Morgunblaðið - 26.11.2006, Page 32

Morgunblaðið - 26.11.2006, Page 32
lífshlaup 32 SUNNUDAGUR 26. NÓVEMBER 2006 MORGUNBLAÐIÐ Í ár koma út tvær bækur eftir Kristínu Steinsdóttur, önn- ur er barnabók; Hver étur ísbirni? en Kristín er þekkt- ur og mikilvikur barnabóka- höfundur. Hin bókin er skáldsaga fyrir fullorðna, önnur slík frá hendi hennar. „Ég er heppin hvað ég hef góða aðstöðu,“ segir Kristín og horfir út að Miklatúni frá glugga vinnu- herbergis síns á efri hæð við Flóka- götu, þar sem hún býr ásamt fjöl- skyldu sinni. Í morgunbirtunni blikar á bláan skjá tölvunnar – hinu ómissandi tæki rithöfundarins, á veggjum eru innrammaðar við- urkenningar fyrir framlag hennar til barnabókmennta og bak við okkur bíður stofan með stóru sófaborði fullu með bollum og ilmandi brauði. „Þetta brauð bakaði ég í nótt,“ segir Kristín um leið og ég sest í sóf- ann sem er með óþægilega djúpri setu, að sögn eiganda. Til að bæta úr því fæ ég kodda við bakið, kaffi í bollann og upplýsingar um hina ágætu brauðvél heimilisins, sem hef- ur þjónað Kristínu og hennar fólki í heil tuttugu ár – eða álíka lengi og húsfrúin hefur sinnt ritstörfum. Það lá svo sem ekki í augum uppi að ritvöllurinn yrði vettvangur Kristínar Steinsdóttur, enda var leið hennar þangað vörðuð ýmsum við- burðum, svo sem skólagöngu, gift- ingu, fæðingu þriggja barna og kennslustarfi. Á eigin vegum Á sófaborðinu liggur nýjasta bók Kristínar; Á eigin vegum. Framan á henni sér á baksvip konu með dökka regnhlíf. Ég tek bókina og gríp niður í byrjun hennar: „Sigþrúður skaust inn í Háteigs- kirkju rétt fyrir klukkan eitt. Hún tók af sér kápuna og hengdi hana upp en hélt sjalinu, leit í spegil og strauk andaratak yfir hárið til að lagfæra það sem vindurinn hafði fært úr skorðum. Síðan gekk hún hægt en örugglega inn kirkjugólfið, hélt vinstri handleggnum þétt upp að síðunni og settist fyrir miðju hægra megin. Þótt hún liti ekki við vissi hún að bekkirnir voru að fyllast, fann það á fótatakinu, heyrði það á margrödd- uðum hósta og ræskingum. Kirkju- gestir kokuðu ævinlega síðustu mín- úturnar áður en forspilið hófst. „Það mætti halda að þeir ætluðu að syngja einsöng,“ hugsaði hún og brosti með sjálfri sér. Vissi sem var að það yrði lítið um undirtektir, gróf vasaklút upp úr veskinu og kom hon- um fyrir í lófa vinstri handar. Hann var drifhvítur með mjórri heklaðri blúndu.“ Blaðberinn Sigþrúður í „Á eigin vegum“ og aðrar sögupersónur Kristínar, svo og saga hennar sjálfr- ar, voru enn í „hugskoti Guðs“ 11. mars 1946, þegar hún fæddist á Seyðisfirði. „Ég var friðarbarn,“ segir Kristín hlæjandi. „Á Seyðisfirði var mikil herstöð, flotastöð, fyrst Breta og síðan Bandaríkjamanna. Sagt var að um 5000 manna setulið hafi verið í bæn- um þegar mest var. Þetta var lítill bær með 1000 manns svo þetta var mikil viðbót. Mamma vann á sím- stöðinni en það þýddi að hún mátti aldrei yfirgefa símaborðið, þó svo að gefin væru loftvarnarmerki, sem var mjög oft gert, einkum sumarið 1941 þegar herskiptin urðu. Foreldrar mínir ákváðu að ef þau lifðu af þess- ar hörmungar þá myndu þau efna í friðarbarn, sem yrði þá til eftir að friður kæmist á. Ég er sem sagt þetta barn. Fyrir áttu foreldrar mín- ir Heimi og Iðunni, vinnukona var með þau á daginn, meðan mamma var að vinna á símstöðinni. Eftir að stríðinu lauk og ég varð til hætti mamma að vinna úti. Síðar komu tveir bræður, Ingólfur og Stefán. Mamma var heimavinnandi eftir þetta, en hún tók mikinn þátt í fé- lagsmálum á staðnum. Faðir minn var kennari og varð skólastjóri árið 1946, sú stöðuhækk- un hefur kannski haft áhrif á þá ákvörðun mömmu að gerast heima- vinnandi húsmóðir. Ömmu Guðrúnar sér víða stað Amma mín, Guðrún Eiríksdóttir, bjó á heimilinu hjá okkur. Í end- urminningunni er hún ein besta manneskja sem ég hef kynnst. Hún var alltaf brosleit og jákvæð, með spaugsyrði á vörum, hlý og góð og fór á milli barna sinna, var þar sem hennar var helst þörf. Hún hafði áður verið búsett á Seyðisfirði en varð snemma ekkja og átti fimm börn á lífi. Þegar hún varð ekkja flutti hún með ungan son sinn inn til pabba og mömmu. Þetta myndi kona í fullu fjöri með ung- lingspilt varla gera nú. Amma fékk sitt herbergi og þar bjó hún með son sinn, svo fór hann í skóla en amma hélt áfram að vera í ömmuherbergi, þegar hún ekki var í „pílagrímsferðum“ hjá hinum börn- unum sínum. Amma var stök bindindismann- eskja á vín og tóbak og hún kyssti heldur aldrei nema einn – afa. Hún sagði við mig að maður fyndi sér ein- hvern einn en væri ekki að kyssa karlmenn út um allt. Þegar ég var aðeins að byrja að vitkast var það mín mesta skelfing; hvernig ég ætti að fara að því að losna við að kyssa karlmenn áður en hinn eini sanni kæmi. Ég held að ég hafi ekki beðið tjón af þessari innrætingu, nema síð- ur væri. Ef ég skoða það sem ég hef skrifað má sjá að þar gengur amma aftur víða í einhverri mynd.