök sem sjá bara hvítt. Það mætti segja mér að þeir sem sjá bæði svart og hvítt, og vilja vega og meta út frá rökum og heilbrigðri skyn- semi, geti átt á hættu að verða útundan í umræðunni. Það er nefnilega „aksjónin“ sem gildir. Lestrarkunnáttu ábótavant Og eitt í lokin: Svo virðist sem fréttastofa útvarpsins sé hætt að setja það skilyrði að fréttamenn séu vel læsir og geti komið fréttum skamm- laust frá sér. Þykir nú fokið í flest skjól. eftir Vilhelm G. Kristinsson

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.