“ Gerði enginn uppreisn gegn þess- ari látlausu lífsmynd? „Jú, vissulega, en það var svo gott við ömmu að hún neyddi ekki sinni lífssýn inn á aðra. En hún var fyr- irmynd mín. Auðvitað hefur hún bliknað með tímanum, hún dó 1970, en hún hefur verið mjög nálægt mér, einkum sé ég það á því hve oft hún kemur upp í bókunum mínum. Eitt fór þó mjög í taugarnar á mér í fari ömmu, hún var trúuð mjög og sagði gjarnan; ef Gvöð lofar. Það var ekki hljóðvillan sem fór í taugarnar á mér, heldur að þessi Gvöð ætti að lofa alla hluti, af hverju átti hann að gera það?“ Pólitík og starfsval En skyldi það hafa haft áhrif á starfsval Kristínar að faðir hennar var kennari? „Trúlega hef ég haft kenn- arastarfið meira í huga vegna þess. En það verður að segja hverja sögu eins og er, pabbi var lítið heima. Hann var bæði skólastjóri og tók þátt í bæjarpólitíkinni. Hann hét Steinn Stefánsson og lést fyrir 15 ár- um. Hann var úr Suðursveit, fór til Reykjavíkur í Kennaraskólann og kom svo austur nýútskrifaður kenn- ari. Hann var mjög litaður af sósíal- ískri hugsun – kom austur sem kommúnisti. Það var gaman að ömmu og pabba, þau gátu ekki á sárs höfði setið og voru endalaust að stríða hvort öðru í léttum dúr, en þótti þó mjög vænt hvoru um annað. Stalín var í augum ömmu eitthvert hið mesta villidýr sem sögur fóru af – en hann var á vissum tíma hreint ekkert villidýr á okkar heimili. Aldr- ei man ég eftir að þau hækkuðu róm- inn, allar viðræður fóru fram með mikilli virðingu, þetta fólk bjó saman með nokkuð ólíkar skoðanir en samt var allt í friði og spekt. Þetta hafði áhrif á mig. Mamma var stórveldi Mikil voru líka áhrif mömmu. Hún var stórveldi. Hún hét Arnþrúður Ingólfsdóttir og féll frá langt um ald- ur fram . Ég var 18 ára þegar hún lést. Bók mín; Sólin sest að morgni, sem ég skrifaði fyrir tveimur árum, er í minningu hennar og lýsir nokk- uð uppvexti okkar systkinanna. Mamma var sterk kona og tals- verður leiðtogi, hún var mikið í kven- félagasamtökum, gegndi formanns- störfum og kom á orlofsnefndum, barðist fyrir réttindamálum kvenna eins og þau voru á þessum tíma. Konur fóru þá í orlofsviku á Hall- ormsstað, hittust þar og hlógu í viku. Á þessum tíma voru ekki komnir leikskólar sem þýddi að í hennar kvenfélagi var verið að vinna að því að koma á fót róluvelli, svo konur kæmust svolítið frá á daginn. Mamma las mikið og var hraðlæs bæði á ensku og dönsku og hafði þó bara barnaskólamenntun. Hún sá um heimilið af miklum skörungs- skap, saumaði allt á okkur krakkana og eldaði og bakaði eins og þá var siður.“ Skuggahliðar æskunnar Var engin skuggahlið í þessari æskuveröld þinni? „Jú, sú að við vissum að mamma var hjartveik. Hún hafði 16 ára feng- ið skarlatsótt sem gekk mjög nærri henni. Þá biluðu hjartalokurnar í henni og þetta versnaði eftir því sem á leið ævi hennar. Hún fékk yfirlið og uppköst. Hún var send suður þegar ég var 8 ára gömul. Þá vildi sérfræðingur að hún færi í uppskurð til útlanda en mamma vildi það ekki, besta vinkona hennar hafði lent í því sama og var nýlega dáin eftir aðgerð í Svíþjóð. Mamma sagði lækninum að hún hefði ekki tíma til að deyja strax, væri með fullt hús af börnum. Hún átti eitt barn eftir þetta og dó þegar það var sex ára gamalt. Það munaði 21 ári á yngsta og elsta barni hennar þannig að það hefur ekki verið sama sýnin sem við öll höfðum á mömmu. Þegar ég lít til baka er þetta skuggahlið æsku minnar. Þá átti ég leik … Það hlógu margir á sýningunum á Síldin kemur og síldin fer. Annar höfundur þess leikrits er Kristín Steinsdóttir. Guðrún Guðlaugsdóttir ræddi við Kristínu um æsku- árin, kennarastarfið og rithöfundaferilinn, en í ár koma út tvær bækur eftir Kristínu, skáld- sagan Á eigin vegum og 32. barnabókin hennar. Morgunblaðið/Ásdís »Ef ég skoða það sem ég hef skrifað má sjá að þar gengur amma aftur víða í einhverri mynd. Friðarbarn Foreldrar Kristínar ákváðu að ef þau lifðu af þessar hörmungar þá myndu þau efna í friðarbarn.

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.